Пас аз шикасти Ғӯриён, вай муддате дар ин шаҳр аз тарафдорони султон Санҷар, ки мағлубшудагонро таъқиб мекарданд, пинҳон шудааст. Сипас ба Фирӯзкӯҳ баргашта, солҳои 1155-1156 ин асарро навиштаст.
Мувофиқи анъанаҳои муқарраршуда, ин асар ба амири маҳаллии Ғӯр бахшида шуда буд.
Тавре, хатсайри ин мутафаккири варорӯдӣ-Низомии Арӯзии Самарқандӣ нишон медиҳад, дар ибтидои асри XII байни Варорӯд ва Хуросон, сарфи назар аз муқовимати шадиди байни давлатҳои мухталиф (Қарахониён, Ғазнавиён, Салҷуқиён, Қарахитоиҳо, Ғӯриён), дар ин ҷо ба шарофати анъанаи Сомониён як майдони васеи эҷодиёти мутафаккирони мусулмон, ки аксарияти онҳо тоҷикон буданд, ташаккул ёфт. Сарфи назар аз шумораи зиёди ин давлатҳо ва рақобати ҳарбии онҳо ба якдигар, бартарияти забони тоҷикӣ ва фарҳанги ягонаи мусулмонӣ, ки то ҳол илм ва бунёдкориро дастгирӣ мекунад, заминаи мусоид барои эҷодиёти садҳо мутафаккирони Осиёи Марказиро фароҳам овард.
Шиносоии наздик бо эҷодиёти ин мутафаккир нишон медиҳад, ки вай донишманди гуногунсоҳа буда, бо бисёр шахсиятҳои маъруфи он давра, шахсан гуфтугӯ кардааст. Дар ин асар, ки аз чор қисм иборат аст, ҳар яке ба таҳлили чаҳор илми зарурӣ, ба гуфтаи муаллифаш, барои идоракунии давлатӣ:
коргузорӣ (илмӣ дабирӣ), назм (илми шеър), ситорашиносӣ/астрономия (илми нуҷум) ва тиббиёт (илми тиб) бахшида шудааст. Сатҳи баланди ҳаёти фарҳангии Ғӯриёни охиринро маълумоти Ибни Асир дар бораи шоир Фахриддин Муборакшоҳ (вафоташ с. 1206), ки дар дарбори Султон Ғиёсидин эҷод кардааст, равшан инъикос мекунад. Ин шоир меҳмонхонае сохтаст, ки дар он ҷо китобҳо ва шоҳмот ва «олимон (ки меҳмонхонаро дидан карданд) китоб мехонданд ва нодонҳо 1Ғафуров Б. Ғ. Тоҷикон. К.I. Таърихи қадимтарин, қадим ва асримиёна, с. 591.