It was noted that the tourist complex was built among the mountain ranges in the village of Zev, covering an area of more than 2 hectares. The complex features modern architectural design and meets international standards. Ten residential cottages and other wellness facilities have been equipped and installed on its premises. The devices and equipment inside the complex are controlled by voice commands.
Зикр гардид, ки комплекси сайёҳӣ дар байни қаторкӯҳҳои деҳаи Зев, дар масоҳати зиёда аз 2 гектар бо тарҳи муосир ва ҷавобгӯи талаботи стандарти байналмилалӣ сохта шудааст. Дар комплекси сайёҳӣ 10 хонаи истиқоматӣ ва дигар таҷҳизоти солимгардонӣ ворид ва насб шуда, дастгоҳу таҷҳизоти дохили он бо ишора идора карда мешавад.
Мақолаҳои ин маҷмӯа, ки дар 25-30 соли охир таълиф шудаанд, масоили гуногуни омӯзиши аҳвол ва осори Мирзо Абдулқодири Бедилро дар бар мегиранд.
Ин китоб маҷмӯаи ҳикояҳои нависанда Қурбон Алӣ буда, барои хонандагони сини калони мактабӣ пешбинӣ шудааст. Қаҳрамонони ҳикояҳо асосан занону духтарон буда, зиндагӣ ва таассуроти онҳоро тасвир мекунанд.
Китоби мазкур ба масъалаҳои муҳими менеҷмент ва усулҳои муосири роҳбарӣ бахшида шудааст. Дар он асосҳои ташкил ва идоракунии фаъолияти иқтисодӣ баррасӣ мегарданд.
The total land area of the farm, including its laboratory, exceeds 3 hectares. At the first stage, the facility is designed to produce 200 tons of fish meat annually. Currently, the farm’s large ponds contain approximately 100,000 fish. The farm’s laboratory is equipped with state-of-the-art equipment and production technologies from the Republic of Korea. The processes of spawning and raising fish fry are managed using 30 circular tanks.
Масоҳати умумии замини хоҷагӣ бо озмоишгоҳ зиёда аз 3 гектарро ташкил дода, иқтидори лоиҳавии он дар марҳилаи аввал истеҳсоли 200 тонна гушти моҳӣ дар як сол мебошад. Ҳавзҳои калони хоҷагӣ ҳоло наздики 100 ҳазор моҳӣ дорад. Озмоишгоҳи хоҷагӣ бо навтарин таҷҳизоту технологияи истеҳсоли Ҷумҳурии Корея таъмин буда, раванди тухммонӣ ва вазнгирии моҳичаҳо тавассути 30 ҳавзи даврашакл идора мешавад.
Ҳангоме ки аз умри Абуалӣ чор солу чор моҳу чор рӯзу чор соат гузашт, тахтаи таълимро ба дасти ӯ супурданд ва он кӯдаки покниҳоду баландистеъдодро ба омӯзиши ҳарфу нуқтаҳо машғул сохтанд. Аз ҳамон рӯз ӯ ба роҳи илмомӯзӣ қадам гузошт ва ба кӯшишу заҳмат пардохт. Нахуст устод ҳарфҳои бистуҳаштгонаи алифбои арабӣ ва тарзи пайвастани онҳоро ба якдигар ба ӯ омӯзонд. Нақл мекунанд, ки Абуалӣ бо чунон суръат ва истеъдоди фавқулода ҳарфҳоро аз худ кард, ки аз ҳарфи «бо»-и аввали «Бисмиллоҳ» то ҳарфи «син»-и охири сураи «Нос» дигар ба омӯзиши алифбо эҳтиёҷ надошт. Ӯ дар муддати як сол Қуръони каримро бо ҳафт қироат аз худ кард ва ба нозукиҳо, қоидаҳо ва тарзҳои гуногуни қироати ҳафтгона ошно гардид. Ҳамчунин, ҷойҳои дурусти таваққуф ҳангоми қироат, тарзи талаффузи калимаҳо ва адои саҳеҳи ҳарфҳоро ба хубӣ омӯхт. Дар васфи маҳорати ӯ гуфтаанд: *Гардид дар фунуни қироат ба эҳтимом, Ҳам Осимулқавоиду ҳам Нофеъуланом.* Абуалӣ оятҳои Қуръонро мувофиқи фармони Худованд: «Ва раттили-л-Қуръона тартило» — яъне «Қуръонро бо тартиб ва оҳистагӣ бихон» — бо чунон фасоҳат, равонӣ ва риояи қоидаҳои таҷвид тиловат мекард, ки гӯё ҳар калима гавҳари гаронбаҳоест, ки аз даҳони ӯ берун меояд. Ӯ ҳарфҳоро бо тамоми махраҷҳои худ чунон дуруст ва зебо талаффуз мекард, ки гӯё фариштагони осмон низ аз шунидани қироати ӯ ба ваҷд меомаданд ва ба ҷойи ҳамду тасбеҳ ӯро таҳсину офарин мегуфтанд. Абуалӣ каломи Худовандро бо овози хуш ва оҳанги дилнишин қироат мекард. Гӯё маънои ҳадиси «Ман лам ятағанна бил-Қуръони фалайса миннӣ» — «Ҳар кас Қуръонро бо овози хуш нахонад, аз мо нест» — дар қироати ӯ таҷассум меёфт. Овози фораму таъсирбахши ӯ ба андозае дилҳоро тасхир мекард, ки гӯё аз бузургу кӯчаки Ироқи Арабу Аҷам нолаву навои ошиқона бармехост. Дар васфи овози дилнишини ӯ гуфтаанд: *Ҷону дил аз нағмаҳояш рӯҳу лаззат ёфтӣ, Синаро баҳҷат фузудӣ, рӯҳ роҳат ёфтӣ.* Пас аз он Абуалӣ аз машғулиятҳои кӯдакона рӯй гардонда, тамоми кӯшишу ғайрати худро ба омӯзиши илм равона сохт. Ӯ ба омӯхтани наҳв, сарф ва дигар илмҳои замонаш пардохт. Ҳангоме ки ба омӯзиши илми сарф машғул шуд, ба сабаби истеъдоди фавқулода ва зеҳни равшанаш қоидаҳои онро бо осонӣ аз худ мекард. Табиати ӯ аз каҷравӣ ва иштибоҳ дур буд ва шавқу рағбаташ ба дониш рӯз ба рӯз бештар мегардид. Ҳар қадар илм меомӯхт, ҳамон қадар муҳаббаташ ба дониш меафзуд ва кӯшишаш дучанд мешуд. Абуалӣ вақти таҳсилро аз вақти истироҳат ҷудо карда буд. Ӯ соатҳои арзишманди умрашро беҳуда намегузаронд ва ҳамеша ба омӯзишу таҳқиқ машғул мешуд. Барои дарс хондан ба амру наҳй ва таъкиди устод эҳтиёҷ надошт, зеро худ бо шавқу ҳаваси зиёд дар пайи илмомӯзӣ буд. Ҳеҷ гоҳ зарурате пеш намеомад, ки муаллим ӯро ба хондан маҷбур созад ё барои танбалӣ сарзаниш кунад. Ӯ қоидаҳои илми сарфро чунон амиқ омӯхт, ки ин дониш гӯё ҷузъи табиати ӯ гардида буд. Дар шинохти решаи калимаҳо, тарзи тағйир ёфтани онҳо, ҳарфҳои аслӣ ва зиёдатӣ ва дигар қоидаҳои забони арабӣ ба дараҷаи баланди маҳорат расид. Ба таъбири муболиғаомези муаллиф, маҳорати ӯ ба ҳадде буд, ки донишмандони гузаштаи илми сарф дар баробараш гӯё нопадид мешуданд. Абуалӣ дар миёни ҳамсолони худ ба тарозуи забони арабӣ монанд буд: ҳамон гуна ки тарозу вазни чизҳоро муайян мекунад, ӯ низ метавонист дурустиву нодурустии калимаҳо ва қоидаҳои забонро аз ҳам фарқ намояд. Дар ситоиши донишу маҳорати ӯ чунин гуфтаанд: *Ба илми сарф гардид ончунон комил, ки дар пешаш Намудӣ Сибвайҳ аз аҷз монанди бузи Ахфаш.* Яъне Абуалӣ дар илми сарф чунон устод гардида буд, ки шоир аз рӯйи муболиға ҳатто Сибвайҳ — донишманди бузурги забони арабиро — дар баробари ӯ оҷиз тасвир мекунад. Ин ҳама аз истеъдоди баланд, шавқи беандоза ба дониш, кӯшиши пайваста ва қадршиносии вақт дарак медиҳад.
Шахсе назди яке аз қозиёни Басра, ки бо зиракиву заковати худ машҳур буд, рафт ва пурсид: — Агар касе хурмо бихӯрад, оё ишколе дорад? Қозӣ гуфт: — Не, ҳеҷ ишколе надорад. Мард боз пурсид: — Агар баъд аз хӯрдани хурмо қадре об бинӯшад, чӣ? Қозӣ ҷавоб дод: — Ин ҳам ҳеҷ ишколе надорад. Мард гуфт: — Пас чаро агар ҳамин обу хурморо бо ҳам омехта, муддате дар офтоб гузоранд, то ба шароби масткунанда табдил ёбад, нӯшидани он ҳаром мешавад? Қозӣ пурсид: — Агар қадре об ба рӯят бирезанд, оё ба ту осебе мерасад? Мард гуфт: — Не! Қозӣ боз пурсид: — Агар қадре хок ба рӯят бипошанд, оё баданат осеб мебинад ё дард мекунад? Мард ҷавоб дод: — Не! Қозӣ гуфт: — Аммо агар хоку обро бо ҳам омехта, аз онҳо хиште созанд ва пас аз хушк шудан онро ба сарат зананд, чӣ мешавад? Мард ҷавоб дод: — Сарам мешиканад ва сахт осеб мебинам. Қозӣ гуфт: — Ҳамон гуна ки обу хок ба танҳоӣ ба ту осебе намерасонанд, вале аз омезиши онҳо хиште ба вуҷуд меояд, ки метавонад саратро бишканад, аз омезиши обу хурмо ва гузашти вақт низ метавонад шароби масткунанда ҳосил шавад. Гарчанде обу хурмо ба танҳоӣ ҳалоланд, нӯшидани шароби масткунанда ҳаром аст ва дар сурати таҳаққуқи шартҳои шаръӣ метавонад боиси муҷозот гардад. Шарҳи калимаҳо Қозӣ — довар ё судяе, ки мувофиқи қонунҳои шаръӣ миёни мардум ҳукм мебарорад. Қуззот — шакли ҷамъи калимаи «қозӣ», яъне қозиён. Заковатманд — шахси боҳуш, зирак, тезфаҳм ва дорои қобилияти баланди андешаронӣ. Басра — шаҳри таърихии Ироқ, ки дар гузашта яке аз марказҳои муҳими илму фарҳанги исломӣ ба шумор мерафт. Ҳад — муҷозоти муайяншуда дар фиқҳи исломӣ барои баъзе ҷиноятҳо, ки татбиқи он шартҳои махсус дорад. Панди ҳикоя Ин ҳикоя нишон медиҳад, ки ҳукми як чиз метавонад вобаста ба таркиб, хусусият ва таъсири он тағйир ёбад. Обу хок ба танҳоӣ ба сари инсон осеб намерасонанд, аммо агар аз онҳо хиште сохта, ба сари касе зананд, метавонад зарари ҷиддӣ расонад. Ҳамин тавр, обу хурмо ҳар кадом ба танҳоӣ ҳалоланд, вале агар дар натиҷаи туршиш аз онҳо нӯшокии масткунанда ҳосил шавад, ҳукми он дигар мегардад. Хулоса: Барои дуруст доварӣ кардан, танҳо ба ҷузъҳои як чиз нигоҳ кардан кофӣ нест. Бояд хусусият ва таъсири он чизро пас аз омезиш ё тағйир ёфтан низ ба назар гирифт.
Кӯзагаре буд, ки кӯзаю косаҳои луобӣ месохт ва муштариёни зиёде дошт. Ӯ шогирди боҳушу заранге дошт. Азбаски кӯзагар шогирдашро бисёр дӯст медошт, дар омӯзонидани нозукиҳои ҳунари худ ба ӯ кӯтоҳӣ намекард. Чанд сол гузашт. Шогирд тамоми корҳои кӯзагариву косагариро омӯхт ва пеши худ андешид, ки акнун метавонад коргоҳи мустақиле боз кунад. Аз ин рӯ, баҳонае ёфта, ба устодаш гуфт: — Музди ман кам аст. Кӯзагар музди ӯро андаке зиёд кард, вале шогирд боз ҳам розӣ нашуд ва пас аз чанд рӯз гуфт: — Ман бо ин музд дигар кор карда наметавонам. Кӯзагар пурсид: — Оё дар ин шаҳр касеро мешиносӣ, ки аз ман бештар ба ту музд диҳад? Шогирд ҷавоб дод: — Не, намешиносам, вале худам метавонам коргоҳи кӯзагарӣ боз кунам. Кӯзагар гуфт: — Бисёр хуб, вале бидон, ки ман заҳмати зиёде кашидам, то ин ҳунарро ба ту омӯзондам. Инсоф нест, ки акнун маро танҳо бигузорӣ. Шогирд гуфт: — Дуруст аст, вале ман дигар намехоҳам дар ин ҷо кор кунам. Кӯзагар гуфт: — Бисёр хуб, пас шаш моҳи дигар бо ман кор кун, то шогирди дигаре пайдо карда, ба ҷоят омода созам. Шогирд ҷавоб дод: — Не! Ҳарфи мард яктост! Бо ҳамин аз устодаш ҷудо шуд ва коргоҳи мустақили кӯзагарӣ боз кард. Ӯ миқдоре кӯзаю косаҳои луобӣ сохт, то бо устодаш рақобат кунад ва бозори ӯро аз худ намояд. Аммо ҳар чӣ месохт, медид, ки косаҳояш берангу беҷило мебароянд ва ба косаҳои сохтаи устодаш монанд нестанд. Ҳар қадар андеша мекард, дар кори худ ҳеҷ иштибоҳе намеёфт. Ба назараш ҳама чизро дуруст анҷом медод, вале косаҳо он гуна ки мехост, намебаромаданд. Пас аз андешаи зиёд фаҳмид, ки гӯё як нозукии ҳунарро аз устодаш наомӯхтааст. Ниҳоят, яке аз косаҳои сохтаашро ба даст гирифта, назди устод рафт ва гуфт: — Эй устоди азиз! Росташро гӯям, ман мехостам бо ту рақобат кунам, вале ҳар қадар кӯшиш кардам, косаҳоям беҳтар аз ин нашуданд. Оё метавонӣ бигӯӣ, ки сабаб чист? Кӯзагар пурсид: — Хокро аз кадом маъдан овардӣ? Шогирд ҷавоб дод: — Аз фалон маъдан. Устод гуфт: — Дуруст аст. Гилро чӣ гуна хамир кардӣ? Шогирд тарзи омода кардани гилро фаҳмонд. Устод гуфт: — Ин ҳам дуруст аст. Луоби шишаро чӣ гуна тайёр кардӣ? Шогирд тарзи тайёр кардани онро низ шарҳ дод. Устод гуфт: — Дуруст аст. Оташи кӯраро чӣ гуна афрӯхтӣ? Шогирд ҷавоб дод: — Ҳамон тавре ки ту меафрӯхтӣ. Устод гуфт: — Бисёр хуб. Ту маро дар вақти зарурат танҳо гузоштӣ ва диламро шикастӣ. Аммо ман аз ту шикоят надорам, зеро ҳар шогирде рӯзе бояд устод шавад. Бо вуҷуди ин, агар боз як соли дигар назди ман кор кунӣ, сирри ин ҳунарро меомӯзӣ. Шогирд розӣ шуд ва ба коргоҳи устод баргашт. Ӯ як соли дигар кор кард, вале дид, ки тамоми корҳо мисли пештара анҷом меёбанд ва ҳеҷ чизи наве ба назар намерасад. Як сол сипарӣ шуд. Шогирд назди устод рафта, ваъдаи ӯро ба ёдаш овард. Устод гуфт: — Акнун, ки шогирди хубу вафодоре шудӣ, биё, сирри корро ба ту омӯзонам. Устод назди кӯра рафт ва ба шогирдаш гуфт: — Косаҳоро биёр, то онҳоро ба кӯра гузорам. Чашмонатро хуб боз кун ва бодиққат нигоҳ кун, то футу фанни корро биомӯзӣ. Устод косаҳоро аз дасти шогирд гирифт. Ҳангоме ки мехост онҳоро ба даруни кӯра гузорад, чанд бор ба рӯяшон сахт пуф кард. Сипас гарду ғубореро, ки аз косаҳо баланд шуд, ба шогирдаш нишон дода, гуфт: — Тамоми сирри кор дар ҳамин пуф кардан аст! Ту ин корро намекардӣ. Шогирд бо тааҷҷуб гуфт: — Не, ман пуф намекардам. Вале ин кор ба рангу ҷилои луоб чӣ рабте дорад? Устод ҷавоб дод: — Рабташ дар он аст, ки ин косаҳо пас аз сохта шудан чанд рӯз дар коргоҳ мемонанд ва дар ин муддат гарду ғубор ба рӯяшон менишинад. Агар пеш аз гузоштан ба кӯра чанд бор ба онҳо пуф кунем, гарду ғуборашон пок мешавад. Дар натиҷа, пас аз пухтан ранги луоб равшану шаффоф мегардад ва косаҳо ҷилои зебо пайдо мекунанд. Сипас устод гуфт: — Акнун бирав ва коргоҳи худро обод кун! --- Шарҳи калимаҳо Фут — пуф; ҳавое, ки аз даҳон берун мекунанд, масалан, барои афрӯхтани оташ ё хомӯш кардани шамъ. Фути косагарӣ — амали пуф кардан ба зарфҳои сафолӣ барои пок намудани гарду ғубори онҳо пеш аз гузоштан ба кӯра. Футу фанни косагарӣ — ибораест, ки ҳам ба амали пуф кардан ва ҳам ба сирру нозукиҳои ҳунари косагарӣ ишора мекунад. Заранг — боҳуш, зирак, тезфаҳм. Луоб — моддаи махсусе, ки ба рӯи зарфҳои сафолӣ мемоланд, то баъди пухтан сатҳи онҳо ҳамвору ҷилодор гардад. Панди ҳикоя Ҳар ҳунар нозукиҳое дорад, ки танҳо бо таҷриба, сабру таҳаммул ва роҳнамоии устод омӯхта мешаванд. Донистани корҳои асосӣ ҳанӯз маънои аз худ кардани тамоми сирру асрори касбро надорад. Ҳамчунин, инсон набояд заҳмату меҳрубонии устодашро фаромӯш кунад. Истиқлолият ва пешрафти шогирд кори нек аст, аммо бояд бо эҳтиром, инсоф ва қадршиносӣ ҳамроҳ бошад. Хулоса: Ҳунар омӯхтан танҳо донистани тарзи иҷрои кор нест, балки аз худ кардани нозукиҳои он низ ҳаст. Гоҳе як амали бисёр хурд метавонад натиҷаи тамоми заҳматро дигаргун созад.
On 13 October, the President of the Republic of Tajikistan, Honourable Emomali Rahmon, visited the command and observation post and observed a demonstration of the ongoing Skala-2026 special exercises, conducted with the participation of rescue units from the authorised state agencies of the member states of the Collective Security Treaty Organization (CSTO). The exercises focus on the prevention of and response to emergencies and are being held under the theme “Response to the Consequences of a Devastating Earthquake in the Republic of Tajikistan.”
13 октябр Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аз нуқтаи фармондеҳӣ-мушоҳидавӣ ва намоиши ҷараёни тамрини махсуси “Скала-2026” бо иштироки воҳидҳои наҷотдиҳии мақомоти ваколатдори давлатҳои аъзои Созмони Аҳдномаи амнияти дастҷамъӣ (СААД) дар самти пешгирӣ ва рафъи оқибатҳои ҳолатҳои фавқулода дар мавзуи “Бартараф намудани оқибатҳои заминларзаи харобиовар дар Ҷумҳурии Тоҷикистон” боздид намуданд.
Аз Ибни Масъуд (р) ривоят аст, ки Расули Худо (с) фармуд: «Аз Худованд ба сурати шоиста ҳаё кунед! Мо гуфтем: — Алҳамдулиллоҳ, ки мо аз Худо ҳаё дорем. Пас Расулуллоҳ (с) чунин фармуд: — Ҳар қадар тавонед, назди Худованд боҳаё бошед. Ҳар касе аз Худо ба сурати шоиста ҳаё мекунад, бигзор сарашро ва ҳар он чиро ки дар сар дорад; меъдаашро ва ҳар он чиро ки ба меъдааш мефиристад, таҳти назорат бигирад ва маргро ҳамеша дар хотир нигоҳ дорад. Ҳар касе охиратро талаб дорад, ба зебоиҳои фонии ин дунё дил намебандад. Ҳар касе чунин амал кунад, ҳамоно ӯ аз Худо ба таври шоиста ҳаё кардааст».
Дар замони ҷоҳилият Болӣ ном бутпарасте зиндагӣ мекард. Ӯ бути маҳбубе дошт, ки онро ҳамеша ҳамроҳаш мегирифт ва дар назди дӯстон бо он буташ ифтихор менамуд. Қабл аз набарду муҳорибаҳо ва дар ҳама кору пайкор ба он бут саҷда оварда, дуову тазарруъ мекард. Рӯзе Болӣ ба ҷойе азми сафар намуд. Ӯ тамоми ашёву анҷомашро ба болои маркаб бор карда, дар садри онҳо бутро гузошт ва умед мекард, ки дар ин сурат аз балову хатарҳо дар амон хоҳад буд. Дар аснои сафар пойи маркаб баногоҳ лағжиду бут аз боло ба замин афтода, дарҳам шикаст. Болӣ ба бут нигаристу гуфт: — Ман туро барои он бо худ гирифтам, ки маро аз балову офатҳо нигаҳ бидорӣ. Вале мебинам, ки ҳатто худатро муҳофизат карда наметавонӣ. Пас аз ин суханҳо Болӣ бутро як сӯ ҳаво дода, ба назди Паёмбари Худо (с) омад ва воқеаро баён карду гуфт: — Эй Муҳаммад, акнун ки ман аз бутпарастӣ рӯй гардонидам, Худои ман кӣ мешавад? Расули Акрам (с) фармуд: — Эй Болӣ, ман Худое дорам, ки ҳам дар дунё ва ҳам дар охират балову мусибатҳоро аз сари бандагонаш рафъ намуда, барояшон неъматҳои фаровон медиҳад ва онҳоро сазовори ҷамоли баркамоли Худ мегардонад. Бо шунидани ин суханон Болӣ гуфт: — Эй Расули Худо! Ман бо чӣ қимате метавонам ба Худои ту бирасам ва бандаи Ӯ бошам? Паёмбари Худо (с) фармуд: — Эй Болӣ! Худои ман аз он чӣ ту мегӯӣ, муназзаҳ аст. Ҳар касе калимаи шаҳодат арза кунад, мусулмон мешавад. Ту низ калимаи шаҳодат бигӯ, то аз ҷумлаи муъминон бошӣ! Болӣ аз сидқи дил калимаи шаҳодат ба забон овард ва «Ашҳаду анло илоҳа иллаллоҳу ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу» гӯён мусулмон шуд.
Дар Маккаи Мукаррама Ҳасин ибни Имрон ном бутпарасте умр ба сар мебурд. Боре дар суҳбати Расули Худо (с) ширкат намуд ва Ҳабиби Худо (с) аз ӯ пурсид: — Эй Ҳасин! Ту чанд Худоро мепарастӣ? Ӯ гуфт: — Даҳ Худоро мепарастам. Расули Худо (с) пурсид: — Онҳо дар куҷоанд? Гуфт: — Яке дар осмон ва нуҳтои дигар дар замин. Расулуллоҳ (с) боз пурсид: — Агар эҳтиёҷе пеш ояд, аз кадоме мадад металабӣ? Гуфт: — Аз Ҳамоне, ки дар осмон аст! Пас Расулуллоҳ (с) фармуд: — Эй Ҳасин, он нуҳ маъбуди дигарро тарк намо ва Худованди Ягонаеро ибодат бикун, ки тамоми эҳтиёҷоти туро рафъ ва балоҳои ба сарат меомадаро дафъ месозад. Беҳтар ин аст, ки танҳо Ӯро парастиш намоӣ.
Расули Худо (с) фармуд: — Замоне мерасад, ки инсонҳо чунин мепурсанд: «Маълум аст, ки ҳамаи ҳастиро Худо офарид, пас худи Худоро кӣ офарид?» Ҳангоми шунидани чунин сухан, бигӯед: «Ӯ Худои Ягона аст. Ӯ Самад (Бениёз) аст. Ҳама ба Ӯ муҳтоҷанд, аммо Ӯ ба касе эҳтиёҷ надорад. На зодааст ва на зодашуда аст. Ҳеҷ касе Ӯро ҳамто нест». Сипас ба ҷониби чап се маротиба туф карда, бигӯед: «Аъузу биллоҳи минаш-шайтонир-раҷим» ва бад-ин васила аз шарри шайтон ба Худованд паноҳ бубаред».
Today, a ceremonial cultural event dedicated to Falak Day was held at the Tajik National Conservatory on the initiative of the Executive body of state authority of Dushanbe city.
Имрӯз дар толори Консерваторияи миллии Тоҷикистон, бо ташаббуси Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии шаҳри Душанбе, бахшида ба Рӯзи фалак чорабинии тантанавӣ-фарҳангӣ баргузор гардид.
Аз Ҷобир ибни Абдуллоҳ (р) ривоят аст, ки гуфт: «Боре Расули Худо (с) моҳи пурраро дид ва фармуд: — Офаридаҳои Худоро тафаккур кунед, аммо дар мавриди Зоти Ӯ андеша накунед, зеро шумо чунин тавоне надоред. Аммо дар биҳишт ҷамоли Худоро ба монанди дидани ин моҳ хоҳед дид ва аз тамошои ҷамолаш ба танг намеоед. Аз аҳли биҳишт касоне, ки дар назди Худо аз ҳама бештар соҳиби иззатанд, субҳу шом ба ҷамоли Парвардигор мушарраф мегарданд. Сипас Паёмбари Худо (с) ин оятро хонд: «Дар он рӯз як пора рӯйҳо тоза мебошанд, ки ба сӯйи Парвардигори худ назаркунандаанд» (Сураи Қиёмат, 75/22—23).
Асҳоб аз Расули Акрам (с) пурсиданд: — Худованд аз мо дур аст ё наздик? Агар ба мо наздик бошад, бо овози паст дуо кунем ва агар дур бошад, бо овози баланд дуо кунем. Пас ин оят нозил шуд: «Ва чун бандагони Ман дар бораи Ман туро бипурсанд — пас ҳамоно Ман наздикам, дуои дуокунандагонро — чун дуо кунанд — қабул мекунам. Пас бояд ки онҳо барои Ман фармонбардорӣ кунанд ва бояд ки ба ман бигараванд, то бошад ки роҳ ёбанд» (Сураи Бақара, 2/186).
«Сафар дар ватан» иборат аст аз гузаштан аз сифатҳои зишт ва пасти инсонӣ ба сӯи сифатҳои некӯ ва волои маънавӣ. Аз ин рӯ, солик бояд пайваста нафси худро мавриди омӯзиш ва санҷиш қарор диҳад, то бидонад, ки оё дар қалби ӯ муҳаббате ба ғайри Худованд
АБДУСАМАДИ МУЛЛО. Китоби дарсии мазкур иқдоми тоза дар низоми таҳсилот буда, асосҳои методологӣ, тарзи ташкил ва баргузории тадриси адабиёти тоҷикро равшан намудааст. Дар он равиш ва усулҳои навини тадриси адабиёти тоҷик барои омўзгорон ва толибилмон пешкаш гардида, дар ҷараёни таълим ва омўзиши фанни адабиёти тоҷик ба омўзгорон ва донишҷўён раҳнамойи муфид мебошад.
It was also noted, that the principle of rational nature management is not only the basis for regulating environmental protection, but also one of the main principles of regulating entrepreneurial activity in the field of nature management.
Чунин ҳисобида мешавад, ки яке аз роҳҳои беҳтарини ҳифзи табиат оқилона истифода бурдани он мебошад. Инчунин, зикр гардидааст, ки принсипи идоракунии оқилонаи табиат на танҳо заминаи танзими ҳифзи муҳити зист, балки яке аз принсипҳои асосии танзими фаъолияти соҳибкорӣ дар соҳаи идоракунии муҳити зист ба шумор меравад.
Пиёлаи шикаста Усто Мирзошарифи Гулшанро мардуми деҳаи Шикордара кайҳо боз дар сафи одамони барӯзӣ ном мегиранд. Ин марди тақрибан панҷоҳсолаи миёнқад, рӯйгирд, вале газгӯшту хушмуомила аз каму кости рӯзгор ҳаргиз пеши касе лаб намекушояд. Хайр, вай ки,
«Тафаккури интиқодӣ» (critical thinking) маънои айбҷӯӣ ё танқид кардани дигаронро надорад.
Брошюраи мазкур хонандагонро бо баъзе маводҳо аз таърихи ҷустуҷӯи роҳҳои пайдоиши инсон, дар бораи нақши кимиёгарон дар рушди соҳаҳои гуногуни илм, хусусан тиб ва тандурустӣ шинос менамояд. Ҷойгоҳи махсус ба эҷодиёти бузургтарин шоири сатҳи ҷаҳонӣ
Ҷомеаи инсонӣ ба ҷуз қонун ва сохторҳои марбутаи идоракунии худ боз дорои маҷмӯи меъёрҳо ва принсипҳои ахлоқие мебошад, ки рафтору муносибати аъзои онро ба низом медарорад. Агар қонунҳо ва меъёрҳои муайянкардаи онҳо ҳуқуқу озодиҳои одамонро дар ҷомеа ба
The article discusses the concept of entrepreneurial activity in the field of environmental management. It is noted, that for the further development of entrepreneurship in the field of environmental management and ecology in the regions of the Republic of Tajikistan, it is advisable to develop regulatory legal acts on state regulation of the economics.
Дар мақола консепсияи фаъолияти соҳибкорӣ дар соҳаи идоракунии муҳити атроф баррасӣ карда шудааст. Таъкид гардидааст, ки барои рушди минбаъдаи соҳибкорӣ дар соҳаи ҳифзи табиат ва экология дар минтақаҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, таҳияи санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ оид ба танзими давлатии иқтисодиёт мувофиқи мақсад мебошад.
Имрӯзҳо хатмкунандагони бахши тоҷикии факултаи педагогикаи Донишкадаи омӯзгории вилояти Тошканд таҷрибаи педагогии ниҳоии худро дар мактабҳои миёнаи тоҷикии рақамҳои 7 ва 10-и шаҳри Ангрен мегузаронанд. Чанде пеш мо — таҷрибаомӯзони мактаби рақами 7 —
Сӯҳбат, ё ки саволу ҷавоб, яке аз методҳоест, ки дар дарсҳои забони тоҷикӣ ба таври васеъ истифода бурда мешавад. Ин методи таълим дар ҳамаи типҳо(хелҳо) — и дарс – ҳам дар дарси додани дониши нав (дар лаҳзаи баёни мавзӯи нав), ҳам дарси мустаҳкам
Кароматуллоҳи МИРЗО Ҳамон шаб алови ҷангу хархаша ва гилагузорк байни зану шавҳари ҷавон Фароғатбоную усто Ёдгор ҳеҷ хомӯш намешуд. Ҷангу ҷанҷол баҳри фарзанд. Даҳ сол боз бо ҳам мезистанду Худо ба онҳо як резгк кӯдак лоиқ надид. Пеши табибу духтур,
Ҳикоят мекунанд, ки ҳангоме ки Абӯалӣ ибни Сино, он донишманди бузургу беҳамто, ба дунё омад, дояе ӯро дар таште оббозӣ медоронд. Доя ангуштарии гаронбаҳое дошт, ки бо санги фирӯзаи зебое оро ёфта буд. Ҳангоми оббозӣ кардани кӯдак ногаҳон ангуштарии
Also in the article summarized to information about activity of joint-stock companies, and their role is shown in development market of equities in the conditions of development of financial relations. Practice front-rank methods of the developed countries of the world relatively efficiency of development market of equities and use their achievement in our republic scientifically reasonable.
Инчунин, дар мақола маълумотҳо оид ба фаъолияти ҷамъиятҳои саҳомӣ ва нақши онҳо дар рушди бозори коғазҳои қиматнок дар шароити рушди муносибатҳои молиявӣ мавриди таҳлил қарор гирифтааст. Таҷрибаи усулҳои пешқадами давлатҳои тараққикардаи ҷаҳон ҷиҳати рушди самараноки бозори коғазҳои қиматнок ва истифодаи дастовардҳои он дар ҷумҳурии мо асоснок гардидаанд.
Ривоят мекунанд, ки Хусрави Парвиз дар ибтидо Баҳроми Чӯбинро бисёр дӯст медошт ва ба ӯ эътимоди зиёд дошт. То ҷое ки ҳатто як соат намехост аз ӯ ҷудо бошад. Дар базму зиёфат, шикор ва суҳбатҳои хусусӣ ҳамеша Баҳромро ҳамроҳи худ мебурд. Баҳроми Чӯбин
Ҳикоят мекунанд, ки рӯзе Абӯалӣ ибни Сино, донишманд ва табиби машҳур, ҳангоми сафар ба сарзамини Гелон дар миёни кӯҳу биёбон роҳгум зад. Ӯ муддате роҳ паймуд, то ниҳоят бо марде рӯ ба рӯ шуд. Он мард, ки гӯё чизеро меҷуст, ба наздаш омада пурсид: — Эй
Бузургон гуфтаанд, ки дар таърихи подшоҳон камтар вазире ба шоистагӣ ва кордонии Хоҷа Низомулмулк ба мақоми вазорат расидааст. Хоҷа Низомулмулк вазири донишманду ботаҷрибаи Султон Ҷалолиддин Маликшоҳи Салҷуқӣ буд. Ӯ солҳои зиёд бо тадбиру хирад корҳои
Бозаргоне ҷавоҳироти бисёре дошт. Рӯзе марди ҳунармандеро ба кор гирифт, то ҷавоҳироти ӯро сӯрох карда, ороиш диҳад. Бозаргон ваъда дод, ки барои ҳар рӯзи кораш сад динор музд медиҳад. Марди ҳунарманд ба хонаи бозаргон омад ва барои оғоз кардани кор
In the scientific article questions are examined forming and development market of equities in RT. Basic attention is spared to the modern states of affairs, tendency and kinds market of equities in a country.
Дар мақолаи илмӣ масъалаҳои ташаккул ва рушди бозори коғазҳои қиматнок дар Ҷумҳурии Тоҷикистон мавриди таҳқиқ қарор гирифтааст. Диққати асосӣ ба вазъи ҳозира, тамоюл ва намудҳои бозори коғазҳои қиматнок дар кишвар равона карда шудааст.
Мегӯянд, ки шоҳ Ҷаҳонгир ва ҳамсараш Нурҷаҳонбегим ба шеъру шоирӣ шавқи зиёд доштанд ва гоҳе бо ҳам мушоира мекарданд. Нурҷаҳон зани донишманд, хуштабъ ва ҳозирҷавоб буд ва метавонист ба шеърҳои Ҷаҳонгир дарҳол ҷавоби шоирона диҳад. Рӯзе Ҷаҳонгир
Дар як деҳаи зебое ду бародари ҳамсоя — Зафар ва Далер зиндагӣ мекарданд. Онҳо ҳар рӯз соатҳо ба экранӣ телефон ё компютер нигоҳ карда, бозиҳои видеоӣ мебозиданд. Рӯзе падари онҳо, ки муҳандиси ботаҷриба буд, ба онҳо як қуттии пурасрор туҳфа кард. Дар
Имсол сардӣ хеле барвақт сар шуд ва аксари одамон омода набуданд ва ҳанӯз либосҳои гармро аз ҷевонҳо набароварда буданд. Эҳтимол маҳз чунин муносибати бепарвоёна нисбат ба саломатии худ боис гаштааст, ки ин шабу рӯзҳо иддае аз сулфа азият мекашанд. Имрӯз
Пиёзи кабуд яке аз сабзавоти муфид ва серғизо ба шумор меравад. Он дорои витаминҳо, моддаҳои минералӣ ва антиоксидантҳо буда, барои фаъолияти муътадили узвҳои бадан аҳамият дорад. Пиёзи кабудро метавон тару тоза, дар таркиби хӯришҳо ва ҳамроҳи таомҳои
The author's categorization credit risk commercial bank is designed. It is chosen and characterized essence five the most important ways of the reduction level credit risk of the commercial bank. They are elaborated and characterized main stages of management credit risk commercial bank. They are offered several positions, on which must be founded process of the shaping managerial system credit risk in commercial banks.
Таснифи хавфҳои қарзии бонки тиҷоратӣ аз ҷониби муаллиф таҳия гардидааст. Панҷ усули муҳимтарини паст кардани сатҳи хавфҳои қарзии бонки тиҷоратӣ ҷудо карда, моҳияти онҳо шарҳ дода шудааст. Марҳилаҳои асосии идоракунии хавфҳои қарзии бонки тиҷоратӣ аниқ ва тавсиф гардидааст. Якчанд шартҳо, ки бояд асоси ҷараёни ташаккули системаи идоракунии хавфҳои қарзиро дар бонкҳои тиҷоратӣ ташкил намояд, пешниҳод карда шудаанд.
Дар замонҳои қадим марди ҳезумшикане зиндагӣ мекард, ки ҳар рӯз ба биёбон мерафт, ҳезум ҷамъ мекард ва онро ба шаҳр оварда мефурӯхт. Бо пули бадастовардааш рӯзгори зану фарзандонашро таъмин мекард. Рӯзе дар биёбон бо марде ошно шуд, ки дар ҳамон ҷо
Замоне подшоҳи як мамлакат дар байни роҳи одамгузар, ки сӯйи қасраш мебурд, санги калонеро мемонад. Худи подшоҳ дар канори роҳ пинҳон шуда, сайри воқеаро тамошо мекунад. Тоҷирон, корвонҳо, бойҳою ходимони қаср аз он роҳ бо душворӣ сангро давр зада
Шабе дузде ҳамроҳи ёрони худ барои дуздӣ ба хонаи марди сарватманде рафт. Дуздон ба боми хона баромаданд ва мехостанд пинҳонӣ ба даруни хона дароянд. Соҳибхона аз садои пой ва ҳаракати онҳо бедор шуд. Ӯ дарҳол фаҳмид, ки дуздон дар болои боми хонааш
Дар замонҳои қадим марди донишманду хирадманде ба сӯйи шаҳре сафар мекард. Дар роҳ марди содае бо ӯ ҳамсафар шуд. Пас аз он ки андаке роҳ рафтанд, марди донишманд аз ҳамсафараш пурсид: — Ту маро мебарӣ ё ман туро? Марди сода аз ин савол ҳайрон шуд ва
Need of the development managerial system credit risk is motivated in article in commercial banks, are considered different approaches to opening of essence credit risk commercial bank. It is noted that in activity of the commercial bank on management risk special importance has a question of management credit risk, since lending is a main operation of any commercial bank.
Дар мақола зарурати рушди низоми идоракунии хавфҳои қарзӣ дар бонкҳои тиҷоратӣ асоснок карда, нуктаи назари гуногун оид ба кушодани моҳияти хавфҳои қарзии бонки тиҷоратӣ нишон дода шудааст. Қайд гардидааст, ки дар фаъолияти бонки тиҷоратӣ оид ба идоракунии хавфҳо ҷойи махсусро масъалаи идоракунии хавфҳои қарзӣ ишғол менамоянд, зеро қарздиҳӣ амалиёти асосии ҳар як бонки тиҷоратӣ ба шумор меравад.
Рӯзе яке аз подшоҳони Хуросон Маҳмуди Сабуктегинро дар хоб дид. Тамоми бадани ӯ пӯсида, ба хок табдил ёфта буд, ба ҷуз чашмонаш, ки ҳанӯз дар чашмхонаҳояшон ҳаракат мекарданд ва ба ҳар тараф менигаристанд. Подшоҳ аз дидани ин хоби аҷиб дар ҳайрат монд ва аз донишмандону ҳакимон хост, ки онро таъбир кунанд. Аммо ҳеҷ яке аз онҳо натавонист маънои ин хобро шарҳ диҳад. Ниҳоят, дарвеше ба назди подшоҳ омад, бо эҳтиром таъзим кард ва гуфт: — Маҳмуди Сабуктегин ҳанӯз ҳам нигарон аст, ки мулку подшоҳии ӯ ба дасти дигарон гузаштааст. Шеър Бас номвар ба зери замин дафн кардаанд, К-аз ҳастияш ба рӯи замин бар нишон намонд. В-он пирлошаро, ки супурданд зери хок, Хокаш чунон бихӯрд, к-аз ӯ устухон намонд. Зиндаст номи фаррухи Нӯшинравон ба хайр, Гарчи басе гузашт, ки Нӯшинравон намонд. Хайре кун, эй фалону ғанимат шумор умр, З-он пештар, ки бонг барояд: «Фалон намонд!» --- Маънои шеър Чӣ бисёр одамони номдору машҳурро дар зери хок дафн кардаанд, ки имрӯз аз вуҷуди онҳо дар рӯи замин ҳеҷ нишоне боқӣ намондааст. Чӣ бисёр ҷасадҳоеро ба хок супурдаанд, ки бо гузашти замон ҳатто устухонҳояшон низ пӯсида, нобуд шудаанд. Аммо номи неки Нӯшинравони Одил ҳанӯз ҳам дар миёни мардум зинда аст, гарчанде аз марги ӯ асрҳои зиёд гузаштаанд. Пас, эй инсон, то зинда ҳастӣ, некӣ кун ва умри худро ғанимат бишумор, пеш аз он ки рӯзе мардум бигӯянд: «Фалонӣ ҳам аз дунё гузашт!» Шарҳи вожаҳо Мулук — подшоҳон, ҳокимон. Маҳмуди Сабуктегин — Султон Маҳмуди Ғазнавӣ, яке аз подшоҳони машҳури давлати Ғазнавиён. Соири ҳукамо — дигар донишмандон ва ҳакимон. Таъвил — таъбир ва шарҳи маънои хоб. Дарвеш — шахси порсо ва дилканда аз сарвату мансаб. Мулк — сарзамин, мамлакат ва подшоҳӣ. Номвар — шахси машҳур ва номдор. Пирлоша — ҷасади фарсуда ва пӯсида. Фаррух — муборак, некбахт ва хуҷаста. Нӯшинравон — Хусрави Анӯшервон, подшоҳи Сосонӣ, ки дар адабиёти форсӣ-тоҷикӣ ҳамчун рамзи адолат ёд мешавад. Ғанимат шуморидан — қадр кардан ва аз фурсат дуруст истифода бурдан. Панди ҳикоят Ин ҳикоят аз китоби «Гулистон»-и Саъдии Шерозӣ буда, ба гузарандагии умр, бебақоии қудрат ва арзиши номи нек ишора мекунад. Инсон ҳар қадар сарватманду тавоно бошад, рӯзе аз ин ҷаҳон меравад. Молу мулк ва мансаб ба дигарон мегузаранд, аммо номи нек ва корҳои шоистаи ӯ метавонанд солҳои зиёд дар хотираи мардум боқӣ монанд. Пас, то фурсат ҳаст, бояд некӣ кард, зеро умр гузаранда аст, вале осори неки инсон метавонад баъд аз маргаш ҳам боқӣ бимонад.
Дар замонҳои қадим модару писаре зиндагӣ мекарданд. Писарак ҳанӯз хурдсол буд, ки рӯзе аз хонаи ҳамсоя як тухми мурғ дуздид ва онро ба модараш овард. Модар, ба ҷойи он ки писарашро аз зиштии дуздӣ огоҳ кунад ва ӯро аз ин кори бад боздорад, тухмро аз дасташ гирифт ва чизе нагуфт. Писарак, ки аз модараш ҳеҷ сарзанише нашунид, гумон кард, ки дуздӣ кори баде нест. Чанд рӯз баъд аз ҳамон ҳамсоя як мурғ дуздид ва ба хона овард. Модараш ин дафъа низ ӯро аз кори нодурусташ бознадошт. Ҳамин тавр, писарак оҳиста-оҳиста ба дуздӣ одат кард. Солҳо гузаштанд ва ӯ ба ҷавони тануманду нотарсе табдил ёфт, ки дар тамоми шаҳр ҳамчун дузди машҳур шинохта мешуд. Дар он шаҳр подшоҳе ҳукмронӣ мекард, ки шутурони зиёде дошт. Дар миёни шутуронаш як шутури бисёр зебову гаронбаҳо буд, ки дар тамоми ҷаҳон ҳамто надошт. Рӯзе ҷавон аз назди шутурони подшоҳ мегузашт, ки чашмаш ба он шутури зебо афтод. Шутур ба ӯ чунон писанд омад, ки тасмим гирифт онро бидуздад. Ҷавон, ки дузди нотарсу ботаҷриба шуда буд, гумон мекард, ки ин дафъа низ ба осонӣ ба мақсадаш мерасад. Аммо намедонист, ки шутурони подшоҳро посбонони ҳушёр муҳофизат мекунанд. Шабона пинҳонӣ ба ҷойи нигоҳдории шутурон даромад ва хост шутури гаронбаҳоро бидуздад, вале посбонон ӯро дастгир карданд. Рӯзи дигар дуздро назди подшоҳ оварданд. Подшоҳ, ки аз дуздиҳои зиёди ҷавон ва шикоятҳои мардум огоҳ буд, фармон дод, ки ӯро ба дор овезанд. Ҳангоме ки ҷавонро ба назди дор оварданд, аз ӯ пурсиданд: — Оё пеш аз марг хоҳише дорӣ ё сухане ҳаст, ки мехоҳӣ бигӯӣ? Ҷавон гуфт: — Танҳо як хоҳиш дорам. Мехоҳам пеш аз марг модарамро бубинам. Бо фармони подшоҳ модари ҷавонро оварданд. Модар бо дидани писараш зор-зор гиря мекард. Ҷавон ба ӯ рӯ оварда гуфт: — Модарҷон! Ту барои ман бисёр заҳмат кашидаӣ. Маро калон кардаӣ ва ҳамеша дӯстам доштаӣ. Акнун, ки лаҳзаҳои охири умрам фаро расидаанд, мехоҳам барои қадрдонӣ аз заҳматҳоят забонатро бибӯсам. Модар, ки аз суханони писараш сахт мутаассир шуда буд, гирякунон забонашро берун овард, то писараш онро бибӯсад. Аммо ҷавон ногаҳон бо дандон забони модарашро сахт газид ва онро канд. Модар аз шиддати дард беҳуш шуд. Ҳамаи ҳозирон аз ин рафтори ваҳшиёна ба ҳайрат афтоданд. Подшоҳ бо хашм аз ҷавон пурсид: — Эй бераҳм! Чаро бо модарат, ки барои ту ин қадар заҳмат кашидааст, чунин рафтор кардӣ? Ҷавон ҷавоб дод: — Эй подшоҳ! Вақте ки ман ҳанӯз кӯдак будам, рӯзе аз хонаи ҳамсоя як тухми мурғ дуздида, ба модарам овардам. Агар ҳамон рӯз модарам маро аз ин кори бад бозмедошт ва мегуфт, ки дуздӣ гуноҳу хиёнат аст, шояд дигар ҳаргиз ба моли мардум дастдарозӣ намекардам. Ҷавон бо андӯҳ суханашро идома дод: — Аммо модарам хомӯш монд ва маро сарзаниш накард. Ман гумон кардам, ки дуздӣ айбе надорад. Баъд як мурғ дуздидам, сипас чизҳои дигарро. Оҳиста-оҳиста ба дуздӣ одат кардам ва ниҳоят ба шутурдуздӣ расидам. Акнун мебинед, ки оқибати корам ба куҷо кашид! — Агар модарам ҳамон рӯзи аввал маро аз дуздидани як тухми мурғ бозмедошт, шояд имрӯз ба чунин рӯзи сиёҳ гирифтор намешудам. --- Панди ҳикоят Ин ҳикоят ба мо меомӯзад, ки одатҳои бад аксаран аз корҳои хурду ночиз оғоз меёбанд. Агар инсон дар оғоз аз кори нодуруст боздошта нашавад, мумкин аст оҳиста-оҳиста ба корҳои бадтар даст занад. Падару модар бояд фарзандони худро аз хурдсолӣ ба ростқавлӣ, поквиҷдонӣ ва эҳтироми ҳаққи дигарон тарбия кунанд. Меҳрубонӣ ба фарзанд маънои чашм пӯшидан аз хатоҳои ӯро надорад. Албатта, ҳар инсон барои рафтори худ низ масъул аст ва хатои фарзандро танҳо ба гардани падару модар гузоштан дуруст нест. Хатои хурдеро, ки имрӯз ислоҳ карданаш осон аст, набояд нодида гирифт, зеро фардо метавонад ба мушкили бузурге табдил ёбад.
Марде аз дунё гузашт ва писараш ба мотами ӯ нишаст. Рӯзҳои аввал ҳар касе, ки барои изҳори ҳамдардӣ ба хонааш меомад, аз сабаби марги падараш мепурсид. Писар низ аз оғози бемории падар то лаҳзаи вафоташро бо тамоми ҷузъиёт ва обу тоб нақл мекард. Суханаш чунон тӯл мекашид, ки агар меҳмон субҳ меомад, то нисфирӯзӣ суҳбат идома меёфт. Дар натиҷа, писар маҷбур мешуд меҳмонро ба хӯроки нисфирӯзӣ даъват кунад. Агар меҳмон баъд аз нисфирӯзӣ меомад, нақли писар то бегоҳ давом мекард ва ӯ ночор мешуд ба меҳмон хӯроки шом диҳад. Чанд нафар бекорхӯру муфтхӯр, ки аз ин одати писар хабар ёфтанд, фурсати муносибе пайдо карданд. Онҳо ҳар рӯз гурӯҳ-гурӯҳ ба хонаи ӯ мерафтанд: гурӯҳе пеш аз нисфирӯзӣ ва гурӯҳи дигар баъд аз нисфирӯзӣ. Ҳар бор бо изҳори ҳамдардӣ аз писар мепурсиданд: — Худо падаратро раҳмат кунад! Бечора ба чӣ беморӣ гирифтор шуд? Чӣ тавр аз дунё гузашт? Писар ҳам, мувофиқи одат, аз аввал то охир тамоми воқеаро бо обу тоб нақл мекард. Меҳмонони муфтхӯр бошанд, бо баҳонаи таслият гуфтан, ҳар рӯз дар хонаи ӯ хӯроки нисфирӯзӣ ё шом мехӯрданд. Ин ҳолат чанд муддат идома ёфт. Оқибат писар пай бурд, ки нақли дарозу муфассали беморӣ ва марги падараш на танҳо фоидае надорад, балки хароҷоти зиёдеро низ ба гарданаш мегузорад. Аз ҳамон рӯз тасмим гирифт, ки дигар суханро дароз накунад. Ҳар касе, ки барои таслият меомаду мепурсид: — Худо падаратро биёмурзад! Чӣ тавр аз дунё гузашт? Писар кӯтоҳу мухтасар ҷавоб медод: — Худо раҳматаш кунад, таб карду мурд! --- Панди ҳикоят Ин ҳикоят ба мо меомӯзад, ки сухани дарозу зиёдатӣ на ҳамеша фоида дорад. Баъзан сухани кӯтоҳу бамаврид аз нақли тӯлониву бемаврид беҳтар аст. Ҳамчунин, инсон бояд ҳушёр бошад, зеро баъзе одамон метавонанд аз содагӣ ва меҳрубонии дигарон ба манфиати худ истифода баранд. Кам гӯю гузида гӯй чун дур, То з-андаки ту ҷаҳон шавад пур. Шарҳи вожаҳо Сӯгворӣ — мотам, андӯҳгин будан аз марги шахси наздик. Таслият — изҳори ҳамдардӣ ба шахси мотамзада. Бо обу тоб нақл кардан — воқеаро бо тафсилоти зиёд ва ба таври ҷолиб баён кардан. Риндон — дар ин ҳикоят ба маънои бекорхӯрон ва муфтхӯрон. Наҳор — хӯроки нисфирӯзӣ. Муфтхӯр — касе, ки бе меҳнат аз ҳисоби дигарон мехӯрад ё зиндагӣ мекунад. Маънои ибораи «Таб карду мурд»: Ин ибора ҳангоми нақли кӯтоҳу мухтасари воқеае истифода мешавад, ки шахс намехоҳад ё зарурат намебинад ҷузъиёти онро муфассал шарҳ диҳад.
Гурги пире буд, ки дар тӯли умраш ҳайвоноту парандагони зиёдеро хӯрда, ба ҷонварони дигар зарари фаровон расонда буд. Рӯзе тасмим гирифт, ки ба сарзамини дуре биравад, аз гуноҳҳои худ тавба кунад ва зиндагии наве оғоз намояд, то дигар ҳайвонот низ ӯро дӯст доранд. Бо ҳамин ният ба роҳ баромад. Пас аз тай кардани масофае гурусна шуд. Ба атроф нигарист ва асперо дид, ки дар марғзоре машғули чаридан буд. Гург назди асп рафта гуфт: — Эй асп, ман ният дорам ба сарзамини дуре биравам ва аз гуноҳҳои худ тавба кунам. Аммо ҳоло бисёр гуруснаам. Мехоҳам ту ҳам дар ин кори хайр ба ман ёрӣ расонӣ. Асп пурсид: — Ман чӣ гуна метавонам ба ту ёрӣ расонам? Гург гуфт: — Агар худро дар ин роҳи хайр қурбон кунӣ, ҳам ман аз гӯшти ту сер мешавам ва аз гуруснагӣ наҷот меёбам ва ҳам дигарон аз гӯшти ту мехӯранд. Ба ин тартиб, ту низ ба ҳамнавъони худ некӣ мекунӣ. Асп фаҳмид, ки гург ҳанӯз аз одатҳои пешинааш даст накашидааст. Барои наҷоти ҷони худ ба фикри ҳилае афтод ва гуфт: — Амаки гург! Ман омодаам дар ин кори хайр ширкат кунам ва худро қурбон созам. Аммо дарде дорам, ки солҳост маро азоб медиҳад. Аз ту хоҳиш мекунам, ки аввал дардамро табобат кунӣ, баъд маро қурбон созӣ. Гург гуфт: — Дардат чист? Бигӯ, ҳатман чорае меёбам! Агар худам натавонам, назди рӯбоҳ меравам, то дарди туро табобат кунад. Асп гуфт: — Чанд сол пеш назди наълбанди нодоне рафтам, то сумҳоямро наъл занад. Аммо ӯ наълро нодуруст зада, мехро ба гӯшти поям халонд. Аз ҳамон рӯз ин дард маро азоб медиҳад. Аз ту хоҳиш мекунам, ки наздиктар биёӣ ва захми поямро бубинӣ. Гург гуфт: — Бисёр хуб, поятро баланд кун, то бубинам. Асп пои ақибашро баланд кард. Ҳамин ки гург сарашро наздик овард, асп бо тамоми қувват ба сари ӯ лагади сахте зад. Гург аз зарбаи лагад ба замин афтод ва дар ҳоли ҷон додан бо худ гуфт: — Эй гурги нодон! На падарат наълбанд буд, на модарат! Пас, туро чӣ ба наълбандӣ?! Асп, ки аз чанги гург наҷот ёфта буд, аз шодӣ ба рақс даромад ва ба гург гуфт: — Тавбаи гург марг аст! --- Панди ҳикоят Ин ҳикоят ба мо меомӯзад, ки танҳо бо сухан ва ваъда инсон некӯкор намешавад. Агар касе иддао кунад, ки аз корҳои бади худ даст кашидааст, аммо рафтораш ҳамоно мисли пештара бошад, сухани ӯ эътимодбахш нест. Тавбаи ҳақиқӣ танҳо бо забон нест, балки бо пушаймонӣ, тарки кори бад ва ислоҳи рафтор собит мешавад. Мақоли «Тавбаи гург марг аст» дар бораи касоне гуфта мешавад, ки пайваста ваъдаи ислоҳ шудан медиҳанд, вале аз одатҳои бади худ даст намекашанд.
Рӯзе сайёҳе ба Мексика сафар кард ва дар яке аз деҳаҳои соҳилӣ моҳигиреро дид. Ӯ хост бо моҳигир ҳамсуҳбат шавад ва аз вай пурсид: — Шумо ҳар рӯз чанд соатро ба моҳигирӣ сарф мекунед? Моҳигир ҷавоб дод: — Чандон зиёд не, ҳамагӣ чанд соат. Сайёҳ пурсид: — Чаро вақти бештар сарф намекунед, то моҳии зиёдтар сайд кунед? Моҳигир гуфт: — Ҳамин миқдор моҳӣ барои таъмини эҳтиёҷоти оилаам кофист. Ба сайди бештар ниёз надорам. Сайёҳ боз пурсид: — Пас, боқимондаи рӯзатонро чӣ гуна мегузаронед? Моҳигир бо табассум ҷавоб дод: — Ба хона бармегардам, каме истироҳат мекунам, бо фарзандонам бозӣ мекунам ва ҳамроҳи ҳамсарам хӯрок мепазам. Бегоҳиҳо ба дидори дӯстонамон меравем, суҳбат мекунем, механдем, суруд мехонем ва аз зиндагӣ лаззат мебарем. Сайёҳ сухани моҳигирро бурида гуфт: — Ман соҳиби дараҷаи илмӣ ҳастам ва дар Донишгоҳи Ҳарвард кор мекунам. Метавонам ба шумо маслиҳати муфиде диҳам. Шумо бояд ҳар рӯз бештар моҳидорӣ кунед. Моҳиҳои зиёдатиро фурӯшед ва аз ҳисоби даромади он маблағ ҷамъ кунед. Сипас, барои худ як киштии моҳигирии калонтар бихаред. Моҳигир пурсид: — Баъд чӣ мешавад? Сайёҳ бо шавқ ҷавоб дод: — Бо киштии калонтар моҳии бештар сайд мекунед ва даромадатон зиёд мешавад. Баъд метавонед киштиҳои дигар бихаред ва тадриҷан соҳиби якчанд киштии моҳигирӣ шавед. Ба ҷойи он ки моҳиро ба миёнаравҳо фурӯшед, мустақиман бо корхонаҳои коркарди моҳӣ шартнома мебандед. Ҳатто метавонед корхонаи шахсии худро таъсис диҳед. Сайёҳ суханашро идома дод: — Баъдан метавонед ин деҳаи хурдро тарк карда, ба Мехико, Лос-Анҷелес ё ҳатто Ню-Йорк кӯчед. Аз он ҷо тиҷорати худро боз ҳам васеъ мекунед ва ба як соҳибкори бузург табдил меёбед. Моҳигир пурсид: — Барои расидан ба ин ҳама муваффақият чанд сол лозим мешавад? Сайёҳ ҷавоб дод: — Тақрибан бист ё бисту панҷ сол. Моҳигир боз пурсид: — Хуб, баъд аз ин чӣ мешавад? Сайёҳ бо табассум гуфт: — Вақте ки тиҷорататон хеле рушд мекунад, метавонед саҳмияҳои ширкати худро фурӯшед ва миллионҳо доллар ба даст оред! Моҳигир бо тааҷҷуб пурсид: — Миллионҳо доллар?! Аҷиб! Пас, баъд аз он чӣ кор мекунам? Сайёҳ бо хушҳолӣ ҷавоб дод: — Он гоҳ метавонед аз кор даст кашед ва ба нафақа бароед. Ба як деҳаи орому зебои соҳилӣ кӯчида, зиндагии осудаеро оғоз мекунед. Ҳар рӯз то дер мехобед, бо фарзандонатон бозӣ мекунед, бо ҳамсаратон хӯрок мехӯред ва бегоҳиҳо ба дидори дӯстонатон меравед. Якҷоя механдед, суруд мехонед ва аз зиндагӣ лаззат мебаред. Моҳигир лаҳзае ба сайёҳ нигарист ва бо табассум гуфт: — Аз маслиҳататон бисёр миннатдорам! Аммо магар ман ҳоло ҳамин гуна зиндагӣ надорам? Ман аллакай бо фарзандонам бозӣ мекунам, бо ҳамсарам вақт мегузаронам, бо дӯстонам хушҳолӣ мекунам ва аз зиндагии худ розӣ ҳастам. Пас, чаро бояд бисту панҷ соли умрамро бо заҳмату ташвиш сипарӣ кунам, то дар охир ба ҳамон зиндагие бирасам, ки имрӯз дорам? Сайёҳ аз шунидани ин суханон хомӯш монд. --- Панди ҳикоят Бисёр вақт инсон тамоми умри худро барои ба даст овардани сарвату муваффақият сарф мекунад, то рӯзе ба оромишу хушбахтӣ бирасад. Аммо гоҳе дар ин талошҳо фаромӯш мекунад, ки хушбахтие, ки дар оянда меҷӯяд, шояд аллакай дар зиндагии имрӯзааш вуҷуд дошта бошад. Сарвату муваффақият арзишманданд, аммо набояд барои ба даст овардани онҳо он чизҳоеро қурбон кунем, ки зиндагиро зебо ва пурмаъно месозанд. Ҳадафи зиндагӣ танҳо бештар кор кардан ва бештар пул ба даст овардан нест, балки дуруст истифода бурдани умр, қадр кардани наздикон ва эҳсоси қаноатмандӣ аз зиндагӣ низ ҳаст.
Ҳангоме ки Султон Санҷар бо мақсади забт кардани сарзаминҳои Мовароуннаҳр ба роҳ баромад, ҳамаи хонҳо бо ҳам иттифоқ баста, дар саҳрои Насаф ба лашкари ӯ ҳуҷум карданд. Дар ин муҳориба Султон Санҷар шикаст хӯрд. Вақте ки султон ба соҳили дарёи Ҷайҳун расид, бисёр ғамгин ва андӯҳгин буд. Фариди котиб, ки аз шогирдони Анварӣ ва марди шоиру донишманд буд, дар он лашкар ҳузур дошт. Ӯ дар назди султон истода буд, ки султон ба вай рӯ оварда, фармуд: — Эй Фарид, дидӣ, ки чӣ гуна ба ман чашми бад расид? Акнун дар бораи ин воқеа бадеҳатан рубоие бигӯй, то бори ғаму андӯҳ аз дилам сабук шавад. Фарид дарҳол ин рубоиро суруд: Рубоӣ Шоҳо, зи синони ту ҷаҳоне шуд рост, Теғи ту чиҳил сол зи аъдо кин хост. Гар чашми баде расид, он ҳам зи қазост, К-он кас, ки ба як ҳол бимондаст, Худост. Ин рубоӣ ба Султон Санҷар тасаллии бузурге бахшид ва боиси оромиши хотири ӯ гардид. Султон аз суханони Фарид бисёр хушнуд шуд ва ба ӯ мукофоти фаровон дод. --- Шарҳи вожаҳо: Мовароуннаҳр — сарзамини таърихии Осиёи Марказӣ, асосан миёни дарёҳои Ому ва Сир. Насаф — номи қадимии шаҳри Қаршӣ дар Ӯзбекистони имрӯза. Ҷайҳун — номи қадимии дарёи Ому. Малул ва маҳзун — ғамгин ва андӯҳгин. Бадеҳа — шеъре, ки шоир бе омодагии пешакӣ, дарҳол эҷод мекунад. Синон — нӯги найза. Аъдо — душманон. Қазо — тақдир, ҳукми илоҳӣ. Сила — ҳадя ё мукофоте, ки ба шоир ё донишманд дода мешавад. Панди ҳикоят: Дар зиндагӣ пирӯзиву шикаст, шодиву ғам ва комёбиву нокомӣ ҳамеша яксон намемонанд. Ҳеҷ ҳолате дар ин ҷаҳон ҷовидонӣ нест. Танҳо Худованд аст, ки тағйир намеёбад. Инсон набояд аз пирӯзӣ мағрур ва аз шикаст ноумед гардад.
Рӯзе зиндиқе* аз Имом Ҷаъфари Содиқ (р.) пурсид: — Чӣ далеле ҳаст, ки ин ҷаҳон офаридгор дорад? Имом Ҷаъфари Содиқ (р.) фармуд: — Оё боре ба киштӣ савор шудаӣ? Гуфт: — Бале! Имом пурсид: — Оё боре дар баҳр ба хатар дучор шудаӣ? Зиндиқ гуфт: — Боре ба киштӣ савор шуда будам. Ногоҳ киштӣ шикаст ва ман ба тахтапорае часпидам. Мавҷи баланде бархост ва маро аз он тахтапора ҷудо кард. Дар миёни баҳри бекарон танҳо мондам. Ногаҳон мавҷи сахте бархост ва маро ба соҳил андохт. Имом Ҷаъфари Содиқ (р.) фармуд: — Ҳангоме ки дар киштӣ будӣ, ба киштӣ эътимод доштӣ. Вақте ки киштӣ шикаст ва ба тахтапора часпидӣ, умедат ба он тахтапора буд. Аммо ҳангоме ки аз тахтапора ҷудо шудӣ ва дар миёни баҳр танҳо мондӣ, ба кӣ умед доштӣ? Зиндиқ хомӯш монд. Имом Ҷаъфари Содиқ (р.) фармуд: — Офаридгори ту ҳамон Зотест, ки дар он лаҳзаи ноумедӣ ба Ӯ рӯ оварда будӣ. Ту дар он ҳолат ба фазлу раҳмати Ӯ умед баста будӣ. Зиндиқ бо шунидани ин суханон бедиранг имон овард ва ба шарафи ислом мушарраф гардид. --- Шарҳи вожаҳо: Таваккул — ба Худованд эътимод кардан, дар баробари анҷом додани кӯшишҳои зарурӣ ба Ӯ умед бастан. Зиндиқ — истилоҳи таърихӣ барои шахсе, ки ба ақидаҳои динии пазируфташуда мухолифат мекард ё онҳоро инкор менамуд. Сонеъ — созанда, офаридгор. Панди ҳикоят: Ин ҳикоят таъкид мекунад, ки инсон дар лаҳзаҳои сахтӣ ва нотавонӣ ба Худованд рӯ меорад ва ба раҳмати Ӯ умед мебандад. Таваккул маънои даст кашидан аз кӯшишро надорад, балки эътимод ба Худованд дар баробари талошу чораҷӯиро ифода мекунад.
Яке аз бузургон рӯзе дар масҷиде рафт, то ду ракъат намоз бигузорад ва замоне бо муноҷот бо Худо бипардозад. Дар масҷид иддае аз кӯдакони мадрасае буданд. Иттифоқро вақти нон хӯрдани кӯдакон буду ду кӯдак ба наздики он бузург нишаста буданд: яке писари сарватманде буду дигаре писари шахси фақире ва ду зарф дар ҷулуи онҳо буд. Дар зарфи писари сарватманд нону ҳалво буд ва дар занбили он дигаре нони холӣ. Писари сарватманд нону ҳалво мехӯрд ва писари фақир аз ӯ миқдоре ҳалво хост. Писари сарватманд гуфт: – Агар туро миқдоре ҳалво бидиҳам, саги ман мешавӣ? Гуфт: – Бошад! Гуфт: – Порс (бонги саг, ав-ав) кун, то туро ҳалво бидиҳам. Он бечора садои саг даровард ва писари сарватманд ҳалво ба ӯ дод. Ва ин кор чандин мартаба анҷом гирифт. Ва он шахси бузург дар эшон наззора мекарду мегирист. Шахсе аз ӯ пурсид: – Эй бузург, туро чӣ расид, ки гирён шудӣ? Гуфт: – Нигоҳ кунед, ки шикампарастӣ ва қаноат накардан ба мардум чӣ мекунад? Чӣ мешуд, агар он кӯдак ба нони хушки худ қонеъ мешуду тамаъи ҳалвои он кӯдакро намекард, то саги одаме ҳамчун худаш намешуд?!
Ҳакиме аз ҳакимон гуфтааст: Ҳафт чиз бе ҳафт чизи дигар суд надорад: Аввал — тарс бе парҳез аз гуноҳ. Агар касе гӯяд: «Ман аз Худои таъоло метарсам», вале аз гуноҳ парҳез накунад, он тарси ӯ ҳеҷ суде надорад. Дуюм — умед бе кӯшиш. Агар касе гӯяд: «Ман ба раҳмати Худои таъоло умед дорам», вале тоату ибодат накунад, он умед ба ӯ суде намерасонад. Сеюм — ният бе амал. Агар касе нияти анҷом додани кори некеро ба забон орад, вале дилаш аз он ғофил бошад ва барои анҷом додани он кӯшиш накунад, он нияташ суде надорад. Чорум — дуо бе ҷидду ҷаҳд ва исрор. Агар касе аз Худои таъоло чизе бихоҳад, вале дар дуои худ ҷиддият ва исрор надошта бошад, он дуояш суде надорад. Панҷум — истиғфор бе пушаймонӣ. Агар касе ба забон «Астағфируллоҳ» гӯяд, вале дар дил аз гуноҳҳои худ пушаймон набошад, он истиғфораш суде надорад. Шашум — некӯкории ошкор бе покии ботин. Агар касе дар назди мардум худро некӯкору солеҳ нишон диҳад, вале дар пинҳонӣ корҳои ношоиста анҷом диҳад, он некӯкории зоҳирӣ ба ӯ суде намерасонад. Ҳафтум — ибодат бе ихлос. Агар касе худро дар тоату ибодати бисёр ба ранҷ андозад, вале он ибодатро барои ризои Худо анҷом надиҳад, он ибодаташ суде надорад. Хулоса: Арзиши амал танҳо ба зоҳири он нест, балки ба ният, ихлос ва рафтори инсон низ вобаста аст. Тарси ҳақиқӣ инсонро аз гуноҳ бозмедорад, умеди ҳақиқӣ ӯро ба амал водор мекунад ва тавбаи самимӣ бо пушаймонӣ ва ислоҳи рафтор ҳамроҳ аст. Ибораи «суд надорад» дар ин ҷо ба маънои таъкид бар аҳамияти ихлос ва амал омадааст, на ҳукми қатъӣ дар бораи қабул ё рад шудани ибодат ва дуо аз ҷониби Худованд.
Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор
Дунё