Ҷаҳони Тоҷикон

Дар аввали солҳои 40-уми асри XIII, дар аҳди султон Кайхусрави II, давлате, ки аз зиддиятҳои дохилӣ заиф шуда буд, ҳамлаи густурдаи муғулҳоро аз сар гузаронд. Моҳи июни 1243 артиши муғул артиши Кайхусрав ва ҳампаймонони ӯро дар назди Кёседаг шикаст дод. Пас аз забт кардани як қатор шаҳрҳо, аз тарафи муғулҳо султон Кайхусрави II маҷбур шуд, ки вазири худро ба муғулҳо фиристад. Ин сафир-вазир Байҷу нойон, фармондеҳи муғулҳоро бовар кунонд, ки забти минбаъдаи кишвар душвор хоҳад буд, зеро дар он сарбозон ва қалъаҳои зиёд мавҷуданд. Тибқи шартномаи сулҳ, Кайхусрав мебоист ҳар сол ба Қарақорум (қароргоҳи хони бузург дар Муғулистон) хироҷи калонҳаҷм мефиристод. Султон ҳокими қисми давлати худ буд, ки он аз тарафи муғулҳо забт карда нашуда буд. Пас аз як сол, ин шартномаро бо фармони (ёрлиқи) худ Ботухон, сардори Улуси Ҷӯчӣ, ки, дарвоқеъ, султон Кайхусрав ба зердасти ӯ табдил ёфта буд, тасдиқ кард. Мағлубият дар назди Кёседаг дар таърихи салтанати Қуния як гардише буд, ки пас аз он равандҳои таназзули давлат ба таври назаррас суръат гирифтанд. Буҳрони сиёсӣ пас аз вафоти султон Кайхусрави II дар охири соли 1245 шиддат гирифт. То ин вақт, ҳукмронии муғулҳо дар Эрон ва дар минтақа бо сардории Ҳулагухон (давлати Илхонҳо) таъсис дода шуда буд. Султонҳои бо ҳамдигар рақобаткунандаи Қуния - Кайковус ва Килич-Арслон ба қароргоҳи Ҳулагу дар наздикии Табрез омаданд, ба гуфтаи Рашидаддин, ин воқеа моҳи августи соли 1258 рух додааст.
Ҳулагухон аз муқовимати Кайковус алайҳи Байҷу нойон шадидан норозӣ буд, аммо бо дархости ҳамсараш Докуз-хотун ӯро бахшид.
Ҳар ду бародарон дар лашкаркашиҳои муғулҳо дар шимоли Сурия ширкат варзиданд ва вақте ки Ҳулагухон ба шарқ ақибнишинӣ кард, онҳо ба ватани худ ба Рум баргаштанд. Дар натиҷаи муноқишаҳои дохилӣ ва ҳуҷуми муғулҳо, салтанати Қуния то соли 1307 ба як қатор

Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор