Падид омадани тамаддун

ОЁ ҚАДИМТАРИН ТАМАДДУНРО
ШУМЕРИҲО БУНЁД ГУЗОШТАНД?

Падидаҳои нахустини тамаддунро тақрибан 7-5 ҳазор сол пеш дар Байнаннахрайн шумериҳо бунёд гузоштаанд. Барои густариши тамаддуни шумерӣ роҳҳои тиҷоратии канори рӯдхонаҳо, бандарҳои соҳилҳои барои киштигардӣ мусоид, обу ҳавои муътадилу заминҳои ҳосилхез, дертар бунёди шаҳру шаҳракҳои нахустин созгор омаданд. Аз ёфтаҳои солҳои охири бостоншиносӣ маълум гардид, ки аввалин созмондиҳандагони тамаддун шумериҳо будаанд. Пойтахташон шаҳри Ур ва шаҳрҳои бузургтаринашон Ниппур, Исин, Ларса дар поёноби дарёи Фуроти Байнаннахрайн будаанд.

ШАҲРҲОИ ШУМЕРИҲОРО
КӢ ИДОРА МЕКАРД?

Пояҳои давлатии шумерӣ дар соҳили дарёҳои Даҷлаву Фурот қомат афрохт. Тақрибан 6500 сол пеш, шумериҳо дар зироаткорӣ пеш рафта, тақрибан 86 баробари тухмии коштаашон ҳосили ғалладона гирифтаанд. Ин дастоварди кишоварзӣ боиси пайдо шудани шаҳр-давлатҳои бузурги шумериҳо гардид, ки онҳоро «қоҳин-шоҳ» идора мекард. Баъзан шоҳи як шаҳр мекӯшид, ки ҳудуди шаҳри дигареро зери тасарруфи худ дарорад, вале ҳеҷ яке аз онҳо ҳудуди сарзамини шумериҳоро зери тобеияти худ надаровардаанд.

ОЁ ШУМЕРИҲО БО ДИГАР КИШВАРҲО
РОБИТА МЕКАРДАНД?

Муҳрҳои шумериҳо, ки аз дигар сарзаминҳо пайдо шуданд, гувоҳӣ медиҳанд, ки байни Шумеру Мисру Ҳинд муносибати бозаргонӣ ва мубодилаи мол вуҷуд доштааст. Дар ин давра ханҷарҳои дастаашон бо фирузаву лоҷвард орододашуда ба фурӯш бароварда шуда, бори аввал симу зар барои арзёбии мол истифода гардидааст. Ҳоло гулдони симини Артемон дар осорхонаи Луври Фаронса маҳфуз аст.

Харитаи қадимтарини топографӣ
дар лавҳачаи сафолӣ бо тасвири
шаҳри бузургтарини шумериҳо Ниппур.

ОЁ ШУМЕРИҲО ПУЛ ДОШТАНД?

Ихтирои хатти мехӣ ба пайдоиши пул ва доду гирифти он сабаб гардид. Одатан тоҷирони шумерӣ барои хариду фурӯш муҳри гирда доштанд. Натиҷаи доду гирифти тиҷорат дар лавҳачаҳои гилин навиштаю муҳр карда мешуд, ки он чун санади қонунӣ хизмат мекард. Барои хариду фурӯши мол аз тамғаҳои лойлӣ низ истифода мекарданд.
Шаклҳои гуногуни тамғаҳо барои хариду фурӯши намудҳои гуногуни мол муқаррар шуда буданд.