Носирҷон дар оилаи падарандар бо ҳамшираю бародараш зиндагӣ мекарду бисёр душворӣ мекашид. Модари падарандараш ва фарзандони ӯ бо рашку адовати ниҳонӣ бо онҳо муносибат мекарданд. То ҳатто ҳангоми ба меҳмонӣ рафтани Носирҷон бо модару ҳамширааш хонаи онҳоро яке аз писарони падарандараш оташ зад.

Носирҷон ҳангоми набудани падарандараш аз боғ юнуҷқа даравида ба бозори Самарқанд мебурд ва аз бозор барои рӯзгорашон чизу чора мехарид. Соли 1928 Носирҷон мактаби Бахшитеппаро хатм намуд. Бо ризоияти падарандару модараш ба курси 2-солаи таълиму тарбияи дорулмуаллимини шаҳри Самарқанд, ки дар мадрасаи Шайбонихон воқеъ буд, дохил шуд. Худи ҳамин сол падарандараш аз олам чашм пӯшид.

Истеъдоди баланди донишомӯзии Носирҷон диққати муаллимони омӯзишгоҳро ба худ ҷалб кард. Аз муаллимон аввалин касе, ки истеъдоди фавқулоддаи Носирҷонро дид, қобили тарбия ва умедбахш шудани ӯро дарк намуд, Ҳайдар Ҳодизода буд.

Баъди хатми ин курс соли 1930, Носирҷонро ба омӯзишгоҳи педагогии Панҷакент ба сифати муаллими забону адабиёти тоҷик фиристоданд. Ӯ соли 1936 ба Душанбе омад, ба факултети филологияи Донишкадаи педагогӣ дохил шуд. Онро соли 1940 хатм кард, бо тавсияи муаллимонаш Лутфулло Бузургзода ва Шарифҷон Ҳусейнзода ба кори педагогӣ шурӯъ намуд.

Н. Маъсумӣ аз соли 1940 аъзои Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон чун шоир қабул шуд. Ӯ аз соли 1948 то соли 1951 дар Донишкадаи педагогӣ мудири кафедраи забони тоҷикӣ, аз соли 1953 то соли 1956 мудири кафедраи адабиёт ва аз соли 1956 то соли 1959 муовини ректори Донишкадаи педагогӣ оид ба қисми илмӣ буд. Дар ин мобайн чанд сол Н. Маъсумӣ ҳам дар донишкада ва ҳам дар мактаби ҳизбии назди КМ Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон аз фанни забон ва адабиёти тоҷик дарс дод. Ӯ аз соли 1959 ба вазифаи директори Донишкадаи забон ва адабиёти тоҷикӣ ба номи А. Рӯдакӣи Академияи Улуми ҶШС Тоҷикистон таъин шуд. Аз ҳамон солҳо сар карда