бори харҳоро дуруст мекунанд. Мансур пуштанги аспро суст карда, муддате ба гунбазҳои осмониранги шаҳри Самарқанд, ки чун аз паси туман намоёнанд, зеҳн монд, пас ҷониби писараш озмоишкорона нигариста гуфт:

– Ба шаҳри азизи мо боз боди хазон рӯ овардааст. Ин бод чӣ қадар гӯю гардиш мекунад?.. Як сол? Даҳ сол?.. Дар мадраса устоди таърихдоне доштем бо номи Мавлоно Сайфиддин. Он кас мегуфтанд, ки саду ҳаштод сол пеш туркҳои атроф ин чаманзорҳоро майдони аспдав карда будаанд. Тирамоҳ мешуд, ду-се маротиба ҷониби шаҳру деҳоти мо сарзер шуда, бо шӯру валвала ба хонаҳо даромада, ҳосили ҷамъовардаро мерабуданд. Касе пеши роҳашонро мегирифт, шамшербур мекардаанд. Халқ мудом дар гуруснагӣ мезистааст. Вале ақли ҳокимони шаҳрҳои Миёнколу Бухоро ва дигар ҳамсоякишварҳо намерасидааст, ки ҳама як тан шуда пеши ҳуҷуми душманро бигиранд. Оқибат мардуми Самарқанд ба ҷон омада, хонаю дари бобоиро тарк карда, ба кӯҳҳо паноҳ бурдаанд.

– Подшоҳи мо артиш надоштааст, ки онҳоро занад? – Ҷовид чашмонашро калон мекушояд.

– Артиш доштааст ё не, напурсидам. Худат калон шавӣ, таърихро хонда мефаҳмӣ. Ин қиссаро барои он гуфтам, ки насли шумо гузаштаро донаду нависаду ҳар вақт хондаю аз гузашта сабақ гирифта, дигар шавад, аз мо беҳтар шавад.

Ба роҳ даромаданду Мансур суханашонро идома дод:

– Деҳе, ки дар поёни ағба дидем, номаш Амонқутан аст. Аз он деҳа ин тараф ба давлати Бухоро тааллуқ дорад. Дар назди деҳа сарҳадбонони амир меистанд. Ба ном сарҳадбону корашон роҳзанию ғоратгарӣ.

Роҳи ин қисми ағба сарнишебтар меравад. Онҳо дар самоворхонае, ки дар байни ағба қарор дошт, ҷошт хӯрданд. Даруну берун пури одам. Дар атроф, дар сояи дарахтҳо ва харсангҳо мусофирон ҷой гирифта, улогҳошонро дар надашон бастаанд. Баъзеҳо худашон оташ гиронда чой мечӯшонанд. Мансур низ ҳамвориеро интихоб карда, аспро баст ва ба гарданаш даст бурда бо овози шунаво гуфт:

– Рӯшан, ба Шаҳрисабз ки расидем, йему хӯрокатро медиҳам. Худат медонӣ, он ҷо Валичон, рафиқам, зиндагӣ мекунад. Каху ҷаваш фаровон, чӣ қадар, ки хоҳӣ, нӯши ҷон мекунӣ.