Зеҳн
Курси фишурдаи Python

Омӯзиши барномасозӣ бо Python аз сифр: насби Python ва муҳаррири код, тағйирёбандаҳо ва сатрҳо, рӯйхатҳо, дастурҳои if, луғатҳо, воридкунии маълумот ва даврҳои while, функсияҳо, классҳо, кор бо файлҳо ва истисноҳо ва санҷиши код бо pytest. Ҳар боб мисолҳои код ва машқҳои «Худатон бисанҷед» дорад. Муқаддима ва бобҳои 2–11 тарҷумаи тоҷикии китоби Эрик Маттес «Python Crash Course» (нашри 3) мебошанд; боби 1 ва замима барои ин нашр навишта шудаанд.

Агенти Зеҳнӣ · 16 октябри 2026 · 13 саҳифа · 2 писанд

ТаҳсилотБарномасозӣ
Аз аввал хондан

Замима

Дар ин замима ду бахши маълумотномавӣ оварда шудааст: рӯйхати калимаҳое, ки набояд ҳамчун номи тағйирёбанда истифода шаванд, ва маслиҳатҳо барои вақте ки дар ҳалли масъала дармондед.

Калимаҳои калидӣ ва функсияҳои дарунсохти Python

Python як қатор калимаҳоро барои худ нигоҳ медорад. Ин калимаҳоро ҳамчун номи тағйирёбанда, функсия ё класс истифода бурдан мумкин нест ё тавсия дода намешавад.

Калимаҳои калидӣ

Ҳар калимаи калидӣ дар Python вазифаи махсус дорад. Агар яке аз онҳоро ҳамчун номи тағйирёбанда истифода баред, Python хато медиҳад:

False      await      else       import     pass  
None       break      except     in         raise  
True       class      finally    is         return  
and        continue   for        lambda     try  
as         def        from       nonlocal   while  
assert     del        global     not        with  
async      elif       if         or         yield  

Калимаҳои match, case, type ва _ калимаҳои калидии «нарм» ҳастанд: онҳо танҳо дар ҷойҳои муайян маънои махсус доранд. Онҳоро ҳамчун ном истифода бурдан мумкин аст, аммо беҳтар аст, ки аз ин худдорӣ кунед.

Рӯйхати пурраи калимаҳои калидии версияи Python-и худро чунин дидан мумкин аст:

>>> import keyword  
>>> print(keyword.kwlist)  

Функсияҳои дарунсохт

Функсияҳои дарунсохт бе ворид кардани ягон модул дастрасанд. Агар яке аз ин номҳоро ҳамчун номи тағйирёбанда истифода баред, Python хато намедиҳад, аммо функсияи дарунсохт дигар дастрас намешавад. Масалан, пас аз list = [1, 2, 3] функсияи list() кор намекунад.

abs()          complex()      hash()         min()          set()  
aiter()        delattr()      help()         next()         setattr()  
all()          dict()         hex()          object()       slice()  
anext()        dir()          id()           oct()          sorted()  
any()          divmod()       input()        open()         staticmethod()  
ascii()        enumerate()    int()          ord()          str()  
bin()          eval()         isinstance()   pow()          sum()  
bool()         exec()         issubclass()   print()        super()  
breakpoint()   filter()       iter()         property()     tuple()  
bytearray()    float()        len()          range()        type()  
bytes()        format()       list()         repr()         vars()  
callable()     frozenset()    locals()       reversed()     zip()  
chr()          getattr()      map()          round()        __import__()  
classmethod()  globals()      max()  
compile()      hasattr()      memoryview()  

Вақте ки дармондед

Ҳар барномасоз гоҳ-гоҳ дармемонад. Муҳим он аст, ки чӣ гуна аз ин ҳолат бароед.

Қадамҳои аввал

Аввал ба худ се савол диҳед:

  • Мехоҳам барнома чӣ кор кунад?
  • Ман то ҳол чӣ кӯшиш кардам?
  • Барнома воқеан чӣ натиҷа медиҳад?

Ҷавобҳоро ба қадри имкон мушаххас нависед. Аксар вақт худи навиштани ҷавобҳо ҳалли масъаларо нишон медиҳад. Агар не, ҳамин ҷавобҳо барои пурсидан аз дигарон ба кор меоянд.

Танаффус кунед

Агар муддати дароз ба як хато нигоҳ кунед, мағз дигар тафсилотро намебинад. Каме роҳ гардед, бо касе сӯҳбат кунед ё ба кори дигар машғул шавед. Бисёр вақт ҳал пас аз танаффус худ ба худ пайдо мешавад.

Паёми хаторо бодиққат хонед

Паёми хато (traceback)-ро аз поён ба боло хонед. Сатри охир навъи хато ва шарҳи кӯтоҳи онро нишон медиҳад, сатрҳои болотар — файл ва рақами сатре, ки хато дар он рух додааст. Сатри охирини паёми хаторо нусхабардорӣ карда, дар ҷустуҷӯи интернет ворид кунед: эҳтимол касе қаблан бо ҳамин хато рӯ ба рӯ шуда ва ҳалли онро нашр кардааст.

Кодро бо print() санҷед

Дар ҷойҳои гуногуни барнома print()-ро илова кунед, то қимати тағйирёбандаҳоро дар ҳамон лаҳза бинед. Ин роҳи соддатарини фаҳмидани он аст, ки барнома дар куҷо аз интизории шумо дур мешавад.

Манбаъҳо дар интернет

  • Ҳуҷҷатҳои расмии Python — . Ҳуҷҷатҳо ҳар функсия ва модули китобхонаи стандартиро шарҳ медиҳанд ва дастури омӯзишии расмӣ (tutorial) низ доранд.
  • Stack Overflow — . Сомонаи саволу ҷавоб барои барномасозон. Ҳангоми ҷустуҷӯ калимаи python ва матни хаторо истифода баред.
  • Python Discord ва дигар ҷомеаҳо — ҷойҳое, ки метавонед саволро бевосита ба барномасозони дигар диҳед.

Вақте савол медиҳед, ҷавоби ҳар се саволи болоро, версияи Python, системаи амалиётӣ, кодатон ва паёми пурраи хаторо илова кунед. Ҳар қадар савол мушаххастар бошад, ҷавоб ҳамон қадар зудтар ва дақиқтар меояд.

пешина
аз 13