Ҷамъбасти бахши равшанӣ

Равшанӣ: фаҳмиши равшани масъалаи андешаталаб

Дар ин бахш маҷмӯи усулҳоеро муаррифӣ кардем, ки барои равшан фаҳмидани масъалаи андешаталаб кумак мекунанд.

Ҳангоми тафаккури интиқодӣ бояд омода бошед, ки барои равшан кардани масъала назар ба он чи одат доред, вақти бештар сарф кунед.

Ҳатто мумкин аст шумо ва дигарон бетоқат шавед ва касе бигӯяд:

«Акнун метавонем ба ҳалли мушкил гузарем ва ин қадар дар борааш гап назанем?»

Дар хотир доред: мо барои равшан кардани масъала вақти зиёд сарф карданро дӯст намедорем, зеро ин қадар фикр кардан намехоҳем. Ғайр аз ин, худи ин кор душвор аст.

Равшан кардани масъала осон нест. Он на танҳо интизом талаб мекунад, балки метавонад рӯҳафтодакунанда, нороҳаткунанда ва дилгиркунанда ҳам бошад.

Шумо борҳо ба ҷавоби «намедонам» ва баъзан ҳатто «бароям фарқ надорад!» дучор мешавед. Бо вуҷуди ин, равшан фаҳмидани масъала бисёр муҳим аст.

Муҳимтарин сабаби ноком шудани лоиҳаҳо, ташаббусҳо ва ҳадафҳо он аст, ки масъала аз аввал воқеан равшан набуд.

Масъаларо равшан кунед ва аз ин роҳ нагардед — дар ниҳоят фоидаашро мебинед.

Аз куҷо оғоз кунем?

Ҳангоми оғоз кардани истифодаи тафаккури интиқодӣ аз корҳои хурд сар кунед. Ҳанӯз аз қадами аввал кӯшиш накунед, ки гуруснагии ҷаҳонро бартараф созед.

Аз равшан кардани муоширати шахсии худ оғоз кунед. Масалан, қарор диҳед, ки номаҳои электронии сода ва кӯтоҳ нависед. Бо истифода аз санҷиши маъно муайян кунед, ки инро чӣ гуна анҷом додан мумкин аст.

Баъд ба даъватномаҳои ҷаласаҳо гузаред. Бо саволи «чаро?» мақсади ҷаласаро равшан баён кунед.

Ҳангоми иштирок дар ҷаласаҳо аз санҷиши маъно, «чаро?» ва «ин чӣ аҳаммият дорад?» истифода баред.

Албатта, ба тарзи додани ин саволҳо диққат диҳед. Барои равшан кардани ҳар як ҷумлаи ҷаласа савол напурсед. Як бор, шояд ду бор пурсед, сипас бас кунед. Дигарон тадриҷан мақсадро мефаҳманд.

Баъд тафаккури интиқодиро дар вазъиятҳои мураккабтар, масалан ҳангоми муайян кардани талаботи лоиҳа ва афзалиятҳо, истифода баред.

Натиҷаҳои он ба шумо писанд хоҳанд омад. Агар оҳиста-оҳиста аз корҳои хурд оғоз кунед, таъсирро мебинед ва ҳатман мехоҳед бештар истифода баред. Ҳамин тавр, доираи истифодаашро васеъ мекунед.

Тамрин

Мисли ҳар маҳорати дигар, тафаккури интиқодӣ ҳам тамрин мехоҳад. Танҳо хондани китоб дар бораи чизе шуморо дар он моҳир намекунад.

Мо аз одамон хоҳиш мекунем, ки ҳар рӯз тамрин кунанд, аммо дар аввал ҳамагӣ 5 ё 10 дақиқа ва бо масъалаҳои хурд.

Охир, вақте велосипедронӣ меомӯхтед, дар кӯчаи худ ва атрофи маҳалла машқ мекардед. Барои тамрин ба мусобиқаи «Тур де Франс» намерафтед!

Вақте мегӯям «тамрин», мақсадам ин нест, ки корро қатъ карда, алоҳида машқ кунед. Тамринро дар дохили кори ҳаррӯзаатон анҷом диҳед:

• ҳангоми навиштани номаҳои электронӣ;
• ҳангоми омодагӣ ба суҳбатҳо;
• ҳангоми иштирок дар ҷаласаҳо.

Саволҳои кӯтоҳу сода диҳед.

Ҳар дафъа танҳо як усулро тамрин кунед.

Баъзе усулҳо, масалан диаграммаи омилҳо, вақти бештар талаб мекунанд. Аммо онро ҳам метавон ба таври амалӣ тамрин кард.

Фикр накунед, ки ҳатман бояд чандин саҳифа диаграммаро пур кунед. Аввал аз омилҳои асосӣ оғоз кунед ва баъд таваққуф намоед.

Бо шахси дигар тамрин кардан низ муҳим аст. Агар дар байни шиносонатон танҳо шумо ин китобро хонда бошед, чанд усулро бо суханони худ ба касе фаҳмонед ва якҷоя тамрин кунед.

Масалан, бо ҳамкоратон муайян намоед, ки калимаи «зудтар» дар доираи кори шумо чӣ маъно дорад.

Пас аз тамрин омода мешавед, ки тафаккури интиқодиро барои мушкилоти калон истифода баред.

Марҳилаи равшанӣ барои фаҳмидани мушкил аст

Дар марҳилаи равшанӣ хоҳиши бисёр қавии зуд ҳал кардани мушкил пайдо мешавад.

Андешаҳои зиёде дар бораи роҳҳои ҳал ба зеҳнатон меоянд, махсусан ҳангоми истифодаи саволи «чаро?» ва диаграммаи омилҳо.

Шояд ин андешаҳо бисёр хуб бошанд ё тамоман кор накунанд. Онҳоро нависед ва рӯйхат тартиб диҳед, аммо раванди равшан кардани масъаларо қатъ накунед.

Равшан кардани масъаларо идома диҳед.

Бисёр вақт мо хулосаи бармаҳалро амалӣ мекунем ва ноком мешавем, зеро ҳанӯз нафаҳмида будем, ки мушкили воқеӣ чист.

Кай марҳилаи равшаниро анҷом медиҳам?

Ин саволи хубест, вале ҷавоби қатъӣ надорад.

Барои ҳалли мушкилот формулаи ягона вуҷуд надорад. Агар вуҷуд медошт, мушкилоти ҷаҳонро ба он мегузоштем ва дигар мушкиле намемонд.

Танҳо тарзҳои гуногуни назар кардан ба мушкилот вуҷуд доранд, ки барои пайдо кардани андешаҳои ҳалли онҳо кумак мекунанд.

Ҳамин тавр, барои анҷоми равшан кардани масъала низ нуқтаи дақиқу қатъӣ вуҷуд надорад. Ин ба арзёбии шумо вобаста аст.

Аммо як қоида метавонад кумак кунад. Вақте ба саволи зерин «ҳа» гуфта метавонед, барои гузаштан ба марҳилаи баъдӣ омодаед:

«Оё ҳамаи иштирокчиёни муҳокима фаҳмиши яксон доранд, ки масъала чист, чаро рӯйи он кор мекунем, киро бояд ҷалб кунем, чаро ҳалли он зарур аст ва пас аз ҳал шудан муваффақият чӣ гуна хоҳад буд?»

Ба ибораи дигар, оё барои фаҳмидани моҳияти воқеии масъала вақти кофӣ сарф карда, саволҳои кофӣ додаед?

Агар ҷавоб «ҳа» бошад, масъала бароятон равшан аст — ё ҳадди ақал аз ҳолате, ки ҷавобатон «не» мебуд, равшантар аст.

Акнун вақти гузаштан ба хулосабарорӣ ва муайян кардани роҳи ҳалли мушкил расидааст.

Барои санҷидани равшанӣ метавонед чунин машқро истифода баред:

Аз ҳамаи иштирокчиёни муҳокима хоҳиш кунед, ки нависанд, ба назари онҳо мушкил чист — худи мушкилро, на роҳҳалро.

Агар ҳама як чизро нависанд, пас масъала равшан аст!

Аммо раванди тафаккури интиқодӣ кафолат намедиҳад, ки баъди гузаштан ба хулосабарорӣ дигар ҳеҷ гоҳ ба равшан кардани масъала барнамегардед. Ҳамчунин дуруст будани роҳҳалҳоро кафолат дода наметавонад.

Бо вуҷуди ин, эҳтимоли онро хеле зиёд мекунад, ки аз ҳамон кӯшиши аввал роҳҳалҳои босифат пайдо кунед ва дигар маҷбур нашавед масъаларо аз нав баррасӣ намоед.

Вақте дигар касе дар бораи моҳияти масъала сардаргум нест, ҳама онро равшан фаҳмидаанд ва вақти гузаштан ба хулосабарорӣ расидааст.

Оё метавонам тафаккури интиқодиро танҳо истифода барам?

Ҷавоби кӯтоҳ: ҳа. Аммо барои муваффақ шудан худинтизомии фавқулода лозим аст.

Шумо бояд бо худ комилан ростқавл бошед.

Вақте аз худ мепурсед, ки чаро ҳалли масъала муҳим аст, наметавонед танҳо бо «Чунки муҳим аст» аз ҷавоб додан гурезед.

Ба савол тавре ҷавоб диҳед, ки гӯё бо шахси дигар суҳбат мекунед.

Ҳангоми танҳо кор кардан маҳз ҳамин чиз намерасад: касе нест, ки шуморо ба ростқавлӣ водор кунад ва саволҳои душвореро диҳад, ки ҷавоб додан намехоҳед.

Агар тавонед худро дар чанд нақш тасаввур кунед, метавонед муваффақ шавед:

• Шахси А савол медиҳад.
• Шахси Б ба саволҳо ҷавоб медиҳад.

Танҳо нагузоред, ки яке аз ин нақшҳо дигареро тарсонад!

Нуктаи асосӣ

Муҳимтарин сабаби ба роҳи нодуруст рафтани лоиҳаҳо, ташаббусҳо, ҳалли мушкилот, қарорҳо, тактикаҳо ва стратегияҳо он аст, ки масъала аз аввал равшан набуд.

Равшан кардани масъала қадами аввали тафаккури интиқодӣ аст. Он ба шумо ва дигарон кумак мекунад, ки ҳадаф ё мушкилро дуруст фаҳмед.