Кӣ, ниёз ва кай

Аслан, ин қарори кист?

Шумо барои равшан кардани масъала ва ёфтани беҳтарин роҳи ҳалли он заҳмати зиёд кашидед. Ҳамаи аъзои гурӯҳ ба кор омодаанд, аммо боз як монеаи эҳтимолӣ ҳаст: шояд барои оғоз ба иҷозати шахси дигар ниёз дошта бошед.

Гарчанде эҳтимол салоҳияти қабули баъзе қарорҳоро доред, на ҳамаи қарорҳо дар ихтиёри шумоянд. Шояд ба буҷет, захираҳо ё хароҷоти сармоявии иловагие ниёз доред, ки тасдиқи онҳо аз доираи салоҳияти шумо берун аст. Ё шояд барои он ки корро оғоз кунед, бояд авлавиятҳоро тағйир диҳед ва барои ин иҷозат гиред.

Агар қарор дар ихтиёри шумо набошад, барои тасдиқ ба роҳбаратон муроҷиат мекунед. Ӯ низ қарорҳои зиёде қабул мекунад, вале мутаассифона, баъзан чунин ҷавоб медиҳад:

— Ин дар салоҳияти ман нест. Бояд аз роҳбари ман пурсем.

Баъзан ҷавоби навбатӣ чунин мешавад:

— Барои ин тасдиқи чанд нафар лозим аст.

Дар ширкати калон вазъият баъзан боз ҳам бадтар мешавад:

— Ростӣ, намедонам, ки инро кӣ бояд тасдиқ кунад.

Дар аксари мавридҳо як шахс барои қабули қарор масъул аст. Аз дигарон, масалан, ҳамкорон ё кормандон, метавонанд назар ё ризоият пурсанд, аммо дар ниҳоят одатан як нафар ҳал мекунад, ки кор иҷро шавад ё не.

Дар баъзе созмонҳо кумитаҳо тавассути овоздиҳӣ қарор қабул мекунанд. Барои тасдиқ аксарияти овозҳо ва баъзан ҳатто ризоияти якдилонаи ҳамаи аъзо лозим мешавад. Масалан, вазифаи кумитаи роҳбарикунанда муайян ва назорат кардани самти фаъолияти ширкат аст. Он ин корро тавассути тасдиқ ё рад кардани лоиҳаҳою ташаббусҳо ва муайян кардани авлавиятҳо анҷом медиҳад.

Кумитаҳо одатан раис доранд. Ӯ аксар вақт яке аз роҳбарони баландпоя аст ва пас аз шунидани назари аъзои кумита тасдиқ ё рад кардани пешниҳодро эълон мекунад.

Дар ҳар сурат, бисёр муҳим аст, ки бидонед қарорро кӣ қабул мекунад: худи шумо, шахси дигар ё кумита. Шумо бояд пешниҳодатонро ба қароргирандагон равона кунед, зеро маҳз онҳо омилҳо, аз ҷумла меъёрҳои қабули қарорро бармекашанд.

Боз ҳам ниёз!

Чунон ки дар марҳилаи равшан кардани масъала ниёз муайян мекунад, ки чаро масъала бояд ҳал шавад, дар марҳилаи қароргирӣ низ он нишон медиҳад, ки чаро касе бояд ин қарорро қабул кунад. Ҳамчунин бояд муайян кард, ки худи қароргирандаи мушаххас барои қабули қарор чӣ ниёз дорад.

Бисёр вақт сабаб ин аст, ки ӯ барои натиҷаҳои вобаста ба масъала ҷавобгар мебошад. Агар масъала ҳал нашавад ё ҳадаф ба даст наояд, арзёбии фаъолияти шахсии ӯ зери хатар мемонад.

Агар қароргиранда худро аз ин ниёз ҷудо шуморад, яъне фикр кунад, ки қарор ба ӯ ҳеҷ таъсир надорад, аз ӯ қарор гирифтан хеле душвортар мешавад. Пешниҳоди шумо рӯйи миз мемонад ва интизор мешавад, ки рӯзе навбаташ бирасад.

Агар хоҳед, ки қарорҳо зуд қабул шаванд, боварӣ ҳосил кунед, ки қароргиранда равшан мефаҳмад: ин қарор кадом ниёзҳоро қонеъ мекунад.

Масалан, шумо ба хулоса расидаед, ки барои истеҳсоли ҳаҷми пешбинишудаи маҳсулот бояд боз як кормандро ба кор гиред. Баъд аз ин ба хулосаҳои дигар низ мерасед, аз ҷумла ба зарурати таҳияи дархости ҷалби корманд.

Қарори ба кор гирифтани шахси навро кӣ тасдиқ мекунад? Шояд роҳбаратон. Шуъбаи захираҳои инсонӣ — HR — низ одатан иштирок мекунад, зеро ҷалби корманди нав шумораи умумии кормандони ширкатро зиёд менамояд. Пас, ба шумо ду тасдиқ лозим аст.

Шумо бояд бо истифода аз ҷузъҳои асоси хулосабарории худ ниёзи ширкатро шарҳ диҳед ва ҳам роҳбаратон ва ҳам шуъбаи HR-ро мутақоид кунед, ки чунин ниёз воқеан вуҷуд дорад.

Роҳбаратон барои натиҷаҳои шуъба ҷавобгар аст. Аз ин рӯ, ӯ шахсан манфиатдор аст ва ниёз дорад, ки маҳсулот ба миқдори зарурӣ дастрас бошад.

Ниёзи шуъбаи HR ин аст, ки кормандон имкони рушди касбӣ ва эҳтимол гузаштан ба вазифаҳои дигар дар дохили ширкатро дошта бошанд. Ҳамчунин ин шуъба бояд шумораи кормандонро дар доираи роҳбурди умумии ширкат нигоҳ дорад.

Бо донистани ин, шояд лозим шавад нишон диҳед, ки тасдиқи дархости шумо чӣ гуна ба қонеъ кардани ниёзҳои онҳо низ кумак мекунад.

Ин қарор то кай бояд қабул шавад?

Ҷузъи дигари муҳими қароргирӣ муайян кардани муҳлати қабули қарор аст.

Агар ба хулоса расида бошед, ки филмеро дар кинотеатри маҳаллӣ тамошо кунед ва он соати 20:30 оғоз шавад, бояд то он вақт ба кинотеатр бирасед, вагарна аз тамошо мемонед.

Муайян кардани муҳлати қарор барои чунин интихобҳои вобаста ба вақт осон аст. Агар то лаҳзаи муайян қарор нагиред, натиҷа худ аз худ «иҷро нашавад» мешавад: ҳеҷ амал сурат намегирад ё вазъият тағйир намеёбад, зеро барои таъсир расондан ба он қароре қабул нашудааст.

Азбаски қарорҳои вобаста ба вақт муҳлати равшан доранд, ҳамеша бипурсед: оё барои ин қарор муҳлати қатъии ниҳоӣ вуҷуд дорад? Баъд аз гузаштани он дигар дер мешавад.

Душвории қарорҳое, ки муҳлати қатъии берунӣ надоранд, дар муайян кардани санаи ниҳоӣ аст, зеро амалӣ кардани аксари ташаббусҳо вақт мегирад. Агар барои иҷрои хулоса чор моҳ лозим бошад, қарори оғози иҷро бояд чор моҳ пеш аз санаи зарурии анҷом қабул шавад.

Дар ин ҷо имкони таъхир пайдо мешавад, зеро қароргиранда метавонад — шояд иштибоҳан — фарз кунад, ки чанд рӯз, як ҳафта ё ҳатто бештар дер кардан ба ҷадвали кор таъсир намерасонад.

Бадтарин ҷавобе, ки ба саволи «Ин қарор то кай бояд қабул шавад?» дода ё шунида метавонед, ин аст:

— Ҳарчи зудтар — ASAP.

Аслан, «ҳарчи зудтар» чӣ маъно дорад? Ин ибора равшан нест. Метавонад маънои «вақте фурсат ёбам», «вақте кори муҳимтаре надошта бошам», «имрӯз», «пагоҳ» ё «ҳафтаи оянда»-ро дошта бошад.

«Ҳарчи зудтар» сана нест ва муҳлати воқеиро норавшан мекунад. Барои қабули қарор санаи муайян гузоред.

Яке аз сабабҳои муайян кардани сана он аст, ки сана ниёз ба вуҷуд меорад. Агар уҳдадор шавед, ки то санаи муайян қарор мегиред ва яке аз боварҳоятон вафо кардан ба гуфтаҳои худ бошад, пас худатон огоҳона ниёзе ба вуҷуд овардаед. Акнун бояд қарор қабул кунед.

Ин шароитро қасдан фароҳам меоред. Пас, гуфтаи «Зарурат модари ихтироъ аст»-ро ба ёд оред. Ҳатман санае дошта бошед, ки то он қарор бояд қабул шавад.

Оғози кор бо «кӣ, ниёз ва кай»

Дар зер чанд пешниҳод оварда шудааст, ки кай ва чӣ гуна ба қароргиранда, ниёз ва муҳлати қарор диққат диҳед.

Ҳамин ки ба хулоса расидед, қароргирандаро муайян кунед. Шахси масъули қабули қарор аз хулосаи шумо вобаста аст. Агар масъала ба барномаи бозорёбӣ дахл дошта бошад, шояд матни таблиғро худатон тасдиқ карда тавонед. Аммо роҳбаратон бояд қарор диҳад, ки таблиғ дар куҷо ҷойгир шавад ва мудири бахш буҷетро тасдиқ кунад.

Пеш аз он ки барои ҷузъиёти хулосаи худ вақти зиёд сарф кунед, назари ибтидоии қароргирандаро дар бораи шартҳо ва мулоҳизаҳои марбут ба он фаҳмед. Ин бо меъёрҳое, ки дар боби оянда мехонед, робитаи зич дорад.

Боварӣ ҳосил кунед, ки ниёз вуҷуд дорад. Гарчанде шояд дар марҳилаи равшан кардани масъала аз саволи ниёз гузашта бошед, акнун аз он канора гирифта наметавонед. Шумо ва ширкататон корҳои зиёде доред. Қарорҳои шумо амалҳоеро оғоз мекунанд, ки захира, пул ва вақт талаб менамоянд.

Қароргиранда ҳар сеяшро сарфакорона истифода мебарад. Аз ин рӯ, агар ниёзро муайян карда натавонед, хатари рад шудани пешниҳод ё ҳадди ақал ба таъхир гузоштану боздоштани он вуҷуд дорад.

Санаеро муайян кунед, ки пас аз он қарор гирифтан дер мешавад. Санаҳо метавонанд ниёзро шадидтар кунанд. Агар муҳлати қарор муайян набошад, ҳатто дар сурати вуҷуд доштани ниёз ҳам он ҳоло фаврӣ ҳис намешавад. Барои қабули қарор фишори бевосита вуҷуд надорад.

Ниёзе, ки ба ояндаи номуайян гузошта шудааст ва сана надорад, дар амал гӯё вуҷуд надорад. Пас, санаи воқеӣ ва асоснокеро муайян кунед, ки барои қонеъ кардани ниёз то он вақт бояд қарор гиред. Агар чунин санаеро муайян карда натавонед, аз нав баррасӣ кунед, ки аслан чаро ин ташаббусро пешниҳод мекунед.

Нуктаи асосӣ

Муайян кардани қароргиранда, муҳлати қабули қарор ва ниёзе, ки қабули онро зарур мекунад, ба шумо ва гурӯҳатон имкон медиҳад, ки сари вақт қарор қабул кунед.

Машқҳо барои «кӣ, кай ва ниёз»

1. Ба рӯйхати корҳои худ нигоҳ кунед. Оё барои ҳар як банди он худатон қароргиранда ҳастед? Мутмаинед? Ҳар кор то кай бояд анҷом шавад ва чаро то он вақт қарор гирифтан зарур аст?

2. Ба қароре, ки дар пеш доред, назар андозед ва бипурсед: «Қадами навбатӣ чист?» Қароргиранда кист? Қарор то кай бояд қабул шавад? Ниёзи корӣ ба ин қарор чист? Худи қароргиранда барои қабули он чӣ ниёзи шахсӣ дорад?

3. Даҳ қарореро нависед, ки дар кор ва хона барои онҳо масъул ҳастед. Аз худ бипурсед: оё барои ин тасдиқи каси дигар лозим аст? Оё пеш аз амал кардан ҳамсар ё шарики зиндагӣ, узви оила ё дӯстатон бояд розӣ шавад? Агар ҳа, шумо қароргиранда нестед ё ҳадди ақал қароргирандаи ягона нестед.

4. Фарз кунед, ки мехоҳед дар дохили ширкат ё дар ҷойи дигар вазифаи нав ҷустуҷӯ кунед. Шаш қарори зарурӣ ва қароргирандаи ҳар кадомро нависед. Масалан, як қарор метавонад худи ҷустуҷӯи вазифаи дигар бошад; қарори дигар — кӯчидан ба минтақаи дигар; ва боз яке — қабул кардани пешниҳоди кори нав. Дар ҳар яке аз ин марҳилаҳо кӣ дар қабули қарор иштирок мекунад?