Сатили худро холӣ кунед

Сатил

Аввалин усуле, ки барои тафаккури интиқодӣ ва равшан кардани масъала муаррифӣ мекунам, ба шумо кумак мекунад, ки зеҳнатонро омода созед.

Ҳар яки мо гӯё сатиле дорем, ки хотираҳои таҷрибаҳоямонро дар бар мегирад: лоиҳаҳои гузашта, муносибат бо дигарон ё кӯшишҳои ҳалли мушкилот.

Вақте бо вазъияте рӯ ба рӯ мешавед, ки ба таҷрибаи пешинаатон монанд аст, бисёре аз хотираҳое, ки аввал ба ёдатон меоянд, одатан манфӣ мебошанд. Махсусан, онҳо ба он равона мешаванд, ки чаро кори пешина ноком шуд ё бо кадом маҳдудияту монеаҳо рӯ ба рӯ будед.

Расми 4.1 нишон медиҳад, ки чунин сатили маъмулӣ чӣ гуна аст.

Мушкил дар он аст, ки дар сатили пур барои тафаккури интиқодӣ ва эҷодкорӣ ҷой намемонад. Агар танҳо аз дидгоҳи хотираҳои дохили сатил фикр кунед, тафаккури интиқодӣ ва навоварӣ душвор мешавад, зеро сатил аз таҷрибаҳои пешина пур аст ва онҳо ба тарзи хулосабарории шумо таъсири назаррас мерасонанд.

Агар аз дидгоҳи чизҳои дохили сатилатон фикр кунед, хулосаҳоятон сахт зери таъсири онҳо қарор мегиранд. Дар натиҷа, доираи хулосаҳои имконпазири шумо танг мешавад.

Аммо агар дарк кунед, ки дар сатилатон чӣ ҳаст ва ёд гиред, ки муваққатан таъсири онро канор гузоред, эҳтимоли ба хулосаҳои нав расиданатон хеле бештар мешавад.

Расми 4.1. Сатили пур.

Масалан, фарз кунед роҳбарияти болоӣ дар бораи лоиҳае дастур медиҳад ва онро кори дорои афзалияти аввалиндараҷа меномад. Шояд шумо пештар ҳам чунин суханро шунида бошед ва вокуниши аввалатон чунин бошад:

«Ҳа, ин ҳам мисли ҳамаи лоиҳаҳои дигар. Чанд рӯз интизор мешавам, то бинам афзалият боз тағйир меёбад ё не».

Мо намехоҳем таҷрибаи шуморо беарзиш шуморем. Шояд комилан ҳақ дошта бошед. Ин вокуниши фаврӣ ва беандешаи шумост ва эҳтимол дуруст ҳам бошад: баъди чанд рӯз таъҷилии лоиҳа аз байн меравад.

Аммо фарз кунед, ки ин дафъа лоиҳа воқеан афзалият дорад. Дар ин сурат, шумо бар асоси таҷрибаи гузашта фарзияе кардаед, ки ба зараратон анҷом меёбад.

Агар сатилатонро холӣ кунед, гузаштаро муваққатан канор гузоред ва масъалаи ҳозираро бодиққаттар бинед, беҳтар мефаҳмед, ки ин дафъа чӣ фарқ дорад.

Яке аз роҳҳо ин аст, ки дар бораи аҳаммияти ин лоиҳа дар муқоиса бо дигар лоиҳаҳое, ки рӯяшон кор мекунед, чанд савол диҳед.

Ҳангоми баррасии масъалаи андешаталаб бояд чунин муносибат дошта бошед: «Ҳамеша роҳе ҳаст».

Гарчанде ин на ҳамеша дуруст буда метавонад, агар аз аввал бовар дошта бошед, ки роҳе вуҷуд дорад, эҳтимоли ёфтани он бештар мешавад.

Агар ба масъала бо сатили пур аз нолаву шикоят ва қиссаҳои нокомии гузашта наздик шавед, имкониятҳои худро аз аввал маҳдуд мекунед.

Албатта, шумо хотираҳоятонро пок карда наметавонед ва намехоҳед ҳам. Бисёре аз онҳо хотираҳои хубанд, ки намехоҳед аз даст диҳед. Бисёре низ маълумоти муфид доранд, ки мехоҳед ва лозим мешавад аз он истифода баред.

Ҳадаф ин аст, ки фаҳмед дар сатилатон чӣ ҳаст ва ин хотираҳо ба тарзи фикрронии шумо чӣ гуна таъсир мерасонанд.

Чӣ тавр сатилатонро холӣ кунед ва нагузоред, ки ин таҷрибаҳо ба фикрронии шумо таъсири манфӣ расонанд?

Ҳамеша роҳе ҳаст.

Масалан, шахси бароятон азизеро ба ёд оред, ки дар гузашта бо бемории ҷиддӣ, тангдастӣ ё вазъияти душвори оилавию иҷтимоӣ рӯ ба рӯ шуда, тавонистааст аз он гузарад. Шояд ин касе бошад, ки аз саратон шифо ёфтааст.

Дар бораи мушкилоте фикр кунед, ки он шахс маҷбур буд таҳаммул ва ҳал кунад. Акнун дарк кунед: агар ӯ бо вуҷуди ҳамаи он душвориҳо тавонистааст мушкили худро ҳал кунад, пас шумо ҳам метавонед мушкили худро бо вуҷуди чизҳои дохили сатилатон — ва баъзан ҳатто бо ёрии онҳо — ҳал кунед.

Расми 4.2. Сатили холӣ.

Бояд эътироф кард, ки шояд дар сатили шумо чизҳои хеле вазнин бошанд. Эҳтимол шарики тиҷоратиатон замоне пинҳонӣ аз шумо муомилаҳои шубҳанок анҷом дода бошад ва баъд аз он бовар кардан ба дигарон бароятон душвор шуда бошад.

Шояд дар гузашта баъзе лоиҳаҳоро сари вақт анҷом дода натавонистаед ё гурӯҳи шумо пайваста аз буҷети пешбинишуда зиёд харҷ кардааст.

Бартараф кардани таъсири ҳамаи чизҳои дохили сатил осон нест. Аммо агар ба ҷойи «Ман ин корро карда наметавонам» бо андешаи «Ҳамеша роҳе ҳаст» пеш равед, имкони муваффақият хеле бештар мешавад.

Чӣ тавр ба холӣ кардани сатил оғоз кунем?

Дар зер чанд вазъияте оварда шудааст, ки метавонед аз онҳо оғоз кунед.

Дар ҷаласаҳо

Ба суҳбатҳо гӯш диҳед. Вақте мешунавед, ки чизҳои дохили сатили одамон дар суханонашон зоҳир мешаванд, масалан: «Мо инро пештар санҷида будем» ё «Боз ҳамон гап», вақти он расидааст, ки кӯтоҳ сухан гӯед.

Масалан, метавонед чунин бигӯед:

«Ҳамкорон, медонам, ки мо пештар ҳам чунин вазъиятро дидаем ва эҳтимол ин дафъа низ ба ҳамон натиҷа бирасем. Аммо интихоб дорем: метавонем ин ҷо нишаста, нолаву шикоят кунем ё фикрамонро ба кор андозем ва роҳи ҳалли мушкилро ёбем.

Шояд муваффақ нашавем, вале агар барои ёфтани роҳҳал кӯшиш кунем, имкони ҳал кардани масъала бештар аст аз он ки танҳо дар бораи сабабҳои нокомии дафъаи гузашта гап занем».

Пеш аз суҳбат

Ба суҳбат бо бори хотираҳои суҳбатҳои номуваффақи гузашта омода нашавед. Бо умедворӣ омода шавед, ки ин дафъа суҳбат дигар хел ва самарабахш хоҳад буд.

Ҳангоми идора кардани вокуниши аввал

Мо майл дорем номаҳои электронӣ, ёддоштҳои корӣ ва суҳбатҳоро фавран аз рӯйи хотираҳои дохили сатиламон маънидод кунем.

Ин метавонад вокуниши бисёр мусбат ё бисёр манфиро ба вуҷуд оварад, дар ҳоле ки шояд ҳеҷ кадомаш асос надошта бошад.

Дар хотир доред: мағзи шумо баъзе маълумотро канор мегузорад ва баъзеашро таҳриф мекунад. Эҳтимол шумо вазъиятро нодуруст фаҳмида бошед.

Агар шавқу ҳавасатон бармаҳал бошад, эҳтимол аз ноумедии баъдӣ мегузаред. Аммо агар иштибоҳан вокуниши манфӣ нишон диҳед, метавонед ба рӯҳияи дигарон ва эътимод ба худатон зарари ҷиддӣ расонед.

Ба масъала бо сатили холӣ наздик шавед.

Нуктаи асосӣ

Роҳҳалҳои навоварона зеҳни кушода, сатили холӣ ва боварии устуворро талаб мекунанд, ки роҳи ҳалли қаноатбахш вуҷуд дорад.

Ҳеҷ гоҳ таслим нашавед. Пайгир бошед.

Акнун метавонед ба тафаккури интиқодӣ ва равшан кардани масъала оғоз кунед.

Машқҳо барои холӣ кардани сатил

1. Чизҳои дохили сатилатонро нависед.
   Пеш аз оғози ҳалли мушкил ё ҳангоми машғул будан ба он, панҷ дақиқа ҷудо кунед. Ҳамаи чизҳоеро нависед, ки ба фикратон дар сатили шумо ҳастанд ва метавонанд ба тарзи фикррониатон дар бораи ин мушкили мушаххас таъсир расонанд. Ҳам таъсирҳои манфӣ ва ҳам мусбатро дохил кунед.

2. Сарчашмаи ҳар кадомро муайян кунед.
   Ба рӯйхати машқи аввал назар андозед ва нависед, ки чаро ҳар як маврид дар сатили шумо ҷой гирифтааст. Кадом таҷриба ё таҷрибаҳо онро ба вуҷуд овардаанд?

3. Ба сатили дигарон диққат диҳед.
   Дар ҷаласаи навбатӣ ба суҳбатҳо бодиққат гӯш кунед. Оё аз суханони дигарон пай мебаред, ки дар сатили онҳо чӣ ҳаст? Барои кумак ба холӣ кардани сатилҳои онҳо чӣ кор карда метавонед?

4. Мазмуни сатили худро баён ва эътироф кунед.
   Масалан, бигӯед: «Ин таҷрибаест, ки нисбат ба ин масъала дар ман чунин эҳсосро ба вуҷуд овардааст, ва сабабаш ин аст…»
   Пас аз фаҳмидани мазмуни сатилатон, метавонед онро зери савол гузоред: «Агар ин чиз дар сатили ман намебуд, назарам ба ин вазъият чӣ гуна тағйир меёфт?»

5. Қиссаи рӯҳбаландкунандаи худро интихоб кунед.
   Вақте дар хотираҳои дохили сатилатон дармемонед, кадом қисса ё рӯйдоди зиндагиро ба ёд меоред? Он бояд қиссае бошад, ки шуморо ба чунин андеша биёрад: «Агар ман он мушкилро ҳал карда тавониста бошам ё онҳо ҳал карда тавониста бошанд, пас ин мушкилро ҳам ҳал карда метавонам». Ба ибораи дигар: «Ҳамеша роҳе ҳаст».

6. Ҷавоби худро омода кунед.
   Агар касе ба шумо гӯяд: «Охир, мо инро аллакай шаш бор санҷидаем», чӣ гуна ҷавоб медиҳед?

7. Суханронии седақиқаӣ омода кунед.
   Дар бораи андешаи «Ҳамеша роҳе ҳаст» суханронӣ омода намоед. Чанд мисол биёред, ки ҳадафе дастнорас ҳисоб мешуд, аммо бо ягон роҳ амалӣ гардид. Ҳолатҳои мушаххасеро зикр кунед, ки ҳама рӯҳафтода шуда, худро мағлуб меҳисобиданд, вале касе бо андешаи нав тавонист мушкилро ҳал кунад.

8. Норозигии дигаронро бишнавед ва сабабашро бифаҳмед.
   Ба дилсардӣ ва норозигии дигарон гӯш диҳед. Рӯйхат тартиб дода, нависед, ки ба назаратон дар сатили онҳо чӣ ҳаст ва чаро. Сипас аз худи онҳо пурсед. Агар мехоҳед ба дигарон барои холӣ кардани сатилҳояшон кумак кунед, бояд донед, ки дар дохили онҳо чӣ ҳаст.