Акнун, ки ҳамебингарам аз рӯи хирад,
Умрам бигузашт, ҳеҷ маълум нашуд.

Хайём дар ҳама синну сол дар пиндору дар рафтор ҳакимона аз паи хирад, дар ҷустуҷӯи он раҳсипор буда, аз гузашти умру ҷавонии худ афсӯс хӯрда, ишора менамояд:

Афсӯс, ки номаи ҷавонӣ тай шуд,
В-он тоза баҳори зиндагонӣ дай шуд,
Он мурғи тараб, ки номи ӯ буд шабоб,
Афсӯс надонам, ки кай омад, кай шуд.

Гузашти айёму рафтани умр ба забони шоир бетаъсир намондааст. Ин таъсир дар сурудҳои даврони пирию афсурдагиаш, ки баёнгари ҳоли ӯ мебошанд, чунин чашмрас аст:

Ман домани зуҳду тавба тай хоҳам кард,
Бо мӯи сапед қасди май хоҳам кард,
Паймонаи умри ман ба ҳафтод расид,
Ин дам накунам нишот кай хоҳад кард?

Аз тарафи дигар, ашъори Хайём баёнгари сарнавишти сарзамини меросӣ ва қисмати пандомуӯзи шоҳону амирони форсизабон буда, нуктаи муҳимро оид ба бевафоии салтанату бебақоии давлат, бо забони волои шоирона чунин мегӯяд:

Эй пири хирадманд, пагоҳтар бархез,
В-он кӯдаки хокбезро бингар тез.
Пандаш деҳ, гӯ, нарм-нармак мебез,
Мағзи сари Кайкубоду чашми Парвез.

Бояд гуфт, ки ҳамин хираду панди Хайёмона, ахлоқи хирадмандонаи ӯ фосилаи тӯлонии таърихиро паси сар намуда, моро тавассути ёдовари намудан аз таърихи гузаштаи худ, аз дирӯз ба имрӯз ва аз имрӯз ба фардо ҳидоят менамояд.

Аз сурудҳои шоир маълум мегардад, ки давлату савлат ва кабирию ғурури одамӣ бебақо буда, ҳунарманди асилу донишманд ҳамонест, ки бо нерӯи зеҳнии солим таърихро ҷовидона мегардонад:

Мурғе дидам нишаста дар бораи Тӯс,
Дар пеш ниҳода каллаи Кайковус.