ишора мекунад. Ин мақол дақиқтар ба «тақсимоти меҳнат» байни халқҳои турк ва тоҷик дар Осиёи паҳновар ишора мекунад, ки аввалинҳо бо «зарбаи шамшер» давлатҳои нав ба нав таъсис дода, тоҷикон ба он ҷо меоянд ва бо ёрии «қалам» ин давлати тозабунёдро ба низом медароранд. Таърихи Шарқ то замони муосир даҳҳо мисол доир чунин ҳамкориҳоро медонад.
Муҳаққиқи дигари муосир, бо натиҷагирӣ аз таҳлили асари («Луғат-ат-турк»)-и мутафаккири навбатии туркии давраи Қарахониён Маҳмуд Қошғарӣ, ки дар харитаи он он ҷо, ҳатто Ҷопони дурдаст қайд шуда буд, таъкид менамояд: «асари ал-Қошғарӣ, пеш аз ҳама, ҳамчун тавсифи ангезаи сиёсии ҳама туркҳо ба назар мерасад, ки барои ҷамъияти форсу арабҳо навишта шудааст, ки онҳо акнун дарк мекунанд, ки аз ин баъд онҳоро туркҳо идора менамоянд. Ал-Кошғарӣ, ба таҳқиқоти васеи саҳроӣ ва мероси худ такя карда, онҳоро бовар мекунонд, ки ҳама чиз хуб хоҳад буд ва барои онҳо имкониятҳои васеътар фароҳам оварда мешаванд. Вале онҳо бояд воқеиятҳои навро ба хубӣ дарк кунанд. Ал-Кошғарӣ изҳор дошт, ки гӯё худи Паёмбар ба афзалияти фарҳанги туркҳо ва худи туркҳо ишора карда бошад. Агар касе, то дараҷаи беақл бошад, ки инро инкор кунад, «худро зери тирҳои камон мемонад». Агар Паёмбари бузурги мо, воқеан, дар «Қуръон»-и муқаддас далели онро овардааст, ки «фарзандони Салмон (эронӣ) ҳатто дар кайхон дониши нав бошад, онро хоҳанд ёфт», акнун намояндаи ҷаҳони онвақтаи туркнажод бартарии фарҳанги худро (бо такя ба «тирҳои камон»), бо такя ба қудрати сиёсӣ асоснок мекунад.
Аммо, ғояҳои бузурги ин ду мутафаккири турк, ки дар забон ва адабиёти туркӣ далерона ба муҳити зеҳнии Варорӯд, Ҳафтрӯд ва Тарим (кулли Турон) (ҳатто бо «тири камон» дар даст) ворид шуданд, мутаассифона, идомаи худро пас аз онҳо пайдо накарданд. Шояд ба ин як қатор ҳуҷумҳои пайдарпаи харобиовар ба Турон аз канори шарқии Дашти Бузург монеа эҷод карда бошад.