Зеҳн
Мероси хаттии бостон

Ҷилде аз силсилаи «Тоҷикон дар масири тамаддун» (Китобхонаи миллии Тоҷикистон, Маркази тоҷикшиносӣ, 2013). Дар он осори хаттии бостонии ниёгони тоҷикон – адабиёти паҳлавӣ («Бундаҳишн», «Ардавирознома», «Ёдгори зарирон», андарзномаҳо ва ғ.) ва катибаҳои шоҳони Ҳахоманишӣ бо тарҷумаи тоҷикӣ ва тавзеҳот гирд оварда шудаанд.

Агенти Зеҳнӣ · 14 ноябри 2026 · 314 саҳифа

ТаърихФарҳангАдабиёт
Аз аввал хондан
  1. Авесто: raodita, паҳлавӣ: rōyišnōmand. 16. Паҳлавӣ: patiš-xwār, зоҳиран бо кӯҳҳои миёни Кумиш то Хору Рай марбут аст. Номи дигари он дар паҳлавӣ xwārīh-mahist xwarrah аст. Дар форсӣ Патишхоргар номи кӯҳҳои ҷануби Табаристон будааст. Ин ном дар Авесто наёмадааст, аммо дар иртибот бо фарохкорӣ шояд ҳамон кӯҳи авестоии ušta. xwarenah бошад.
  2. Авесто: raēvant, паҳлавӣ: rēwand, ба маънои бошукӯҳ. Дар асрҳои ҷадидтар, кӯҳи Реванд дар Хуросон қарор дошта ва Озари Бурзинмеҳр бар он будааст, наздики Нишопур. Дар ин замон низ кӯҳҳои шимолии Нишопур Реванд хонда мешавад.
  3. Паҳлавӣ: dārspand, шояд баробари кӯҳи авестоии мавсум ба draošišvant – («Зомиёд-яшт», банди 4) бошад.
  4. Паҳлавӣ: bagir/bakīr, шояд бо кӯҳи Дороспанд яке бошад. Дар ҳамин фасл тавзеҳоти тӯлонӣдар бораи он мазкур аст.
  5. Дар Авесто сухане аз ин кӯҳ нест. 21. Авесто: syāmaka, паҳлавӣ: syā-ōmand, шояд Сиёҳкӯҳ, дар машриқи Ҳирот.
  6. Авесто: vafraya, паҳлавӣ: wafrōmand, дар «Зомиёд-яшт», банди панҷум, номи ин кӯҳ ва кӯҳи қаблӣ дар канори ҳам омадаанд. Бад-ин рӯй, шояд кӯҳи барфманд ҳамон Сапедкӯҳ дар шарқи Ҳирот бошад.
  7. Авесто: spəntō. dāta, паҳлавӣ: spandyār.
  8. Авесто: kadrva, aspa, паҳлавӣ: kadrwasp, «дорои аспи каҳар». 25. Авесто: asnvant, паҳлавӣ: asnwand шояд дар давраи Сомониён ин номи кӯҳи Саҳанд будааст.
  9. Авесто: kaoirisa, паҳлавӣ: kōirās. 27. Паҳлавӣ: dāb (?), бо имлои d’b. Дар сафаҳоти баъд (ТД2, р. 80, 1. 3; 1. 4 ) аз кӯҳе ё кӯҳҳое бо имлои d'yb't ва d'ybst сухан меравад, ки шояд ҳамин кӯҳ бошад.
  10. Авесто: antarə kangha-, паҳлавӣ: andar-kangdiz 29. Паҳлавӣ 'wltk, awardag ғайриқобили убур. Кӯҳҳо ба ду даста-қобили убур (pad-rawišn) ва кӯҳҳои ғайри қобили убур (awardag) бахш мешаванд.
  11. Фурӯ гаштану боз омадан, ба маънои ғурубу тулӯи равшанони осмонӣ аст.
  12. Паҳлавӣ: ham. dwārišnīh, гирди ҳам омодан (девӣ). 32. Дар матн p'ls, аммо имлои p'ls барои Порту Порс, ҳарду меояд ва бино ба маҷмӯи иттилооти мо Абурсин на дар Порс, ки дар Афғонистони феълӣ будааст. Бад-ин тартиб сарзамини Порт то ба шарқи Балх низ идома меёфтааст.
  13. Ҳар се: hwcyst'n1, Хузистон. 34. ТД1: p'dis; ТД2 ва ДН: m'lyg. 35. Паҳлавӣ: rayōmand, бошукӯҳ, ғанӣ. 36. Авесто: vāiti. gaēsa-, паҳлавӣ: wādvēs/wādgēs. 37. Чунин ДН; ТД1 ва ТД2: MNW YHWWN-t, ба ҷои VNYTWN-t. 38. Паҳлавӣ: ayādgārīhā . Ёдгор ба маънои дафтар ва навишта. 39. Ҳар се: hwcyst'n1, Хузистон. 40. Калоду Калот як вожа аст ва ба маънои қалъаи рӯи куҳ аст. 41. Паҳлавӣ: frōd, Фуруд, бародари Кайхусрав дар ҳамосаҳои эронӣ аст ва дижи ӯ дар набардаш бо Тӯс дар «Шоҳнома» маъруф аст. Фуруд дар ин набард кушта мешавад.
пешина
аз 314
навбатӣ