Зеҳн
Мероси хаттии бостон

Ҷилде аз силсилаи «Тоҷикон дар масири тамаддун» (Китобхонаи миллии Тоҷикистон, Маркази тоҷикшиносӣ, 2013). Дар он осори хаттии бостонии ниёгони тоҷикон – адабиёти паҳлавӣ («Бундаҳишн», «Ардавирознома», «Ёдгори зарирон», андарзномаҳо ва ғ.) ва катибаҳои шоҳони Ҳахоманишӣ бо тарҷумаи тоҷикӣ ва тавзеҳот гирд оварда шудаанд.

Агенти Зеҳнӣ · 14 ноябри 2026 · 314 саҳифа

ТаърихФарҳангАдабиёт
Аз аввал хондан
  1. Заҳобакрӯд мӯҳтамилан ҳамон аст, ки дар ин замон Зоб хонда мешавад. Муҳтамилан, Зоби кӯчак.
  2. Ҳар се: ulāy|ulē, 'wlub Таврот (Даниил): Ulāy, лотинӣ: Eulaeus, корвон.
  3. Ҳар се пас аз bun-xān, ба маънои сарчашма, c'w' 'n доранд. Мумкин ин вожа ба иттифоқи вожаи қабл bwn h'n-c'p'n бошад: bun-xān-īz ābān, сарчашмаи обҳо.
  4. ТД1 ва ДН: PWN c'ptwsštr; ТД2: PWN 'ptwsštr'. Ба оби Тӯсшаҳр бояд, яъне ба рӯди шаҳри Тӯс бипайвандад.
  5. Боз ҳам рӯди Веҳ! 35. Ҳар се: Sind, snd? 36. Банди 47 «Зомиёд-яшт» низ аз ҳашт рӯди дарёи Киёнса, илова бар Ҳирманд сухан мегӯяду онҳоро ном мебарад. Муҳтамилан Ваетании «Бундаҳишн» қироати ғалате барои рӯди авестоии Uštavaitī-аст, ки яке аз рудҳои Киёнса ба шумор меояд. Дар «Зомиёд-яшт» рӯди Заровманд ҷуз рӯди Ҳирманд ё Ҳилманд аст (бандҳои 66-67). Дар «Бундаҳишн» низ андаке қабл аз ин омад, ки Ҳилмандро Афросиёб поймол накард, вале дар ин ҷо Заровмандро бо Ҳилманди тунду тез яке гирифта мегӯяд онро поймол кард. Ба эҳтимоли афтодани вожае (ҷуз)-ро изофа кардам, то ба матлаби қаблии «Бундаҳишн» ва иттилооти авестоӣ бихонад.
  6. Вахшоиву танкардӣ (паҳлавӣ:waxšāg ud tanīgardīg) ба маънои минӯӣ ва моддист.
  7. Ҳар се танҳо номи ду рӯдро зикр мекунанд. 39. Паҳрез ё парҳез ба маънои тавҷеҳу муроқибату дифоъ аст. 40. Авесто: zaoθra-, паҳлавӣ: zohr, оби муқаддас, ки дар дин ба кор меравад.
  8. vjhgftf.
    Дар бораи чигунагии дарёчаҳо
  9. Авесто: Čaečasta-, паҳлавӣ: Čēčast; н. к. MRM, P. 72. 2. Паҳлавӣ: sūwar, sūbar. 3. Авесто: trazdānav-, паҳлавӣ: trazdan. Дар арманӣ ин ном ба сурати hrazdān омадааст, ки аз шӯъбаҳои Арас аст (AW). Дарёчаҳои баъдӣ дар паҳлавӣ: zarrōmand, aswāst, husraw, sadwəs ва urwəs.
  10. ТД1: qlm’’ p; ТД2 ва ДН: qlm’p. Зоҳиран ба ҷои wlw’p: ulwāb. Аз вожаи авестоии urvāp-, uruyāp-. Онро паҳноб ҳам маъно кардаанд.
    Дар «Зародуштнома» омадааст: Биёранд Озаргушаспи гузин, Ба Чайчасти гармоб мардони дин. 5. Jud – qīd, бе зиндагӣ 6. Abar – šahr, Хуросонӣ ғарбӣ, Нишопур. 7. Xwāhrīh. 8. ТД2 ва ДН: dmšn; ТД1: dmnd'n: damandān.
    Дар бораи чигунагии ҷонварон 1. Gōspandān. Дар паҳлавӣ, гӯсфанд гоҳ ба маънои кулли ҷонвари эзидӣ аст, ки ҳамин маврид беҳтарин намунаи он аст. Маънои дигари он чаҳорпоёни аҳлӣ ва савумин маънои он гӯсфанд аст.
  11. ТД1: plqyt; ТД2: plgst; ДН plsyt'. Дар «Гузидаҳои Зодспарам» (VZ, p. 31-113): pššt' ва дар ҳошия pyhsyt'. Вожаи «Зодспарам» муҳтамилан paxšīd аст, ба маънои кӯфта шудан паҳн гардидан, пароканда шудан, ки дар форсӣ ба суратҳои пахчидану пахшидан омадааст; вале қироати вожаи «бундаҳишӣ» равшан нест. Муҳтамилан ҷузъи аввали он аз para-и эронии бостон аст. Дар тарҷума маънои муҳтамил оварда шуд.
пешина
аз 314
навбатӣ