Мунтахаби достонҳои «Маснавии маънавӣ»

Мунтахаби достонҳои «Маснавии маънавӣ»-и Мавлоно Ҷалолиддини Румии Балхӣ дар бозгӯйи насрии пажӯҳишгари эронӣ Аҳмад Нафисӣ бо байтҳои асл. Интихоб, тадвин, тавзеҳ ва пешгуфтори Қиёмиддин Сатторӣ. Душанбе: Маориф, 2015.
Агенти Зеҳнӣ · 15 ноябри 2026 · 176 саҳифа
Ту куҷоӣ, то маро хандон кунӣ,
Лутфу эҳсон чун худовандон кунӣ.
Ту шудӣ сӯйи Худо, эй муҳтарам,
Пас ба сӯйи Ҳақ равам ман низ ҳам.
Чун он дарвеши ғарибу марди мададгор аз сари гӯри муҳтасиб бозгаштанд, мададгор ӯро ба хонаи худ бурд ва пазироӣ карду ҳамон ҷо хобонид. Ҳамон шаб мададгор муҳтасибро дар хоб дид, ки ба ӯ гуфт:
– Ман гуфтугӯйи туро бо дарвеш шунидам, аммо дар ҳолати доштаам, барои гуфтани фикру андешаам иҷозат надорам. Зеро пас аз марг пардаҳо аз пеши чашми мо дур мешаванд ва ҳама чизро мебинему мефаҳмему медонем, вале лаб кушода наметавонем.
Муҳтасиб дар хоб ба мададгор гуфт:
– Акнун ба ман гӯш бидеҳ! Ман ду сол пеш аз мурданам аз ҳолу кори дарвеш огоҳ будам ва медонистам, ки қарздор аст. Ба ин сабаб дар дафтари худ ёддошт кардам ва мунтазир будам, ки дарвеш биёяд ва бо дасти худам қарзи ӯро бидиҳам, аммо марг муҳлат надод. Ман барои ӯ чанд гавҳари гаронбаҳо дар хонаи худ пинҳон кардаам. Қимати онҳо зиёдтар аз қарзи ӯст, ҳамааш моли вай аст:
Баҳри ӯ бинҳодаам он аз ду сол,
Кардаам ман назрҳо бо Зулҷалол.
Мард аз хоб бедор шуд ва хоби худро ба дарвеш гуфт. Иттифоқ карданд, ки ба хонаи муҳтасиб бираванд ва ҷойи пинҳонкардаи гавҳарҳоро ёбанд. Чунин ҳам карданд. Ҳамин тариқ, муҳтасиби накӯкор пас аз марг низ ба ёрии дарвеш омад ва ҳамчунон ки дар зиндагонӣ ӯро дастгирӣ карда буд, баъд аз мурдан ҳам ӯро ёрӣ дод, ки ҳам қарзҳояшро адо кунад ва ҳам аз моли дунё бениёз гардад.
- Вомдор – қарздор.
ДОСТОНИ ПОДШОҲ ВА ФАҚЕҲ
Подшоҳе базме барпо намуд ва бо нӯшидани шароб сархушӣ мекард. Муллое аз дари қасри ӯ мегузашт. Шоҳ ӯро диду фармон дод, ки вайро наздаш биёранд, то дар шодию сурури шоҳ шарик шавад.
Чун муллоро пеши шоҳ оварданд, фармон дод, ки ба ӯ ҳам шароб бидиҳанд. Марди фақеҳ гуфт:
– Ман ҳеҷ гоҳ шароб нахӯрдаам ва онро ҳаром медонам. Агар ба ҷойи шароб ба ман заҳр бидиҳед, бароям хуштар аст.
Шоҳ гуфт:
– Шаробаш бидиҳед ва гармаш кунед, то хушҳол шавад.
Фақеҳ фарёд мезад, ки нахоҳам нӯшид. Шоҳ исрор кард ва мулло инкор. Кор то ба ҷое расид, ки мулло фарёд зад, ки маро бикушеду шаробам надиҳед. Шоҳ ба соқӣ гуфт:
– Бо зӯрӣ бошад ҳам, бояд ӯро шароб бинӯшонӣ!
Соқӣ ҳам дар оғоз бо забони хуш ӯро ба нӯшидан даъват кард ва чун мулло қабул накард, озораш дод ва чанд силӣ ба рӯяш зад, то ин ки он мард аз тарси шиканҷа ночор тан ба нӯшидан дод. Ҷоме ду-се чун нӯшид, сармасту хушҳол шуду дунё дар назараш дигаргун гардид, ту гӯйӣ на дине дошт ва на ҳаромеро мешинохт. Шурӯъ ба рақсу пойкубӣ намуд ва дар сурудхонӣ бо аҳли маҷлис ҳамовоз гардид. Дар ҳоле ки сарро аз по фарқ намекард, бархосту ба дастшӯйӣ рафт. Дар роҳ канизаки монанди моҳ зебоеро дид ва на бо як дил, балки бо сад дил ошиқи ӯ шуд.
Чун бидид ӯро, даҳонаш боз монд,
Ақл рафту тан ситампардоз монд.
Хост, ки ӯро ба зӯрӣ дар оғӯш бигирад, канизак фарёд баровард ва барои халосии худ ёрӣ талабид, вале мулло даст боз намедошт. Мастию шаҳвати айш бо ҳам як шуда буд ва зани зеборо раҳо накарда, ӯро чун хамир бо дастҳояш мефишурд.
Доду фарёди онҳо шоҳу ҳамроҳонашро ба берун овард ва ҳамин ки шоҳ аз моҷаро огоҳ шуд, хашмнок шуда, чашмаш хун гирифт ва хост, ки ҳардуро бикушад. Мулло, ки аз тарс ҳушёр шуда ба фикри наҷоти ҷони худ буд, барҷасту як пиёлаи пури шаробро аз дасти соқӣ рабуда, якбора дам кашид ва рақскунон ба соқӣ гуфт:
– Чаро ба шоҳ шароб намедиҳӣ? Зуд бош! Ба зӯр ҳам, ки бошад, ӯро аз шароб серобу сармаст кун, то хушҳолу сархуш шавад!
Шоҳро аз шунидани ин амр ханда омад ва канизро ба мулло бахшид. Гуфт:
– Ҳарду бираведу ҳаёти хуш гузаронед. Ман подшоҳи одил ҳастам. Ҳар чӣ худам мехӯрам, ба дигарон ҳам медиҳам ва ҳар чӣ ба худ раво медорам, дар ҳаққи дигарон ҳам раво хоҳам дошт:
Подшоҳам, кори ман адл асту дод,
З-он хурам, ки ёрро ҷудам бидод.
Он чӣ онро ман нанӯшам ҳамчу нӯш,
Кай диҳам дархурди ёру хешу туш?
З-он хуронам ман ғуломонро, ки ман
Мехурам бар хони хоси хештан.
З-он хуронам бандагонро аз таъом,
Ки хурам ман худ, зи пухта ё ки хом.
Ман чу пӯшам аз хазу атлас либос,
З-он бипӯшонам ҳашамро на палос.

Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор