Хусусиятҳои ғоявию бадеии ашъори лирикии Ҳақназар Ғоиб

Диссертатсия барои дарёфти дараҷаи илмии номзади илмҳои филологӣ (Донишгоҳи давлатии Кӯлоб, 2021): ҳаёт ва фаъолияти эҷодии Шоири халқии Тоҷикистон Ҳақназар Ғоиб, мавзӯъ ва мундариҷаи ғоявию бадеии ашъор, ҳунари нигорандагӣ, жанрҳо ва қофия.
Агенти Зеҳнӣ · 15 ноябри 2026 · 114 саҳифа
Ҳар гаҳе аз ту ба рӯву раҳи боғ.
Модаре пурсад, агар аз писараш,
Ки зи дер омаданаш дода фароғ.
Ёд кун, ёд аз он модари доғ,
Карда як умр ҷигарбанд суроғ…
Хоб не, хобнамо бояд буд [13, 5].
Дар маҷмӯаи «Тоҷи офтоб», ки силсилаи шеърҳоро дар ситоиши модар дорад, беҳтарин порчаҳои манзум дар васфи модар иншо шудаанд: Такя дар паҳлуи модарҷон ғанимат будааст,
Хоб дар зонуи модарҷон ғанимат будааст.
Давлати дидори ӯ боре муяссар шудааст,
Давлати дидори ӯ бисёр қиммат будааст [10, 134].
Бештаре аз шеърҳои дар мавзӯи модар бахшидаи Ҳақназар дар пайравӣ ба «Орифнома»-и Эраҷ Мирзо эҷод шудаанд, зеро худи шоир ҳанӯз аз мактаб «Модарнома»-и ӯро аз бар намуда буд [117, 38].
Писар, рав қадри модар дон, ки доим
Кашад ранҷи писар бечора модар,
Бирав, беш аз падар хоҳаш, ки хоҳад
Туро беш аз падар бечора модар.
Ашъори лирикии дар васфи волидайн ба қалам додаи Ҳақназар аз чанд ҷиҳат ибратомӯз мебошанд: а) ашъори дар васфи падару модар навиштаи ӯ аз изҳори муқаррарии меҳрварзиву дилсӯзӣ то ба дараҷаи асари мукаммали адабӣ табдил ёфтааст; б) онҳо аз ҳад зиёд сода, равон, оммафаҳм ва бо забони зиндагии имрӯз навишта шудаанд.
Гӯянд гарчи модарат, болотар аз модар туйӣ,
Ту модарӣ бар модарам, дунёи меҳровар туйӣ.
Бо модарони беватан дар рӯйи дунё нест кам,
Доранд дар лаб хандаю дар ҷойи дил дар сина ғам [10, 67].
Тараннуми падару мо дар пояи асосии шеъри шоир аст, ки дар ҳар жанри адабӣ қисми алоҳидаеро ташкил медиҳад. Масалан, дар қисми ҳафтуми маҷмӯаи «Тоҷи офтоб» шоир панҷ шеъри тозаи худро дар васфи падар ва 15 рубоиро ба модар бахшидааст. Шоир дар ин гурӯҳи ашъор барвақт аз дунё рафтани модари худро таъкид менамояд. Дар шеъри «Қатраи офтоб» дар ҷавонӣ бо падар фаъолият карданашро ёд овардааст.
Падарам думбраро, ки мезад хуб,
Шеваи думбраро ки додам ёд.
Аввалин мисраъҳои шеъри маро,
Думбра мехонд бо алам аз ёд [8, 104].
Шоир ҳамчунин симои падареро пеши назар меорад, ки дар зиндагӣ ҳама вақт дастгиру ёвари мардум буда, аз фаъолияти ҳама рӯзаи бо ӯ ёддошт кардааст:
Дасти пурмеҳри навозиш ба сарам,
Самари умраму умри писарам,
Ҳама ободии даргоҳи дарам…
Офтоби сари кӯҳу камарам
Сӯзад аз баҳри ту ҷону ҷигарам,
Падарам, эй падарам, эй падарам! [10, 131]

Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор