ЗАВОЛИ ДАВЛАТИ
ҒАЗНАВИЁН

Баъди марги Маҳмуд дар замони ҳукмронии писари ӯ Масъуд (1030–1041) инқирози давлати Ғазнавиён оғоз ёфта, қудрату азамати ин давлат хеле поин рафт. Ҳокимони маҳаллӣ бо ҷорӣ намудани андозҳои иловагӣ халқро ғорат мекарданд ва кӯшишҳои марказгурезӣ авҷ мегирифт. Дар натиҷа мамлакат ноором шуда, дертар Хуросону Хоразм ба дасти Салҷуқиён афтод. Масъуд тайи солҳои 1035–1040 бар зидди Салҷуқиён ҷангида, дар муҳорибаи Дандонакони назди Марв соли 1040 лашкараш торумор гардид ва худи ӯ дар сӯиқасде кушта шуд.

САРНАВИШТИ ҒАЗНАВИЁНИ ОХИРИН
ЧӢ ГУНА БУД?

Баъди марги Масъуд давлати Ғазнавиён рӯ ба таназзул ниҳода, дар аҳди писари ӯ – Мавдуд (1041–1048) кӯшишҳои нигоҳ доштани ҳукумати мутамарказ бенатиҷа монд. Соли 1059 Салҷуқиён шаҳри Балхро ишғол намуданд ва дар ихтиёри Ғазнавиён танҳо шаҳри Ғазна ва қисмати шумолии Ҳиндустон боқӣ монд. Султон Алоуддини Ғурӣ соли 1150 пойтахти Ғазнавиён – шаҳри Ғазнаро ишғол намуда, онро оташ зад ва ба ҳукмронии ин сулола хотима бахшид. Баъди набарду даргириҳо бо Салҷуқиёну Ғуриён боқимондаҳои сулолаи Ғазнавиён шаҳри Лоҳурро пойтахти худ қарор доданд.
Дар ниҳоят, соли 1186 баъди аз тарафи Ғуриён забт гардидани шаҳри Лоҳур давлати Ғазнавиён комилан аз байн рафт.
УСУЛИ ДАВЛАТДОРИИ ҒАЗНАВИЁН ЧӢ ГУНА БУД?

Усули давлатдории Ғазнавиён гирифта аз давлатдории Сомониён буд. Мансабҳои вазирӣ, соҳиббаридӣ, ҳокимӣ, раисӣ, муҳтасибӣ ва амсоли инҳо ба дасти намояндагони тоҷик расида, умури лашкаркашӣ ва сипоҳдорӣ вобастаи туркон буд. Дар тамоми риштаҳои идории давлати Ғазнавиён забони форсии дарӣ чун забони расмии коргузорӣ амал намуда, аҳли уламои эронитабор, аз ҷумла тоҷикон дар улуми динӣ ва дунявӣ нуфузи калон доштанд. Давлати Ғазнавиён дар пойдевори давлати Сомониён қомат афрохта, дар тайи беш аз 200 соли мавҷудияташ унсурҳои фарҳангу тамаддуни форс-тоҷикро натанҳо нигоҳ дошт, балки онро инкишофу густариш дод.