Падид омадани тамаддун

КОҒАЗРО КӢ ИХТИРОЪ КАРД?

Чиниҳо аввал хати худро дар тахтачаҳои тунуки бамбукӣ менавиштанд, баъдан дар охирҳои ҳазорсолаи I то милод онҳо нахустин шуда коғазро ихтироъ карданд. Тахминан соли 105-и солшумории милодӣ яке аз мансабдорон ба номи Сай Лун усули истеҳсоли коғазро такмил медиҳад. Ӯ аз омехтаҳои латтакуҳна, канаб ва чӯбрезаҳо хамираи ғафс тайёр намуда, қабатҳои рӯи тунукобаи онро дар зарфҳои паҳну ҳамвор рехта, мехушконад ва коғазҳои паҳн месозад. Ҳамин тариқ, пас аз 800 соли ихтирои коғаз хитоиҳо аввалин пули коғазиро низ мебароранд ва дар хариду фурӯш истифода менамоянд.

КОНФУТСИЙ КИСТ?

Конфуций соли 551-и то милод дар музофоти Шандун таваллуд шудааст. Ӯ дар мактаб илмҳои пешрафтаи замонашро омӯхта, то синни 22-солагӣ ҳисобдори анбор ва ёвари ҳоким буд. Конфуций дертар ба омӯзгорӣ ва паҳн кардани таълимоти худ пардохта, дар 50-солагӣ ба мансаби вазирӣ мерасад. Ӯ файласуфи бузург ва олими дурандеш буд. Чунин меҳисобид, ки подшоҳ бояд чун падар ғами халқашро бихӯрад ва халқ ҳам бояд подшоҳашро дӯст дорад ва ба ӯ итоат намояд. Бештар аз 2000 сол таълимоти ахлоқӣ ва ҳиқматҳои Конфуций барои такмил додани сохти давлатдорӣ ва усулҳои идоракунӣ дар Чин муассир (таъсирнок) будааст.