Низом Қосим

на, ба гуфти муаллифи тазкираи мазкур, дар «охири умр», ки пиру нотавон шуда буд, танҳо ба хотири назми рўзгори шоҳон тарки манзил намекард.
Гумон меравад, ки бо ҳамин сабабҳо Калим, баъди мусофирати дуюмаш ба Ҳинд, рў ба Кашмир ниҳодааст. Ин кор, албатта, бояд бо маслиҳат ва сарпарастии Шоҳиҷаҳон сурат гирифта бошад, зеро Калим, бо вуҷуди назарбаландӣ ва ғурури шоириву инсониаш, шоири дарбор буд ва наметавонист ба ихтиёри худ онро тарк бикунад. Ба ин васила шоир аз ҳасудонаш, ки бо сарварии малика Нурҷаҳонбегим – ҳамсари Нуруддини Ҷаҳонгир ва модарандари Шоҳиҷаҳон (дар «Мунтахаб-ут-таворих»-и Ҳакимхон, бино ба шаҳодати китоби мазкури Аҳрор
Мухторов, Нурҷаҳонбегим зани Шоҳиҷаҳон зикр шудааст) дар пайи озораш буданд, раҳо ёфтааст. Ҳамчун далели меҳру ихлоси Калим ба Кашмиру ҳокими он Зуфархон метавон байтҳои худи шоирро хотиррасон кард:

Ҳарчанд ғазалгўйиву мастӣ фани мо нест,
Чун тарҳи ғазал кард Зуфархон, чӣ тавон кард?

Ва билохира:

Фикри парвози гулистон дорад андар сар Калим,
Сози роҳи гулшани Кашмир сомон кардааст.

Ҳамин мемонад, ки кори олимонатару пухтатари таҳиякунандагони осори хондании шоирро хоҳон бошем.

1985