Низом Қосим

Аз чархи фалак гардиши яксон маталаб,
В-аз даври замона адлу эҳсон маталаб,
Рўзе панҷ дар ҷаҳон хоҳӣ буд,
Озори дили ҳеҷ мусулмон маталаб.

Азбаски дар матни хати форсӣ низ мисраи мазкур чунин аст, танҳо ба тахмин метавон калимаи афтодаро барқарор кард. Мувофиқи дархури ҳол агар калимаи «шаш» биафзоем, ҳам вазн дуруст мешавад ва ҳам матлаби шоир ҳосил. Яъне, «Рўзе шашу панҷ дар ҷаҳон хоҳӣ буд».
Дар рубоии дигар ҳам айни ин ҳол рух додааст:

Машҳуду хафӣ (?) ганҷи дақёнусам,
Пайдову ниҳон чу шамъ дар фонусам…

Ин ҷо ба тахмин эҳтиёҷ нест, чунки аз матни хати форсӣ шакли дурусти мисраъро мехонем: «Машҳуду хафӣ чу ганҷи дақёнусам». Ҳаминро бояд илова кард, ки мутаносиби ин ва дархурди ҷумлаи тоҷикӣ таркиби «шамъ дар фонусам» бояд «шамъи дар фонўсам» навишта шавад.
Калиди дари расоии мисраи охири рубоии дигар низ риояи вазн аст:

Оре, ҷоно, дўш ба бомат будам,
Гуфтӣ дузд аст, дузд набуд, ман будам.

Аён аст, ки «буд»-и «набуд» дар асл набудааст, яъне:
«Гуфтӣ: дузд аст, дузд на, ман будам!».
Рубоии дигарро мехонем:

Гуфтам: – Санамо, лоларухо, дилдоро,
Дар хоб намоӣ чеҳра боре моро.
Гуфто, ки равӣ ба хоб бе мо, в-он гаҳ,
Хоҳӣ, ки дигар ба хоб бинӣ моро.