Низом Қосим

дар он муҳити тираву тори ҷаҳлу таассуб чӣ қадр воқеӣ меандешидаанд.
Бинобар ин, самти дигари ҳамчунин муҳимми маорифпарвариро таъсиси рўзномаҳо ё ширкати фаъолонаи аҳли илму адаб дар кори онҳо донистан барҷост. Аз қавли устод Айнӣ, «Муҳаррирон мехостанд, ки ба дасти хонанда шамъе диҳанд, ки ба воситаи он шамъ хонанда худ неку бадро тафриқ намояд». Таваҷҷуҳ кунед: «худ неку бадро тафриқ намояд»! Ин принсипи матбуоти маорифпарварон бахусус имрўз басо барҷову омўзанда аст. Яъне, пешниҳоди мавод бояд тавре сурат бигирад, ки фикру ғояе ба хонанда таҳмил нашавад, балки бо далелу бурҳонҳо ба дарку шуураш расида, ўро табиӣ ба фарқи баду нек раҳнамоӣ кунад.
Ҷомеаи рўшанидўст шамъҳои маънавии маорифпарварон Мансурзода ва Мирзо Сироҷи Ҳаким – рўзномаҳои «Бухорои шариф» ва «Тўрон»-ро сар-сари даст мебурданду қадам-қадам роҳи хешу ҷомеаро мунаввар мекарданд. Дар як муддати кўтоҳ нашрияҳо бо афкори тозаву созанда мардуми зиёдеро ҷалб намуданд. Ин маҳбубият ба дараҷае буд, ки чун доираҳои манфиатдор бо баҳонаи харҷи бесуд нашри рўзномаҳоро қатъ карданӣ шуданд, «ҳамиятмандони Бухоро бо далолати Мирзо Муҳиддин Мансурзода як ширкати расмӣ таъсис карда, масорифи нашрро дар зиммаи худ гирифтанд». Бо вуҷуди ин, ҳукуматдорон, бо дастгирии намояндагони империяи Русия, рўзномаҳои мазкурро бастанд, зеро диданд, ки ҳадафҳои миллӣ доранд ва волотаринаш аз ғафлату нодонӣ раҳонидани мардум аст.