Низом Қосим

Дар борааш муаллифони қабл аз Фаридуддини Аттор ҳам ишораҳо карда будаанд, вале маҳз дар боби «Ҳикояти Робиа – духтари Каъб»-и «Илоҳинома»-и шайхи нишопурӣ («Илоҳинома», Истонбул, матбааи «Маориф», 1940, «Мантиқ-ут-тайр» ва «Илоҳинома»-и Фаридуддин Аттори Нишопурӣ. Теҳрон, интишороти «Паймон», 1382) рўзгораш муфассал шарҳ ёфтааст.
Аз он ҳикоят мефаҳмем, ки дар Балх «амире сахт олирой буд» бо номи Каъб ва эътиқоди муаллиф бар адлу доди ў чандон аст, ки «каъбаи дин»-аш мехонад.
«Амири покдин» – Каъбро «як писар буд», ки «ниҳода ном Ҳорис шоҳ ўро» ва яке духтар, ки «дар шеър гуфтан хушзабон буд».
Каъб ба ворисаш васият мекунад, ки хоҳарашро нигаҳбон бошад ва Ҳорис чанде «чу ҷон медошт хоҳарро гиромӣ».
Ҳорис Яктош (شاتکی) - шояд ба маънои «яктояш, яктои Худо») ном ғуломи хушсурату хушсирате дошт (дар баъзе нусхаҳо Бектош (شاتکیب) омада, бешак, ба иллати шабоҳати зоҳирии калимаҳо ва адами маънохонӣ, ки вазнро хароб мекунад).
Боре Робиа тасодуфан саҳнаи базми шоҳонаро мебинад ва чашмаш ба Яктош меафтад, ки:

Гаҳе сармаст дардодӣ шаробе,
Гаҳе бинвохтӣ хуш-хуш рубобе

ва, маҳву моти он ҳусну ҷамол гашта, батадриҷ бемор мешавад.
Чун табибон илоҷи дардашро наёфтанд, дояаш сабаб ҷуст ва Робиа «ба хуни дил яке нома адо кард» ва «яке сурат зи нақши хеш чун моҳ» дар он ниҳода, ба Яктош фиристод. Яктош «чу нақши ў бидиду шеър бархонд», низ дил аз даст дод. Вақте ки доя ин хабар ба Робиа бурд,