Ин масъала дар соҳаҳои дигар низ дида мешавад. Инсон гурбаро аз саг ба осонӣ фарқ мекунад. Аммо навиштани қоидаҳое, ки аз сатҳи пикселҳо ҳар гурбаро дар ҳар кунҷ, рӯшноӣ, андоза ва пасзамина шиносанд, хеле душвор аст. Барои ошкор кардани спам низ метавон бар асоси вожаҳо, шумораи пайвандҳо ва домени фиристанда қоида навишт. Вале фиристандагони спам пайваста рафторашонро тағйир медиҳанд ва номаҳои одӣ низ метавонанд ҳамон нишонаҳоро дошта бошанд.

агар сарлавҳа «ҷоизаи ройгон»-ро дар бар гирад:  
    баҳои_спам += 20

агар шумораи_пайвандҳо > 5 бошад:  
    баҳои_спам += 15

агар домени_фиристанда дар рӯйхати_сиёҳ бошад:  
    баҳои_спам += 50  

Омӯзиши мошинӣ дар чунин масъалаҳо тарзи сохтани нармафзорро ба таври муҳим тағйир медиҳад. Дар барномасозии классикӣ таҳиягар мекӯшад робитаи байни вуруд ва баромадро ба таври ошкор дар барнома ҷой диҳад. Ба шакли сода:

Додаҳо + қоидаҳо → баромад  

Дар як навъи муҳими омӯзиши мошинӣ — омӯзиши назоратшаванда — намунаҳои вуруд ва баромадҳои интизоршаванда ба раванди омӯзонидан дода мешаванд. Раванди омӯзонидан мекӯшад параметрҳои моделро тавре танзим кунад, ки байни вурудҳо ва баромадҳо робитаи муфиде ба вуҷуд ояд:

Додаҳо + баромадҳои интизоршаванда → раванди омӯзонидан → модел  

Сипас модели омӯзонидашуда барои вуруди нав истифода мешавад:

Вуруди нав + модел → пешгӯӣ  

Ин муносибатҳо таърифи пурраи барномасозӣ ва омӯзиши мошинӣ нестанд. Ҳадафи онҳо нишон додани он аст, ки як қисми рафтор дар куҷо ташаккул меёбад. Дар барномасозии классикӣ қоидаҳои асосиро инсон менависад. Дар омӯзиши мошинӣ як қисми рафтор тавассути танзими параметрҳои модел бо истифода аз додаҳо шакл мегирад.

1.3. Чаро ҷумлаи «модел худаш қоидаҳоро пайдо мекунад» пурра нест?

Шарҳи маъмуле мегӯяд: «Дар барномасозӣ қоидаҳоро инсон менависад, аммо дар омӯзиши мошинӣ компютер худаш онҳоро пайдо мекунад». Ин ҷумла барои пайдо кардани тасаввури ибтидоӣ бад нест, вале агар онро дақиқ ҳисоб кунем, метавонад гумроҳкунанда бошад.

Бисёр моделҳо, махсусан шабакаҳои нейронӣ, баъди омӯзонидан рӯйхати қоидаҳои хонданбоберо монанди шартҳои муҳаррики қоидаҳо тавлид намекунанд.

Он чизе, ки одатан омӯхта мешавад, маҷмӯи параметрҳои ададист, ки дар сохтори ҳисоббарорӣ ҷой доранд. Вақте ин параметрҳо тағйир меёбанд, рафтори функсия низ тағйир меёбад. Аз ин рӯ, ба ҷойи «истихроҷи қоидаҳо» беҳтар аст бигӯем: «танзими параметрҳои модел барои ба вуҷуд овардани рафтори мувофиқтар нисбат ба додаҳо ва ҳадафи омӯзонидан».

Дар баъзе моделҳо, монанди дарахти қарор, натиҷа воқеан метавонад то андозае ба маҷмӯи қоидаҳо монанд бошад. Аммо ин хусусиятро набояд ба тамоми омӯзиши мошинӣ умумӣ кард.

1.4. Чаро омӯзиши мошинӣ ҷойи барномасозии классикиро намегирад?

Фарз кунед, дар созмони бузург дархостҳои дастгирӣ бояд ба гурӯҳҳои пойгоҳи додаҳо, шабака, амният, барномаҳои амалӣ ё муҳити кории рақамӣ равона шаванд.

Нусхаи аввалини система метавонад бар асоси калимаҳои калидӣ кор кунад: агар матн номи пойгоҳи додаҳоро дошта бошад, дархост ба гурӯҳи пойгоҳи додаҳо равад; агар дар бораи шабакаи хусусии маҷозӣ бошад, ба гурӯҳи шабака фиристода шавад.

Аммо дархости воқеӣ метавонад чунин бошад: «Ҳисоботи охири рӯз аз шаби гузашта гоҳ кушода мешавад ва гоҳ вақти интизораш ба охир мерасад, вале сервиси асосӣ зоҳиран дуруст кор мекунад». Шояд дар он ягон калимаи калидии мустақим набошад, дар ҳоле ки таърихи дархостҳо нишон медиҳад, ки чунин ҳолатҳо одатан ба гурӯҳи муайяне марбутанд.

Модели гурӯҳбандӣ метавонад бо истифода аз ҳазорҳо дархости пешина эҳтимоли тааллуқ доштани дархости навро ба ҳар гурӯҳ баҳогузорӣ кунад.

Баромади модел барои як дархост:

Пойгоҳи додаҳо: 0.67  
Барномаи амалӣ: 0.21  
Шабака:         0.08  
Дигар:          0.04  

Бо вуҷуди ин, сиёсати созмон метавонад талаб кунад, ки ҳар дархосте, ки эҳтимоли ифшои иттилоот ё ҳодисаи амниятӣ дорад, новобаста аз модел мустақиман ба раванди амният ворид шавад. Ин сиёсат бояд ошкор ва детерминистӣ бимонад. Аз ин рӯ, меъмории воқеӣ таркибе аз қоидаҳои қатъӣ, модели оморӣ, сиёсати тиҷоратӣ, назорати инсонӣ ва нармафзори классикӣ аст.

Тасдиқи ҳувият, иҷозатҳо, транзаксияҳои пойгоҳи додаҳо, маҳдудиятҳои молиявӣ, сабти аудит, мубодилаи паёмҳо, идоракунии хатоҳо, маҳдуд кардани суръати дархостҳо ва ҷараёни кор аз байн намераванд. Модел танҳо яке аз ҷузъҳои система аст.

Ҳар ҷо рафтори дурустро дақиқ ва устувор баён кардан мумкин бошад, қоидаи ошкор аксар вақт интихоби беҳтар аст. Омӯзиши мошинӣ вақте арзиши махсус дорад, ки робитаи байни вуруд ва баромад он қадар мураккаб, оморӣ ё пинҳон бошад, ки навиштани маҷмӯи қоидаҳои осон барои нигоҳдорӣ хеле душвор шавад.

1.5. Ҷойгоҳи омӯзиши амиқ, зеҳни сунъии тавлидкунанда, модели бунёдӣ ва модели бузурги забонӣ

Омӯзиши амиқ яке аз оилаҳои омӯзиши мошинӣ аст, ки асосан аз шабакаҳои нейронии чандқабата истифода мекунад. Пас:

Омӯзиши амиқ ⊂ Омӯзиши мошинӣ ⊂ Зеҳни сунъӣ

Усулҳое чун регрессияи хаттӣ, регрессияи логистикӣ, дарахти қарор ва ҷангали тасодуфӣ метавонанд омӯзиши мошинӣ бошанд, бе он ки омӯзиши амиқ бошанд.

Зеҳни сунъии тавлидкунанда бошад, ба навъи қобилияти баромад ишора мекунад: система метавонад матн, тасвир, садо, видео ё код тавлид кунад. Зеҳни сунъии тавлидкунанда бо модели бузурги забонӣ як чиз нест; тавлиди тасвир низ зеҳни сунъии тавлидкунанда аст.

Модели бунёдӣ одатан моделест, ки дар миқёси калон ва бо додаҳои васеъ пешакӣ омӯзонида шудааст ва метавонад асоси бисёр корбурдҳо бошад. Модели бузурги забонӣ модели бузург барои кор бо забон аст. Бисёре аз моделҳои бузурги забонии муосир моделҳои бунёдӣ мебошанд, аммо ҳар модели бунёдӣ ҳатман забонӣ нест: он метавонад биноӣ ё чандмодалӣ бошад.

1.6. Таъсири аввалини ин тағйир ба меъморӣ

Дар нармафзори классикӣ одатан тасаввур мекунем, ки рафтори система асосан аз код ва танзимот бармеояд. Дар омӯзиши мошинӣ ин фарзия пурра нест.

Мумкин аст ду гурӯҳ маҳз як коди омӯзонидан, меъмории модел ва танзимотро дошта бошанд, вале яке моделро бо додаҳои бонки А ва дигаре бо додаҳои бонки Б омӯзонад. Дар натиҷа ду модели дорои рафтори гуногун ҳосил мешаванд.

Ҳатто мумкин аст коди сервиси муҳити амалиётӣ дар ду муҳит комилан яксон бошад, вале нусхаҳои гуногуни модел боргузорӣ шуда бошанд. Дар ин ҳолат рафтори система бе тағйир ёфтани коди барнома дигар мешавад. Аз ҳамин ҷо нусхаи модел ва нусхаи додаҳо низ ба занҷираи пайгирӣ ворид мешаванд.

Агар дар муҳити амалиётӣ рафтори нодуруст дида шавад, дигар танҳо намепурсем, ки кадом тағйири код сабаби мушкил шуд. Шояд додаҳои омӯзишӣ тағйир ёфта бошанд, барчаспҳо мушкил дошта бошанд, тақсимоти додаҳои амалиётӣ дигар шуда бошад, модели нав ҷойгир шуда бошад ё ҳадди қабули қарор тағйир ёфта бошад.

Ин аввалин нишонаи фарқи меъмории системаҳои омӯзиши мошинӣ аз системаҳои комилан детерминистӣ аст.

2. Модел чист ва омӯзиш дар содатарин шакл чӣ гуна рух медиҳад?

Акнун ба саволе мерасем, ки бахши аввал бо он анҷом ёфт: агар рафтори омӯзиши мошинӣ ҳамчун маҷмӯи қоидаҳои ошкор дар код навишта нашуда бошад, пас он маҳз дар куҷост?

Барои ҷавоб додан беҳтар аст моделро дар оғоз ҳамчун функсия тасаввур кунем.

Дар муҳандисии нармафзор ҳар рӯз бо функсияҳо кор мекунем. Фарз кунед, функсияе барои ҳисоб кардани маблағи ниҳоии фармоиш мавҷуд аст. Агар татбиқи функсия ва фармоиш маълум бошанд, метавонем роҳи ҳисобро пайгирӣ кунем: нархи молҳо ҷамъ мешавад, тахфиф татбиқ мегардад, андоз илова мешавад ва хароҷоти расондан ба назар гирифта мешавад. Ҷузъиёти рафторро барномасоз муайян кардааст.

Барои модел низ дар содатарин сатҳ метавон навишт:

Баромад = модел(вуруд)  

Барои ошкорсозии қаллобӣ:

Баҳои қаллобӣ = модел(амалиёт)  

Барои тасвир:

Синфи тасвир = модел(тасвир)  

Барои нархи хона:

Нархи пешгӯишуда = модел(хусусиятҳои хона)  

Ин қиёс муфид аст, зеро модел ҳангоми хулосабарорӣ воқеан ҳисобҳое анҷом медиҳад, ки вурудро ба баромад табдил медиҳанд. Фарқи бунёдӣ дар он аст, ки ҳамаи ҷузъиёти рафтори моделро барномасоз мустақиман нанавиштааст.