ни Юнус мебошад. Ибни Юнус низ ба мисли Муртазои Забидӣ кӯшидааст бо истифодаи сарчашмаву манобеи динӣ ва илмӣ моҳияти «Эҳёи улуми-д-дин»-ро барои хо-нандагон ва муҳаққиқон равшан созад ва аз мақоми ар-зандаи Ғаззолӣ дифоъ намояд.

Лекин дар байни мардуми Эрон нисбат ба дигар осори зикршуда, асари Мулло Мӯҳсин Файзи Кошонӣ «ал-Маҳаҷҷату-л-байзо фи таҳзиби-л-Эҳё» ҷой ва ма-қоми хосса дорад, зеро файласуфи шиамазҳаб Мулло Мӯҳсин Файзи Кошонӣ «Эҳёи улуми-д-дин»-ро ба ше-ваи аҳли шиа дароварда, муҳтавои онро бо орои кало-мӣ ва ривоёти шиаён омезиш медиҳад.

Ин асар дар соли 1046ҳ. (1636м.) навишта шуда, мафҳуми «ал-Маҳаҷҷату-л-байзо» аз «Наҳҷу-л-балога»-и имом Алӣ гирифта шуда, маънояш «Роҳи дурахшон» аст. Китоб бо тасҳеҳ ва таълиқоти Алиакбар Ғиффорӣ дар 8 ҷилд ва дар беш аз 3000 саҳифа, дар соли 1339 шамсӣ дар Теҳрон ба табъ расид. Файзи Кошонӣ талхи-се ба асари худ навишта онро «Ҳақоиқ» ном мениҳад.

Ҷои таассуф дар он аст, ки файласуфе чун Файзи Кошонӣ бидуни таҳқиқи ҳамаҷонибаи осори Ғаззолӣ ва далелҳои раддонашаванда ӯро дар пешгуфтори китоби «ал-Маҳаҷҷату-л-байзо фи таҳзиби-л-Эҳё»-и хеш ҷониб-дори аҳли шиа қаламдод менамояд. Вай чунин мешу-морад, ки Ғаззолӣ ҳангоми навиштани асари бузургаш «Эҳёи улуми-д-дин» дар мазҳаби аҳли суннат ва ҷамоат қарор дошт ва аз ин сабаб ӯ ақидаҳои Ашъарӣ ва банд-ҳои фиқҳи ғайри шиаро дар китоби худ ҷой медиҳад. Лекин дар охири умри худ, ба андешаи Файзи Кошонӣ, гӯё Ғаззолӣ аз мазҳаби шофеӣ даст кашида ба мазҳаби дувоздаҳимомия ва ё исноашария мегаравад. Ӯ барои исботи фикри худ ба китоби «Сирру-л-оламайн ва кашф мо фи-д-дорайн», ки гӯё китоби Ғаззолӣ ҳаст ва