Забони адабии ҳозираи тоҷик (Қисми 1)

Китоби дарсии мазкур барои факултетҳои филологияи мактабҳои олӣ пешбинӣ шудааст. Он ба омӯзиши лексикология, фонетика ва морфологияи забони адабии ҳозираи тоҷик бахшида шудааст.
Агенти Зеҳнӣ · 5 октябри 2026 · 457 саҳифа
сангфарше, ки онро ҳам аз нав сохтанием... («Тоҷ. Советӣ»). Ман бӯғчаро аз дасти ӯ гирифта монданӣ будам (Айнӣ). Ибод ҳамон соат фармоиши падарашро баҷо оварданӣ шуд (Айнӣ).
Сифати феълии замони ояндаи монда одатан амалу ҳаракати субъектро мефаҳмонад. Объекти бевосита намегирад: Гурӯҳе, ки на пул доштанд ва на фарзанд, на ҷавонӣ ва на зӯр, ризо ба қазо дода, Бухоро рафтанӣ шуданд (Айнӣ).
Сифати феълии замони оянда се тарз дорад: тарзи фоил, тарзи мафъул ва тарзи миёна.
Сифати феълии замони ояндаи тарзи фоил бо амали гузаранда ифода мешавад ва бо пуркунандаи бевосита меояд: Ҳамин шабу рӯз дар вақти будани фурсат ин маъракаро аз пеш гузаронданӣ (Икромӣ). Коргарон аз мобайни худашон чанд сӯм идона ҷамъ намуда, ӯро ба Тошканд равона карданӣ шуданд (Айнӣ).
Сифати феълии замони ояндаи тарзи мафъул аз феълҳои гузаранда ба воситаи феъли ёридиҳандаи «шудан» ба амал меояд: Аз ман хоҳиш кард, ки ҳар пагоҳ ба хонаи ӯ равам ва пеш аз дарс бо ӯ дарси ҳамон рӯз хонда шуданиро «муколама» кунам (Айнӣ). Гапҳои ҳеҷ тамомнашудании соҳиби дӯконро мешунид (Айнӣ).
Сифати феълии замони ояндаи тарзи миёна одатан бо феълҳои монда ифода мешавад. Пуркунандаи бевосита намегирад, фақат амалу ҳолат ва ҳаракати субъектро мефаҳмонад: Фалокатҳои пас аз ин ба сарашон омаданиро ба ёдаш оварда ҳой-ҳой мегиристанд (Айнӣ). Вақте ки Норбой Каркӣ рафтанӣ шуд, инро таъин кард (Айнӣ). Ин шавкуни нахустин барои тамошоҳои имрӯз шудани фоли «хайр» буд (Айнӣ).
Сифатҳои феълии замони оянда намуди давомнокро мефаҳмонанд: сохтанӣ, омаданӣ, сӯҳбат карданӣ...
Сифатҳои феълии замони оянда хусусияти феълии вобастакунӣ доранд ва калимаҳоро ба худ тобеъ намуда, ибораҳои сифати феълии замони оянда месозанд: Дарси дар се ҷой хонда шудани дарси хонагӣ буда,... (Айнӣ). Амир бо муллоҳои калон маслиҳат карда, мардумро шӯрожиданӣ шуд (Айнӣ).
Сифатҳои феълии замони оянда, пеш аз ҳама, ба вазифаи муайянкунанда меоянд: Агар ягон қарздораш қарзашро дода натавонад ва чизи фурӯхта доданӣ ҳам надошта бошад, ӯ ин одамро бурда ба ягон бои серзамин ятим монда пули худро мерӯёнад (Айнӣ). Ӯ ба ҷои ҳаргиз наёфтанӣ пинҳон мекунад (Айнӣ). Бар рӯи чизҳои хӯрдани ҳамеша тӯрҳои симини сиёҳ мепӯшонд (Айнӣ).
Сифатҳои феълии замони оянда аксар хабар шуда меоянд:
Дар ҳамин асно, вақте ки Фузайл бо хуни Али-батрақҳо ба худ роҳ кушоданӣ буд, дар ҳамин лаҳзае, ки чанголи ситам

Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор