зада бошад? Не, ин деҳа ба Пӯлод чандон нафорид. Ҳарчанд ки аз Гочук дида ба шаҳр наздиктар буд (ба гуфти мардуми таҳҷой ду-сесоата роҳ буд) аммо ин деҳа дилгиркунанда буд ва хонаҳояш чун хоки баровардаи курмушҳо ва одамонаш ба ҷуз Холбикаву мудири мактабу момаи Огулсапӣ чандон ба Пӯлод хуш наомаданд, зеро оинҳои худро аз ёд бурдаву ҳамсояҳояшонро ғорат мекарданд... Дар ин одамон, он озодиву шараф, ки хоси ҳар як Гочукӣ буд, ҳис карда намешуд. Калонсолонро кам эҳтиром мекарданд ва ҳамсинфони Пӯлод ба хандидан аз пушти касе ор намекарданд, ҳарчанд ки дар бораи гуноҳашон забонкушоӣ метарсиданд...

Не, дар Гочуки мо муғаннӣ беҳуда назист, — бо ифтихор андешид Пӯлод: дар ҷои онҳо кӯдакону камқувватонро беҳуда озор намедиҳанд. Говҳоро ҳар бегоҳ дар тангии чӯбор беаклона мезаданду Пӯлод аз шишаи тиреза ин манзараро медид. Дар ҷои онҳо агар зӯри гов нарасад, одамонро ҷамъ карда худашон аробаро мебароранд. Гочукиҳо ҳаргиз дар чунин хонаҳои беандован фарсуда ва ин ҳавлиҳои пур аз гаждий, ки баъзеашон соле ҳам чорӯбро надидааст, зиндагӣ нахоҳанд кард... Шояд, вақте ки ӯ ҷанг мекард, нонро дуздида бошанд. Ӯ саҳар то сер шудан нон нахӯрда буд, зеро ҳанӯз ҳам аз Ялқоп шарм мекард ва намехост ки хандаву нигоҳҳои кинаомези ӯро бубинад. Аз ин рӯ акнун ӯ гушна буд, вале чӣ ҳам мекард, ба ҷуз он ки то нисфи рӯз тоқат кунад...

Баъди чанд рӯз ҳатто ҳодисаи дигаре рух дод, ки Пӯлод ҳеҷ интизораш набуд: — ӯро ба дуздӣ гунаҳкор карданд.

Ин кор аз як беҳудагӣ сар зад. Ҳангоми танаффус Илҳом Пӯлодро ба синф даъват карду як қалами аз шиша сохташударо ба ӯ нишон дода таъриф кард:
— Зебоҷа?
— Бале-е... инро аз куҷо гирифтӣ.
— Худо додааст — гуфт бародараш ва айёрона нигоҳ карда сарашро мехорид.
— «Худо...» Шояд дуздида бошӣ?
— Мегӯй-да... Иваз кардам. Аммо... аммо гап миёни худамон, дигар касе намедонад. Гир, дар портфелат пинҳон кун.
— Қалам азони туст, пас чаро ман пинҳонаш кунам?