ИБОРАИ ДОРОИ СИФАТИ ФЕЪЛИ

1

Чунонки дар як баҳси болотар гуфта шуда буд, ибораҳои мисли фарзанди ба ҷон баробар (яъне ибораҳое, ки муайяншавандаи онҳо аз исм ва муайянкунандаашон аз як пешоянду як исму як сифат иборат аст) дар забони классикӣ хеле кам буданд.

Ин тарзи иборасозӣ як хели дигар ҳам дорад. Дар ин шакл дар муайянкунанда ба ҷойи сифат одатан сифати феълӣ меояд. Мисоли классикии ин навъи ибораҳо инҳоянд: тири аз камон ҷаста, кори аз даст рафта, умри бар ҳадар рафта, пири бар ҷо монда, гапи аз даҳан монда (яъне гапи кӯҳнашуда) ва ғайра.

Чунончи, Саъдӣ гуфтааст: «Ду касро ҳасрат аз дил наравад ва пойи тагобун аз гил барнаяд: тоҷири киштии шикаста ва вориси бо календарон нишаста».

Ин навъи муайянкунандаҳои пешоянддор дар забони классикӣ бисёртар ба назар мерасанд. Баъзе аз устодони сухан онро писандидаанд ва гоҳо истифода кардаанд. Дар асарҳои нависандагони асри шӯравӣ бисёр дида мешавад.

Лекин аз аҳли матбуоту нашриёти имрӯза бисёр рафиқон мавқеи ибораи сифати феълии пешоянддорро дуруст муайян накардаанд, онро бемаврид кор мефармоянд, дар ҷумлаҳое, ки ба сифати феълӣ эҳтиёҷе нест, ибораи сифати феълӣ месозанд.

Аз ҷумла аксари муайянкунандаҳои пешоянднок, ки бо сифати феълӣ буда сохта шудаанд, нолозиманд. Масалан, ибораи нависандаҳои ба халқ содиқ буда. Шакли табиӣ ва асли ин ибора нависандаҳои содиқи халқ мебошад.

Ё ки ибораи «як қатор мамлакатҳои дар блоки НАТО буда»-ро гирем. Магар шакли дурусти ин ибора якчанд мамлакати блоки НАТО нест? Ин матлабро ба ҷойи ҳафт калима бо чор калима ифода кардан мумкин аст.

Ҳамин ҳолатро дар ҷумлаҳои зерин ҳам мебинем: «Кӯшунҳои ҳукуматии дар пойтахти мамлакат буда ба ҳолати ҷангӣ оварда шуданд». Ин ибораро ҳам аз ғайри пешоянд ва сифати феълӣ тартиб додан мумкин, балки лозим буд: «Кӯшунҳои ҳукуматии пойтахти кишвар ба ҳолати ҷанг оварда шуданд» ё «кӯшунҳои ҳукуматие, ки дар пойтахти кишвар ҳастанд...»