Ҳар сухан ҷоеву ҳар нуқта мақоме дорад

Китоб ба масъалаҳои муҳими фарҳанги сухан ва забони тоҷикӣ бахшида шудааст. Муаллиф дар он андешаҳои худро оид ба роҳҳои такомули забон ва тарзи баён баён мекунад.
Агенти Зеҳнӣ · 10 октябри 2026 · 393 саҳифа
ифода мекунанд. Ин аз қаринаҳо маълум аст. Бино бар ин агар ба онҳо боз асоси «шудан»-ро илова кунем, он калима маъноеро, ки худаш дорад, боз бо як чизи дигар ҳам хоҳем кард. Ва ҳол он ки калима ҳеҷ эҳтиёҷмандӣ ин бори зиёдатӣ нест. Вай ба тақозои табиаташ ин борбориро қабул карда наметавонад, ба он муқобилат мекунад ва ин муқобилатро ҳис кардани мо зарур аст.
Он бори иловагиро, ки калима кашида наметавонад, ибора мекашад. Гурӯҳи дувуми калимаҳои содаеро, ки ба онҳо «шавӣ» ҳамроҳ шудааст, низ ба ибораи феълӣ гардонидан мумкин аст: хафа шудан ба ҷойи хафашавӣ, фарбеҳ шудан ба ҷойи фарбеҳшавӣ ва ҳоказо. Дар ин сурат ҷумла чунин шакл мегирад: «Ту аз фарбеҳ шудан метарсӣ»; «Ман таърихи шинос шудани шуморо напурсидаам» ва ғайра. Чунонки мебинем, дар ин мавриди ҳам калимаю ибора ин ҷумла шакли табиӣ доранд.
Ин аст, ки гурӯҳи дувуми калимаҳои содаро, ки бо «-шавӣ» сохта шудаанд, бо ду роҳ ба шакли аслии табиӣ овардан мумкин аст: 1) ё асоси феълро фурӯгузор карда, фақат пасванди «и»-ро боқӣ гузоштан лозим меояд, 2) ё пасвандро ҳам партофта, аз он калима ва феъли «шудан» ибора сохтан даркор аст. Яъне ин ҷо имконияти боз ҳам зиёдтар аст, шаклҳои содаи табиӣ низ бештаранд.
Аз ин мабарояд, ки дар гурӯҳи дувуми калимаҳои сода низ (чунонки дар калимаҳои мураккаб ва гурӯҳи қавму калимаҳои сода дида будем) асоси феъли «шудан» қоби дигар шаклу воситаҳои забонро гирифтааст.
Ин кор ҳам ин ҷойи як шаклу воситаро бе зарурӣ ба дигаре додан дар забони дулоби ва бенизомӣ меорад. Ҳар умур, ҳар шаклу восита бояд дар ҷойи худ ояд.
Гурӯҳи севуми калимаҳои содае, ки ба онҳо асоси феъли «шудан» ҳам гардидааст, чунонанд, ки маънои онҳоро фақат бо ибораи феълӣ ифода кардан беҳтар аст. Инро аз ҷумлаҳои зайл мефаҳмем:
Кас мондашавиро ҳис намекард.
Таҳти саршавии соли таҳсил чорае андешанд.
Одамонро ба муҳоҷиршавӣ розӣ кардем.
Аз рӯзноманигори вай мӯйсафед худро гум кард.

Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор
Саломатӣ
Дунё