дор кашиданд. Барои чашми мардумро тарсондан касе дар кори ҳукумат буд, аз ҷумла муаллимҳои ба дасташон афтидаро ба дор кашиданд.

Ба деҳқононе, ки замин дода будад, ҳам он заминро гирифтанд, ҳам говмоле доштанд гирифтаю азобшон доданд.

Аз Ҳисор то Душанбе омаданашон чандин нафару гурӯҳҳо ин гуна хабарҳоро оварданд. Ва ҳама мехостанд, ки аввал ба деҳаи онҳо раванд. Ҷазои душманони онҳоро диҳанд. Бале, он бойу муллоҳо ба халқи худ ҷафоҳо карданд.
Худованд бароишон соати интиқомро расонд. Ҳоло комиссияи диктаторӣ аз паси армия ба шаҳру деҳот даромада касе ки ба кори инқилоб душманӣ карда бошад, ҷавоби амалашро медод. Фарқи комиссия аз муллоҳо дар он буд, ки гунаҳгорро дар байни бозор ба дор намекашиданд, ё сангсор намекарданд. Баъд молу чизашро мусодира карда, худошро зиндон ё бадарға мекарданд. Акнун дигар на бой мемонаду на мулло. Ҳамчунин баробар пролетар мешаванд. Артел сохта меҳнати коллективона мекунанд. Дар таълимоти пешвоҳои инқилобчӣ чунин роҳи халосӣ аз буржуазия будааст.

Роҳ боз ба байни заминҳои ҳосилхез даромада мерафт. Аз паҳлӯи роҳ ҷибори обаш равон мегузарад. Баъзе заминҳоро зироаташон даравидаву баъзе ҷойҳо даст назадааст. Дар заминҳои баландтар ғарамҳои гандум намоён. Дар атрофашон чорво ҷамъ шуда бандҳоро кашида меҳӯранд.

Ҳоло ёфтани гандум мушкил шудааст. Лекин барои аспҳо дар ҳама ҷо ба қадар хоҳед, алаф ҳаст. Соли гузашта, ҳангоме ки аз ин ҷо убур мекардем, дар домани ин теппаҳо чанд деҳаи ободу сарсабз буд. Аз баъзе хонаҳо як девор мондааст, мардум ба ҳар тараф парешон шуда рафтаанд. Бисёриҳо ба он тарафи дарё гузаштанд.

Аз рӯи хабари ОГПУ ҳоло одами машҳур на Анварпошо, балки Иброҳимғозӣ будааст. Гӯё тири тӯпи русҳо ба танаш коргар набудааст. Аз ҷаҳду муборакашон намегузаштааст. Чунки ҳимоятгари дини мубини ислом, зиддидиҳандаи кори васию набӣ будааст. Ин мардум ин қадар соддаву нодонанд.
Муҳаммадшарифро ҳар вақт алам зиёд шавад, як шеъри хуб мехонад: «Зи кӯҳе бинолад дили санги кӯҳ».

Шояд дирӯз яке аз дастаҳои Иброҳим ба ротаи хизмати ақиб ҳуҷум карда буд? Агар онҳо бошанд, ба мо мушкил мешавад. Онҳо аз панҷсаду ҳазор кас намегарданд. Фақат посбонҳои Иброҳим дусад нафар буданд.

Соли гузашта ду маротиба ба Иброҳим рӯбарӯ ҷанг карданд.

Моҳи май дар Душанбе бо иштироки намояндаҳои ҳамаи қавму қабилаҳо маҷлис баргузор карданд. Ба гуфти худашон, курултой сохтанд. Аз Лакаёниён, намояндагони қавмҳои бадраклӣ, марка, исанхоҷа ҳам иштирок доштанд. Мақсади асосӣ супурдани силоҳ буд. Дар маҷлис Файзуллоҳ Хоҷа ҳам иштирок карда, суханаш боиси баҳс шуд. Гуфт, ки минбаъд мо набояд ба қонуни шариат, балки ба қонуни инқилоб зиндагӣ кунем. Бисёриҳо норозигӣ карданд. Аз ҳар тараф «Қонуни шумо қонуни кофир, қонуни шайтон» гуфта, ғулғула бардоштанд. Баъд аз ҷамъомад Файзуллоҳ Хоҷаю комиссари дивизия Ершов Николай Харитонович бо ҳам тез шуданд. Ершов гуфт, ки рафиқ раиси нозирот, ин суханатон беҷо...