Мансур оҳиста-оҳиста бадард кашид. Ин суханҳо дилашро чун мех харошиданд, хунфишон карданд. Дар вақташ ӯ ҳам намонда буд, ки Баҳодур ба баталиони кории армияи Оқподшоҳ равад. Ҳама бадбахтиҳояш аз ҳамон рӯзи шум шурӯъ шуда то ҳол давом доранд. Шояд барои ҳамин хатояш ватан аз Мансур қасдашро гирифт?

Баҳси Саллоҳиддину Қосимбек давом дошт.

Абдуллохон наздиктари Мансур ғиҷида бо овози пасттар гуфт:

– Ин гуна баҳсу айбҷӯҳоро дар Фарғона ҳам мекунанд. Дар Бухоро ман як сол будам. Бисёр гапу корҳоро бо чашмам дидам. Айб аз ду тараф шуд.

– Не, не, ҷавонбухориҳо айб надоранд. Бегуноҳ гунаҳкорашон карданд, – Қосимбек ба суханаш истод.

– Ҳоло шумоён ҷавонбухориён не, ҷадид мегӯянд, ҷадид, – Салоҳиддин беихтиёр шӯрида рафт ва боз дасташро ба зонуи Қосимбек ниҳода афзуд: – Хиёнате, ки шумо, ҷадидҳо, ба ватан кардед, ягон бандахудо накардааст.

– Хиёнатро шумоён, муллоҳо, кардед!

– Шумо ҳукумати амирро фалону бисмадон гуфта, мудом наҳ мезадед. Ҳукумате, ки худатон овардед, дӯзд, роҳзан, бешарму ҳаё...

Кӯчибой ба пиёлаи домулло чой рехт. Нигоҳашро аз ӯ намеканд.

– Ман ҳам ба бисёр корҳои онҳо розӣ нестам, – гуфт Қосимбек. – Лекин корҳои хуб ҳам шуда истодааст! – Дар овози Қосимбек ба суханони худаш нобоварӣ ҳис мешавад.

– Ҳукумататон хуб бошад, чаро худатон мегурезед? Чаро ҳамнабардатон болшевик, ба турку қалмоқу қазоқ бовар мекунаду ба шумо бовар надорад?

– Баъзан мешавад, ки...

– Монед баъзанро! Гӯсфанде, ки аз барраи навзодаш рӯ мегардонад, инқилобатон ба шумо ҷадидҳо чунин муносибат кард. Дигар қадар зӯр занед, қабултон намекунад.

– Офарин, домулло, буридед! – нидо кард Кӯчибой ва ҷониби Қосимбек афзуд: – Ошно, шумо бой добед. Ба гардан гиред.

– Шаш сол шуд, ки аҳволи мо ҳамин, – Қосимбек ба алам лабханд карду ба пиёлааш чой рехт. – Ба ман ҳатто чой намерезед.

Абдуллобек хандакунон хеста аз дар табақи шавлаи ҳавраш барояндарсу гирифту ба тариқи маслиҳат гуфт:

– Чӯраҳо, дар болои хӯрок баҳс намекунем, ки убол мешавад...

– Баҳс маъқул, - гуфт Мансур ба нармӣ,- баҳси илмӣ.

– Шумо ҳам аз он илм чизе гӯед,-ором намешуд домулло.

– Ману меҳмон баъд аз хӯрок баҳс мекунем,-гуфт Абдуллохон.

Ин дам Қосимбек ба Мансур синчакорона зеҳн монда гуфт:

– Хато накунам, мо дар чойхонаи Мусаллахона вохӯрда будем.

– Хато накардед,-гуфт Мансур.-Он вақт ҳам бо як домуллое баҳс карда будед.

– Рост, он кас Муллоҳамроҳ ном доштанд, мо бо он кас пештар шинос будем. Аз давраҳои дар мадраса хонданамон...

– Баҳсатонро гӯш кардаю ба худ мегуфтам, ки он вақт шумо он домуллоро «муллоҳо ба ватан хиёнат кардед» гуфта таъна карда будед. Ҳоло ҳамон