Бояд қайд намуд, ки тамоми низоми ҳуқуқии меҳнат марҳилаи танзими мустақилли инфиродӣ-шартномавии меҳнат (то асри XIX), марҳилаи даҳолати қонунгузорӣ ба муносибатҳои шартномавии озод ва марҳилаи амалисозии муносибатҳои коллективӣ-шартномавӣ дар натиҷаи ҳаракатҳои коргарон ва корпартоиҳо гузаштааст.

Вақтҳои охир аз ҳуқуқи меҳнат қисмҳои оммавӣ-ҳуқуқӣ ба монанди ҳуқуқи таъминоти иҷтимоӣ (дар робита бо "фондҳои иҷтимоӣ"-и берун аз буҷети давлатӣ) ё хусусиятҳои кироии меҳнат танҳо барои иҷрои вазифаҳои хизматӣ (давлатӣ) ҷудо шуда истодаанд.

Дар айни замон, ҳар як низоми миллии ҳуқуқии меҳнат аз омезиши ин ё он се унсури асосӣ иборат аст: шартномаҳои меҳнатии инфиродӣ, созишномаҳо ва шартномаҳои коллективӣ ва танзими қонунгузорӣ. Шартномаҳои байналмилалӣ низ нақши назаррас доранд, пеш аз ҳама конвенсияҳои Ташкилоти байналмилалии меҳнат (ТБМ). Аз ин рӯ, вақте сухан дар бораи усули ҳуқуқи меҳнат меравад, одатан хусусиятҳои онро маҷмӯи танзими шартномавӣ ва қонунгузорӣ, инчунин баробарии тарафҳо ҳангоми бастани шартнома бо тобеияти минбаъдаи корманд ба қоидаҳои дохилии меҳнат меноманд.

Ҳуқуқи меҳнатии муосири Тоҷикистон низ яке аз соҳаҳои мустақили ҳуқуқи кишвар ба ҳисоб рафта, марҳилаҳои таърихии ташаккулро гузаштааст. Бо ба даст овардани истиқлолияти давлатӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон як қатор олимон дар соҳаи ҳуқуқи меҳнат ба тадқиқотҳо шурӯъ намуданд. Олимони тоҷик: