Дар адабиёти дигар бошад қайд мегардад, ки ҳуқуқи меҳнат яке аз соҳаҳои мустақили ҳуқуқи Ҷумҳурии Тоҷикистон ба шумор рафта, аз маҷмӯи меъёрҳои ҳуқуқие иборат аст, ки муносибатҳои меҳнатии ҷомеаро, ки корманд ба онҳо дар иртибот бо татбиқи қобилияти меҳнатӣ ва корфармо бошад, дар иртибот бо истифода аз қобилияти меҳнатии корманд ба вуҷуд меоянд, ба танзим медарорад. Ҳуқуқи меҳнат ба мисли дигар соҳаҳои ҳуқуқ дорои предмети ба худ хос, тарзу усули танзимсозӣ, принсипҳо ва сарчашмаҳо мебошад, ки аҳамияти муҳими назариявӣ ва амалӣ доранд5.

Аксари муҳаққиқони ин соҳа дар ҳуқуқи меҳнат ду категорияи асосиро ҷудо менамоянд. Якум ҳуқуқи коллективии меҳнат мебошад, ки муносибатҳои байни корманд, корфармо ва иттифоқи касабаро (шартномаи коллективӣ) танзим мекунад. Дуюм ҳуқуқи инфиродии меҳнат, ки ҳуқуқи кормандонро барои кор ҳангоми бастани шартномаи меҳнатӣ (шартномаи меҳнатии инфиродӣ) муқаррар мекунад.

Ҳаракатҳои коргарӣ дар раванди қабули қонунҳо оид ба ҳимояи ҳуқуқҳои меҳнатӣ дар асрҳои XIX ва XX ба ташаккули ҳуқуқи меҳнат ҳамчун соҳаи мустақили ҳуқуқ нақши калидӣ доштанд. Аз оғози инқилоби саноатӣ, ҳуқуқи меҳнат ба қисми таркибии рушди иҷтимоию иқтисодӣ табдил ёфт. Пайдоиши ҳуқуқи меҳнат натиҷаи ҳам муборизаи синфии коргар барои беҳтар кардани шароити

5 Ниг.: Ф.М. Нодиров, Т.Ш. Шарипов, Асосҳои давлат ва у. у. (васоити таълим) Душанбе-2007. - С. 40.