Зеҳн
Ҷаҳони Тоҷикон

Агенти Зеҳнӣ · 2 ноябри 2026 · 335 саҳифа

Таърих
Аз аввал хондан

Дар ғарб султон Ғиёсиддини Ғӯрӣ, аксаран дар якҷоягӣ бо бародари худ, ҳокимияти худро ба мулкҳои Нимрӯз ё Систон ва ҳатто ба шохаи кирмонии Салҷуқиён паҳн мекард. Амирони турк дар Ҳирот ва Балх мағлуб карда шуданд. Зарбаи асосии султон Ғиёсидин ба Хуросони ғарбӣ расонида шуд, ки дар он ҷо Ғӯриён бо Алп-Арслон ва Текеши Хоразмшоҳиён бархӯрд карданд.
Хоразмшоҳиён саъй мекарданд, ки Хуросонро забт кунанд, баъзан ҳокимони муваққатиашон–бутпарастони қарахитоӣ бисёрмазҳабиро риоя мекарданд, онҳоро дар ин самт дастгирӣ мекарданд. Ғӯриён нақши муҳофизати мусулмонони суннитаборро дар Варорӯд ва Хуросон ба ӯҳда гирифтанд. Онҳо бо Аббосиён дар Бағдод равобити гарм доштанд, аксаран, бо онҳо мубодилаи сафоратҳо доштанд (падари Ҷузҷонӣ дар яке аз сафоратхонаҳои охирин дар Бағдод иштирок кардааст). Султон Ғиёсиддин аз халифа Наср фатво гирифтааст ва халифа, на як бору ду бор, аз Ғӯриён даъват кардааст, ки пешрафти Хоразмшоҳиёнро ба сӯйи ғарби Эрон боздоранд. Ҷангҳои воқеии Хуросон дар он замон асосан байни Ғӯриён ва бародари Текеш Султоншоҳ, ки шахсан барои худ дар Хуросони ғарбӣ як давлати воқеӣ таъсис додаст, мерафт. Соли 1190 султонҳои Ғӯриён Ғиёсиддин ва Муаззиддин Султоншоҳро дар наздикии Марв шикаст дода, ӯро асир гирифта, ҳудудҳои ӯро ба даст оварданд.
Вақте ки Текеши Хоразмшоҳ даргузашт, Султон Ғиёсиддин тавонист аксари шаҳрҳои Хуросонро дар ғарб то Бесам дар Қум ишғол намояд.
Ғайр аз қаламравҳои худ дар шимоли Амударё, қарахитоиҳо дар Тахористон, дар ҷануби дарё низ устувор гаштанд. Рондани кофирон аз ин ҷо, ҳадафи асосии Ғӯриёни Бомиён гардид, ки онҳо ҳамчун ҷонибдорони исломи суннитабор ин имкониятро

пешина
аз 335
навбатӣ