Зеҳн
Ҷаҳони Тоҷикон

Агенти Зеҳнӣ · 2 ноябри 2026 · 335 саҳифа

Таърих
Аз аввал хондан

суннатҳои кӯчманчигӣ ба шӯриши амирони муғул оварда расонд, ки дар натиҷа хон сарнагун гашт ва қатл карда шуд. Ҳавзаи дарёи Илӣ (дар ҷанубу шарқи Қазоқистони муосир) дубора қароргоҳи ашрофзодагони бодиянишини кишвар гардид.
Дар ибтидои асри XIV ду раванди мувозӣ мушоҳида карда мешуд – муқимӣ гаштани қабилаҳои туркӣ-муғулӣ дар водиҳои Варорӯд: қабилаи барлос дар водии Қашқадарё, қабилаи ҷалоир дар наздикии Хуҷанд (дарвозаи водии Фарғона), қабилаи арлат дар соҳили чапи Амударё мустақар гаштанд. Аз тарафи дигар, хонҳо низ ба сохтмони қасрҳои доимии худ ба зиндагии бумӣ майл намуданд. Дар аввали солҳои 40-уми асри мазкур, хони нави Қазонхон низ дар наздикии Қаршӣ қасри худро сохта буд.
Кӯшиши ӯ барои таъсиси ҳокимияти мутамарказ боз норозигӣ ва исёни пешвоёни қабиларо ба миён овард, ки яке аз онҳо Қазаған буд, ки солҳои 1346-1347 ӯро мағлуб кард ва ба қатл расонд. Пас аз он, қудрат дар Варорӯд ба ихтиёри Казаған гузашт, ки ӯро ва ҳокимони минбаъдаи аҳолии бумӣ амирон меномиданд (анъанаи Сомониён), ки онҳо барои қонунигардонии қудрати худ, хонҳои воқеӣ ё тахайюлии чингизиёнро ба тахт бароварданд. Ин анъана аз ҷониби амирони дуғлатӣ ҳавзаи Тарим низ қабул карда шудааст. Дере нагузашта дар байни Варорӯд ва ҳавзаи Тарим, ки онро тоҷикон «Муғулистон» меномиданд, фарқияти фарҳангӣ ба вуҷуд омад: сокинони якум аҳолии дувумро «ҷете» («роҳзанон») меномиданд ва бараъкс, худашон номи «караунас» («метисҳо»)- ро аз онҳо гирифтанд.
Салтанати ин амир Қазаған, ки то соли 1358 идома ёфт, комилан мувофиқи анъанаи бодиянишинон гузашта, тобистон ӯ дар атрофии Балҷувон (Тоҷикистони муосир) ва дар зимистон ба ҷануб Саройкамар (Панҷи Тоҷикистон) дар дашт зиндагӣ карда,

пешина
аз 335
навбатӣ