предметҳо (ин, ҳамин, он, ҳамон), ба аломати онҳо (ин гуна, он гуна, ҳамин гуна, ин (ҳамин), он (ҳамон) хел), миқдори предметҳо (ин қадар, ҳамин қадар, он (ҳамон) қадар) ишорат мекунанд: Ана, ҳаминҳо буданд гули сари сабади маҷлис (С.А.); Дар байни ин гуна махдумон… донишмандон кам ёфт мешуданд (Р.Ҷ.); Аз ҳамин қадар давлату ҳашамат магар ҳаққи ман ҳаминак мешавад? (С.А.). Ҷонишинҳои таъинӣ: ҳама, ҳар (ҳар кӣ, ҳар чӣ, ҳар кадом, ҳар як). Ҷонишини ҳама тамоми предмет ё ҳамаи ҳодисаро дар бар мегирад: Ҳамаашон омаданд. Ҳама дар андеша ва ҳама дар фикру мулоҳиза (С.А.). Ин ҷонишин дар осори хаттии пешинагон дар шакли ҳамагон низ дида мешавад: Ҳама чиз ҳамагон донанд ва ҳамагон ҳанўз аз модар назодаанд (Унсурулмаолӣ). Ҷонишини ҳар бо исмҳои гуна, хел, навъ омада, гуногунии сифату аломати предметҳоро далолат мекунанд: …
оби ин ҳар гуна иллатро барҳам медиҳад (С.А.). Ҷонишинҳои номуайян.
Ҷонишинҳое, ба шахсу аломатҳои номуайян ва миқдори номуайяни предметҳо далолат мекунад: фалон, фалонӣ, биҳмадон, бисмадонӣ, баъзе, ягон, кадом як, чанде, чандин, ким-чӣ, ким-кӣ. Ҷонишинҳои ким-кӣ, фалонӣ шахси номуайянро далолат мекунанд. Ҷонишинҳои баъзе, ягон, кадом як, фалон, ким-кадом ҳам шахс ва ҳам предметҳои номуайянро далолат мекунанд: Фалонӣ аз фалон гузар (ё аз фалон деҳа) амри хайр доштааст… (С.А.)…. Аз ким-кадом анбор биринҷ ё мош гирифта меоварданд… (С.У.). Ҷонишинҳои ким-чӣ гуна, ким-чӣ хел, ким-чӣ тавр ба аломати номуайяни предмет далолат мекунанд: Нуралӣ ва Каримов баъд аз он ким-чӣ гуна мубоҳисае сар карданд (С.У.). Ҷонишинҳои чанд, чанде, якчанд, чандин ба миқдори номуайяни предмет далолат мекунанд:
Чанде аз деҳқонбачагон ҳам шабҳо дар пеши мо хобиданд (С.А.).
Ҷонишинҳои муштарак. Ҷонишинҳое, ки далолат мекунанд, ки амал ба ду тараф равона шудааст (ҳамдигар, якдигар, ҳам): Мо миёни ҳамдигарамонро маҳкам гирифта … баъзе касон бо ҳам пичиррос мезаданд… (С.У.).
Ҷонишиншавии ҳиссаҳои дигари нутқ. Дар забони тоҷикӣ бисёр калимаҳо, бештар сифатҳо (банда, фақир, раҳматӣ, марҳум, мазкур), баъзе