Қарз, зарурат ва моҳияти он

Қарз мафҳуми нофорам аст. Касе намехоҳад қарз гирад ё қарздор бошад. Қарздиҳанда ҳам пулашро ба каси дигар бо дили нохоҳам ё бар ивази иловапулӣ ва иҷрои шартҳои муайян медиҳад. Пас, чаро қарз категорияи иқтисодӣ мебошад ва дар асоси мавҷудияту зарурати истифодаи он бонкҳо ташкил шудаанду ҳазорон мутахассис ҳамарӯза ба қарздиҳӣ машғуланд? Чаро корхонаҳо ва шахсони алоҳида бино, хона, мошин ва дигар молу мулки худро ба гарав гузошта, қарз мегиранд? Чаро дар матбуот бонкҳо ва ҳукуматро барои пурра бо қарз таъмин накардани мизоҷон танқид мекунанд? Барои чӣ ҳатто дар кишварҳои сарватмандтарини дунё, ба монанди Швейтсария, ИМА, Ҷопон ва Бритониёи Кабир, талабот ба қарз хеле зиёд аст?

Чаро дар олам кишваре нест, ки аз мардумаш ё кишварҳои дигар қарздор набошад ё ба кишварҳои дигар қарз надода бошад? Магар бе қарз фаъолият ва зиндагӣ кардан имкон надорад?

Барои ҷавоб додан ба ин саволҳо зарур аст, ки мафҳум, моҳият, зарурат ва нақши қарзу муносибатҳои қарзиро дар пешрафти иқтисодиёт дарк намоем.

11.1. Мафҳуми қарз

Дар забони имрӯзаи тоҷикӣ таҳти мафҳуми «қарз» маблағи пулӣ ё моле фаҳмида мешавад, ки муваққатан, бе талаби иловапулӣ ё бо талаби он, ба каси дигар дода шудааст. Дар адабиёти классикии тоҷикӣ истифодаи мафҳуми «вом» бештар ба назар мерасад. Аз ин рӯ, коғазҳои қарзии Вазорати молия аз соли 1997 номи «вомбарг»-ро гирифтанд, ки маънояш шаҳодатномаи қарзӣ мебошад.

Бояд қайд кард, ки дар адабиёти иқтисодии хориҷӣ, масалан, аврупоӣ, маблағ ё моли муваққатан ба каси дигар бе талаби иловапулӣ додашуда «ёрии молиявӣ» ё «ёрӣ» номида мешавад. Дар аксари ҳолатҳо чунин намуди қарздиҳӣ ба зарари қарздиҳанда аст, зеро таваррум арзиши воқеии қарзи додашударо рӯз то рӯз кам мекунад. Яъне қобилияти харидории пуле, ки ба соҳибаш баргардонида мешавад, аз пешина камтар аст. Дар матни аслӣ сатҳи миёнаи таваррум дар Тоҷикистон дар солҳои мавриди назар 8–10 фоиз нишон дода шудааст. Дар шароите, ки таваррум иқтисодиёти кишварҳо, аз ҷумла Тоҷикистонро, фаро гирифтааст, додани қарзи бефоиз метавонад боиси коҳиши арзиши воқеии маблағи қарздиҳанда гардад. Қарзи бефоиз дар миёни тоҷикон аз қадим бо истилоҳи «қарзи ҳасана» маъруф аст.

Масалан, Қосим ба Ҳайдар ба муҳлати як моҳ 2 000 сомонӣ қарз медиҳад. Агар сатҳи таваррум дар як моҳ 1 фоиз бошад, дар охири моҳ қобилияти харидории ин маблағ бо нархҳои аввали моҳ тақрибан ба 1 980 сомонӣ баробар мешавад. Ба ибораи дигар, агар Қосим дар аввали моҳ бо ин маблағ 100 дона моли муайянро харида метавонист, дар охири моҳ тақрибан 99 донаи онро харида метавонад.

Дуруст муайян кардани мафҳуми қарз дар забони тоҷикӣ низ ба мақсад мувофиқ аст. Азбаски қарздиҳии бонкӣ бо шартҳои муайян — баргардонидани маблағ, пардохти иловапулӣ ва риояи муҳлат — анҷом дода мешавад, зарур аст, ки таърифи қарзи бонкӣ ин шартҳоро дар бар гирад. Илова бар ин, дар ҳолатҳои алоҳида, хусусан ҳангоми надоштани маблағи хариди мол, мол ба харидор ба қарз дода мешавад. Дар чунин ҳолат фурӯшанда интизори гирифтани маблағи пулӣ, яъне нархи мол аст, на худи мол. Аз ин рӯ, ин намуди қарз низ ҳангоми баргардонидан шакли пулиро мегирад.

Дар матни аслӣ ҳамчунин ба фаъолияти шахсоне ишора шудааст, ки маблағҳои худро муваққатан ва бар ивази фоизи муайян ба дигарон медиҳанд. Муаллиф чунин фаъолиятро ғайриқонунӣ арзёбӣ намуда, мавҷудияти ҷазоро барои он зикр мекунад. Инчунин, бо истинод ба Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 12 майи соли 1995, № 13 (335), манъ будани амалиёти бартерӣ (моливазкунӣ) баён шудааст.*

Ҳамин тавр, дар доираи таърифи мазкур, қарз маблағи пулиест, ки ба шахси дигари ҳуқуқӣ ё воқеӣ ба муҳлати муайян, бо шартҳои баргардонидан ва пардохти иловапулӣ дода мешавад.

Дар адабиёти иқтисодии русӣ ва англисӣ мафҳумҳои гуногун, аз ҷумла «кредит» (credit), «ссуда», «заём» (loan) ва «долг» (debt) истифода мешаванд. Масалан, кредит маҷмуи муносибатҳои иқтисодиест, ки тавассути онҳо маблағҳои пулии муваққатан озод бо шартҳои баргардонидан ва пардохти иловапулӣ ба шахси дигари ҳуқуқӣ ё воқеӣ дода мешаванд.

Ин муносибатҳо аз шиносоӣ бо фаъолияти қарзгиранда оғоз ёфта, муайян кардани шартҳо, бастани шартнома, додани маблағи пулӣ, назорати истифодаи мақсаднок ва дар муҳлати муайяншуда баргардонидани онро дар бар мегиранд. Дар забони тоҷикӣ низ истифодаи калимаи «кредит» ҷоиз аст, вале он ҳанӯз ба таври васеъ вирди забони мардум нагардидааст. Дар маънои маблағи ба қарз додашуда, мафҳуми тоҷикии «қарз» ба мафҳумҳои русии «ссуда» ва англисии loan наздик аст.

11.2. Зарурати истифодаи қарз

Агар яке аз кашфиётҳои беҳтарини инсоният пул бошад, дигаре қарз аст. Пайдоиш ва истифодаи пул имкон дод, ки пайвастагии доимии истеҳсолот, муомилот ва истеъмолот, ки яке аз шартҳои асосии самаранокии иқтисодиёт мебошад, таъмин гардад. Рушди савдо, додугирифт миёни маҳаллу минтақаҳои гуногун ва боз шудани бозорҳои нав боиси пешрафти истеҳсолот ва такрористеҳсоли васеи воситаҳои истеҳсолот ва молҳои истеъмолӣ гардид.

Бо ин раванд талабот ба воситаҳои пулӣ барои таъмини истеҳсоли маҳсулот рӯз то рӯз меафзуд ва зарурати истифодаи қарз ба миён меомад. Дар давраи муомилоти натуралӣ чунин талабот дар ҳолатҳои алоҳида бо додани қарзи молӣ қонеъ мегардид. Бо пайдоиши пул имконияти додани қарзи пулӣ ба вуҷуд омад.

Асоси пайдоиши талабот ба қарзро дар соҳаҳои истеҳсолот, савдо ва хизматрасонӣ ҷустуҷӯ кардан зарур аст. Ҳангоми гардиш ва гирдгардиши сармоя маблағҳои қисме аз ширкатҳо ва шахсони алоҳида муваққатан озод мемонанд. Дар ҳамин ҳол, ширкатҳо ва шахсони дигар бо сабабҳои гуногун ба истифодаи муваққатии ин маблағҳо ниёз доранд.

Зарурати истифодаи қарз бо сабабҳои зерин ба миён меояд:

1. Мавҷудияти фосила байни вақти маблағгузорӣ ва вақти бозгашти маблағҳои пулии барои истеҳсоли маҳсулот сарфшуда.

Вобаста ба давомнокии давраи истеҳсолӣ, фосилаи байни харҷи маблағ ва фурӯши молу бозгашти пул метавонад гуногун бошад. Масалан, дар соҳаҳои истеҳсоли техника, аз ҷумла мошинсозӣ ва ҳавопаймосозӣ, ин фосила хеле калон буда, дар соҳаҳои дигар кӯтоҳтар аст. Ширкатҳо ва соҳибкорони алоҳида дар аксари ҳолатҳо имкони аз ҳисоби маблағҳои худ пӯшонидани чунин хароҷотро надоранд. Аз ин рӯ, зарурати истифодаи қарз ба миён меояд.

Дар соҳаи кишоварзӣ, вобаста ба мавсимӣ будани истеҳсоли маҳсулот, ин ҳолат бештар ба назар мерасад. Масалан, дар пахтакорӣ хароҷот барои хариди сӯзишворӣ, доруҳои кимиёвӣ ва пардохти музди меҳнат аз аввали сол оғоз мешавад.

Танҳо дар моҳҳои сентябр ва октябр, бо оғози чиниши пахта ва фурӯши он, хоҷагиҳо соҳиби маблағи муайян мегарданд. То ин вақт талабот ба воситаҳои пулӣ зиёд буда, аксари хоҷагиҳо бинобар надоштани маблағҳои худӣ ба қарз эҳтиёҷ доранд.

2. Ба ҳам мувофиқ наомадани вақти истеҳсоли маҳсулот ва вақти фурӯши он.

Дар қисме аз зерсоҳаҳои саноат маҳсулоте истеҳсол мешавад, ки талабот ба он мавсимӣ аст. Масалан, истеҳсоли либосҳои зимистона дар фабрикаҳо мавсимӣ нест, вале фурӯши онҳо хусусияти мавсимӣ дорад. Мардум асосан палто ва дигар либосҳои зимистонаро дар тирамоҳ ва аввали зимистон мехаранд.

Аз ин рӯ, корхонаҳои соҳаҳои савдо ва хизматрасонӣ барои ташкили захираи мол ба қарз эҳтиёҷ доранд.

Манфиатовар будани фурӯши мол дар давраҳои муайян ширкатҳоро водор месозад, ки моли худро то болоравии нарх ба бозор набароранд. Масалан, дар матни аслӣ зикр шудааст, ки нархи пахта вобаста ба кам шудани захираҳои он дар бозори ҷаҳонӣ дар моҳҳои июн–август боло рафта, бо оғози чиниш ба сатҳи пешина бармегардад. Аз ин рӯ, қисме аз ширкатҳои пахтафурӯш захираҳои пахтаи худро то болоравии нарх нигоҳ дошта, баъдан ба бозор мебароранд. То ин вақт онҳо талаботи иловагии худро аз ҳисоби қарзи бонкӣ қонеъ мегардонанд.

3. Ба ҳам мувофиқ наомадани вақти фиристодани мол ва вақти гирифтани пули он.

Дур будани харидор аз фурӯшанда, нобоварии харидор ба иҷрои уҳдадориҳои фурӯшанда, аз ҷумла вобаста ба миқдор, намуд ва сифати моли фиристодашаванда, инчунин сабабҳои дигар боис мешаванд, ки вақти фиристодан ё супурдани мол ба харидор ва вақти гирифтани пули он ба ҳам мувофиқ наоянд. Зарурати таъмини мунтазами истеҳсоли маҳсулот истифодаи қарзро барои хариди ашёи хом, пӯшонидани хароҷоти истеҳсолӣ ва пардохти музди меҳнат ба миён меорад.

4. Зарурати васеъ кардани истеҳсолот, харид ва истифодаи технологияҳои нав.

Суръати баланди пешрафти илму техника ва истифодаи дастовардҳои он барои ба талаботи бозор мутобиқ гардонидани истеҳсолот зарурати ҷалби маблағҳои қарзиро ба миён меорад. Рақобати шадид дар бозор молистеҳсолкунандагонро маҷбур месозад, ки пайваста аз навовариҳои илму техника истифода бурда, малакаи кормандони худро баланд бардоранд. Барои расидан ба ин мақсадҳо қисми зиёди онҳо аз қарз истифода мекунанд.

5. Зарурати кам кардани хароҷоти истеҳсолот ва муомилот тавассути таъмини таносуби мусоид байни маблағҳои худӣ ва ҷалбшудаи қарзӣ.

Азбаски талабот ба маблағҳои иловагӣ муваққатӣ аст ва онро метавон аз ҳисоби қарз таъмин кард, зарурат надорад, ки ширкатҳо ва соҳибкорон маблағҳои худро дар суратҳисобҳо беҳаракат нигоҳ доранд. Ҳангоми мавҷуд будани маблағҳои зиёдатӣ ба пасандоз гузоштани онҳо метавонад манфиатовар бошад. Талаботи муваққатии дар давоми сол пайдошавандаро метавон аз ҳисоби қарз қонеъ гардонид.

Масалан, ширкати «Авеста» 10 миллион сомонӣ маблағи озод дорад. Фарз мекунем, ки ширкат онро ба муҳлати як сол бо фоизи солонаи 30 фоиз ба пасандоз мегузорад. Дар ин ҳолат даромади фоизӣ 3 миллион сомониро ташкил медиҳад. Агар меъёри андоз аз ин даромад 12 фоиз бошад, маблағи андоз ба 360 ҳазор сомонӣ ва даромади соф ба 2 миллиону 640 ҳазор сомонӣ баробар мешавад:

3 000 000 − 360 000 = 2 640 000 сомонӣ.

Албатта, ширкат метавонад маблағҳои худро ба муҳлати кӯтоҳтар пасандоз кунад, вале дар ин ҳолат, якум, даромади фоизии камтар мегирад: масалан, меъёри солона ба ҷойи 30 фоиз метавонад 15 фоиз ё аз он ҳам камтар бошад. Дуюм, ширкат пешакӣ дақиқ намедонад, ки ба маблағҳои қарзӣ эҳтиёҷ пайдо мекунад ё не ва агар пайдо кунад, дар кадом моҳ. Ин ҳолат, аз ҷумла, ба пардохтпазирии харидорон вобаста аст.

Фарз мекунем, ки моҳи май ширкат ба маблағи иловагии 1 миллион сомонӣ барои як моҳ ниёз пайдо мекунад. Агар барои қонеъ кардани ин талабот ширкат шартномаи пасандозиро пеш аз муҳлат қатъ намояд, вобаста ба шартҳои он метавонад қисми назарраси даромади фоизии худро аз даст диҳад. Аммо агар ин талаботро аз ҳисоби қарз бо меъёри солонаи 35 фоиз қонеъ гардонад, фоизи қарз барои як моҳ, бо ҳисоби сода, тақрибан 29 166,67 сомониро ташкил медиҳад:

1 000 000 × 35% ÷ 12 ≈ 29 166,67 сомонӣ.

6. Зарурати қонеъ гардонидани талаботи шахсӣ.

Барои сохтмони хона, хариди ҷевон ва дигар лавозимоти рӯзгор, гирифтани таҳсилоти олӣ ва мақсадҳои дигар шахсони алоҳида ба қарз ниёз доранд. Ин намуди қарзгирӣ дар солҳои мавриди баррасӣ хеле рушд кардааст. Хусусан, дар кишварҳои пешрафта, ба монанди ИМА ва Бритониёи Кабир, мардум як қисми талаботи худро аз ҳисоби қарз қонеъ мегардонанд. Истифодаи кортҳои қарзӣ ба онҳо имкон медиҳад, ки хароҷоти аз маблағҳои дар ихтиёрдоштаашон зиёдро низ аз ҳисоби қарз пардохт кунанд.

Тибқи маълумоти дар матни аслӣ овардашуда, қарзи амрикоиҳо аз ширкатҳои барорандаи кортҳои қарзӣ бемайлон зиёд шуда, моҳи апрели соли 2004 ба 730 миллиард доллар расидааст. Мувофиқи маводи нашркардаи ширкати таҳқиқотии Demos, ин қарз нисбат ба соли 1989 чор маротиба афзудааст.

Кортҳои қарзӣ ба дорандагони худ имкон медиҳанд, ки аз ҳисоби қарз хароҷот намоянд. Дар маълумоти мазкур зикр шудааст, ки барои истифодаи ин намуди қарз қарздорон ба ширкатҳои барорандаи кортҳо солона 13 фоиз пардохт мекарданд ва дар сурати то охири ҳар моҳ барнагардонидани қарз 29 доллар ҷарима месупориданд. Қарзи оилаҳои миёнаҳоли амрикоӣ аз ширкатҳои барорандаи кортҳо нисбат ба даҳ соли пеш 53 фоиз афзудааст. Ин нишондиҳанда барои оилаҳои камдаромад 184 фоиз ва барои нафақахӯрон 149 фоизро ташкил додааст.

Ҳамин тавр, таъмини гардишу гирдгардиши муттасили сармоя, воридшавии саривақтии ашёи хом ва дигар воситаҳои истеҳсолот ба корхонаҳо, татбиқи навовариҳои илму техника барои қонеъ гардонидани талаботи рӯзафзуни ҷомеа ва шахсони алоҳида, инчунин ҳалли дигар масъалаҳои муҳими истеҳсолӣ зарурати истифодаи қарзро ба миён меоранд.

11.3. Вазифаҳои қарз

Моҳияти қарз дар иҷрои вазифаҳои муайян зоҳир мешавад. Бинобар ин, омӯзиши вазифаҳои қарз ба мақсад мувофиқ аст. Қарз ҳамчун категорияи иқтисодӣ вазифаҳои зеринро иҷро мекунад:

1. Азнавтақсимкунии воситаҳои пулӣ.

Даромади корхонаҳо, ташкилотҳо ва соҳибкорони алоҳида пас аз ворид шудан ба суратҳисобҳои онҳо байни худи онҳо, давлат ва ташкилотҳои дигар тақсим мешавад.

Қисми асосии даромад дар ихтиёри корхонаҳо, ташкилотҳо ва шахсони алоҳида монда, барои пӯшонидани хароҷоти истеҳсолӣ, пардохти музди меҳнат ва мақсадҳои дигар сарф мешавад.

Қисме аз даромад ҳамчун андоз ба буҷет гузаронида мешавад.

Қисми дигари даромад бо мақсадҳои гуногун ба корхонаҳо ва ташкилотҳои хизматрасон интиқол меёбад. Масалан, маблағҳо ба хазинаи ғайридавлатии нафақа ё ба ташкилотҳои суғуртавӣ барои суғуртаи кормандон гузаронида мешаванд.

Қисме аз ин маблағҳои тақсимшуда бо сабабҳои гуногун — баъдтар харидани мол, мавсимӣ будани истеҳсолот, дар охири сол тақсим кардани фоида, ташкили фондҳои истеҳлокӣ ва ғайра — муваққатан озод мемонанд.

Сабабҳои зикршуда ва ба ҳам мувофиқ наомадани гирдгардиши воситаҳои асосӣ ва гардони корхонаҳо боиси муваққатан озод мондани маблағҳои пулии қисме аз онҳо мегарданд. Дар ҳамин ҳол, қисми дигари корхонаҳо барои таъмини муттасилии истеҳсолоти худ муваққатан ба маблағ эҳтиёҷ доранд.

Тавассути муносибатҳои қарзӣ маблағҳои озоди корхонаҳо ва шахсони алоҳида дар бонкҳо ҷамъ шуда, барои қонеъ гардонидани талаботи дигарон равона мегарданд. Яъне маблағҳои қаблан тақсимшуда ба воситаи қарз аз нав тақсим шуда, ба пешрафти иқтисодиёт хизмат мекунанд.

Хусусияти хоси ин вазифаи қарз дар он аст, ки маблағҳои аз соҳаҳо ва шахсони гуногун ҷамъшуда барои пешрафти як ё якчанд соҳаи дигар истифода мешаванд.

Қарз дар шакли молӣ низ воситаи тақсим кардани қисме аз захираҳои мол мебошад. Ба шахси дигар додани мол бо шарти баъдтар гирифтани пули он метавонад амали ба мақсад мувофиқ бошад. Аз ҳамин сабаб, аз давраҳои аввали пайдоиши муомилоти молӣ то имрӯз одамон моли худро ба шахсони боэътимод ба қарз медиҳанд.

Агар яке аз сабабҳои ин амал пардохтнопазирии муваққатии харидорон бошад, сабаби дигар набудани имконияти дуру дароз нигоҳ доштани мол аст. Имрӯз низ, сарфи назар аз мавҷудияти техника ва технологияҳои муосир, баъзе молҳоро, масалан, маҳсулоти шириро, муҳлати дароз нигоҳ доштан имкон надорад. Аз ин рӯ, ба қарз фурӯхтани онҳо метавонад ба мақсад мувофиқ бошад.

Пардохтнопазирии муваққатӣ маънои муваққатан надоштани маблағ ё имконияти пардохти арзиши молро дорад.

Баргардонидани қарзи бонкӣ аз ҷониби қарздорон, бозпардохти пасандозҳои корхонаҳо ва шахсони алоҳида, пардохти фоизу дивиденд, ҷалби пасандозҳо ва додани қарзҳои нав идомаи раванди азнавтақсимкунии воситаҳои пулӣ мебошанд. Ин раванд доимӣ ва муттасил аст.

2. Истифодаи амалиёти қарзӣ ба ҷойи пулҳои нақдӣ.

Хароҷоти баланди ташкили муомилоти пулӣ дар асрҳои миёна — нигоҳ доштани захираҳои зарурии тиллою нуқра, сикказании тангаҳо, нигоҳдорӣ ва ҳифзи захираҳои пулӣ, зарурати пайваста иваз кардани тангаҳои арзишашон коҳишёфта ва ғайра — ҳукуматҳоро маҷбур месохт, ки ҳамеша роҳҳои самараноктари ташкили муомилоти пулиро ҷустуҷӯ кунанд.

Аз ин рӯ, истифодаи воситаҳои қарзӣ, аз ҷумла векселҳо, бонкнотаҳо ва чекҳо, аз замони пайдоишашон доираи муомилоти пулҳои тиллоӣ ва нуқрагиро маҳдуд карда, тадриҷан ҷойи онҳоро гирифт.

Таҳлилҳои иқтисодӣ нишон медиҳанд, ки ташкили муомилоти пулҳои тиллоӣ ва нуқрагӣ хароҷоти зиёдро талаб мекунад ва қисми зиёди кишварҳо аз уҳдаи он намебароянд. Аз ин рӯ, истифодаи пулҳо ва амалиёти қарзӣ ба ҷойи пулҳои тиллоӣ ва нуқрагӣ барои кам кардани хароҷоти муомилот ба мақсад мувофиқ аст.

Тавре ки дар мавзуъҳои гузашта қайд гардид, бо мурури замон ҳукуматҳо ва бонкҳои марказӣ ба истифодаи пулҳои қарзӣ гузаштанд. Дар матни аслӣ забонхатҳои ҷавоҳиротсозон ҳамчун яке аз заминаҳои пайдоиши пулҳои қарзӣ зикр шуда, рушди минбаъдаи онҳо бо векселҳо алоқаманд дониста шудааст.

Пешрафти бонкдорӣ, пайдоиши имконияти ҳисоббаробаркунии ғайринақдӣ ва истифодаи воситаҳои электронӣ дар соҳаи бонкдорӣ боиси густариши истифодаи бонкнотаҳо, чекҳо, пулҳои электронӣ ва кортҳои бонкӣ гардид.

Хусусияти хоси пулҳои қарзӣ дар он аст, ки онҳо дар асоси амалиёти қарзӣ, яъне ҳангоми додани қарз, ба муомилот бароварда шуда, дар раванди бозпардохти он ба бонк бармегарданд.

Суръати баланди пешрафти соҳаи бонкдорӣ, пайдоиш ва истифодаи шаклҳои муосири ҳисоббаробаркунӣ доираи истифодаи пулҳои нақдиро маҳдуд месозанд. Рақобати иқтисодӣ бонкҳоро водор мекунад, ки ҳатто ҳангоми нокифоя будани маблағ дар суратҳисобҳои мизоҷони боэътимод як қисми амалиёти онҳоро аз ҳисоби қарз анҷом диҳанд. Густариши чунин амалиёт метавонад талабот ба пулҳои нақдӣ ва хароҷоти вобаста ба чопу ташкили гардиши онҳоро кам кунад.

Ҳукуматҳо ва бонкҳои марказӣ пайваста роҳҳои кам кардани хароҷоти худро ҷустуҷӯ мекунанд. Аз ин рӯ, истифодаи воситаҳои қарзӣ ва ҳисоббаробаркунии ғайринақдӣ ба мақсад мувофиқ аст. Имрӯз низ ташкили муомилоти пули нақдӣ — чопи пул, нигоҳдорӣ ва ҳифзи захираҳои пулӣ, интиқоли маблағҳои нақдӣ аз як ҷой ба ҷойи дигар ва иваз кардани пулҳои фарсудашуда — хароҷоти зиёдро талаб мекунад.

Ҳамин тариқ, иҷрои вазифаи якуми қарз — азнавтақсимкунии маблағҳои пулии муваққатан озод — имкон медиҳад, ки маблағҳои озоди корхонаҳо ва аҳолӣ барои пешрафти иқтисодиёт истифода шаванд. Иҷрои вазифаи дуюми он бошад, ба кам шудани хароҷоти ташкили муомилоти пулӣ мусоидат мекунад.