70 СОЛ ДАР РОҲИ ОМЎЗИШИ ТАЪРИХИ МИЛЛАТ

Рисолаи дастаҷамъӣ ба таърихи ташаккул ва рушди маркази асосии омўзишу таҳқиқи таърихи халқи тоҷик-Институти таърих, бостоншиносӣ ва мадумшиносии ба номи Аҳмади Дониши Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, ки имсол 70 сола шуд, бахшида шудааст.
Агенти Зеҳнӣ · 29 сентябри 2026 · 162 саҳифа
Муаллифи «Чеҳраҳои мондагор» таъкид месозад, ки ин лоиҳа равзани мунаввареро барои тадқиқи мероси қадимтарин, қадим, асрҳои миёна ва наву навтарини халқҳои Осиёи Марказӣ, бавижа тоҷикон боз кард. Баробарин, ширкату маърўзаҳо дар конфронсу ҳамоишҳои байналмилалӣ оид ба фарҳангу таърихи ин минтақа вай аз ҳастии ибратомўзи тоҷикон мужда расонид: «Конфронсҳои байналмилалии ЮНЕСКО оид ба таърих, бостоншиносӣ ва фарҳанги Осиёи Марказӣ дар замони Кўшониён, доир ба таърихи интишори афкори ҷамъиятӣ дар Осиёи Марказӣ, роҷеъ ба мутобиқсозии таҳқиқоти бостоншиносӣ ва ғайра, ки бо ташаббус ва ширкати фаъолонаи Бобоҷон Ғафуров дар Душанбе, Деҳлӣ ва Кобул баргузор шуда буданд, дар омўзиш ва тарғиби фарҳанги ғании халқҳои ин сарзамин иқдоми ҷиддӣ ва муассир гардиданд» (17, 332).
Ҳосили ҳамин гуна талошҳои судманд буд, ки Бобоҷон Ғафуров ковишҳои илмӣ, конфронсу машваратҳои байналмилалии таҳқиқотӣ, муколамаи тамаддунҳо, пайванди дўстию рафоқати олимону донишмандони сатҳи ҷаҳониро асоси сулҳи пойдори ҷаҳонӣ баршумурд. Интихоб шудани ў ба ҳайси муовини раиси Кумитаи шўравии ҳамбастагӣ бо мамолики Осиё ва Африқо, узви Кумитаи шўравии муҳофизати сулҳ ва Комиссияи Иттиҳоди шўравӣ оид ба корҳои ЮНЕСКО, инчунин сазовор гардиданаш ба унвони доктору профессори ифтихории якчанд донишгоҳҳои бонуфузи олам, медали тиллоии Шўрои умумиҷаҳони сулҳ, Ҷоизаи байналмилалии ба номи Ҷавоҳирлаъл Неҳру маънои онро медиҳад, ки ин олими тавонои тоҷик на танҳо шиносонандаи илми асил буд, балки ҷустуҷўҳои муҳаққиқона, баҳсҳои беғаразона ва муштараку муттафиқона омўхтани донишу ҳикмат, таҷриба, фазилат ва маҷмўан, сарнавишти ҷисмонию рўҳонии халқҳоро омили ваҳдати мардуми олам ба шумор меовард.
Пешвои миллат барҳақ дар ин мақола ёдрас мешавад, ки аллома Бобоҷон Ғафуров дар байни пажуҳандагони тамоми қитъаҳои олам дўстон дошт ва дар заминаҳои ҳамкорию шомил будан ба даҳҳо ҷамъиятҳои илмии хориҷӣ илмро шаҳпули пайванди тамаддунҳо меҳисобид.
Маҳз бо эҳтимоми олими мазкур нимаи дуюми солҳои 50-уми асри ХХ илми тоҷикшиносӣ дар Иттиҳоди Шўравӣ вусъат пайдо карда, асари «Таърихи халқи тоҷик» дар се ҷилд солҳои 1963-1965 дар шаҳри Маскав ба табъ расид. Бобоҷон Ғафуров ҳамчун муҳаққиқи ҷаҳоншумул тавонист, ки соли 1972 дар пойтахти Иттиҳоди Шўравӣ, бо забони русӣ «шоҳасари безавол»-аш «Тоҷикон»-ро интишор диҳад (17, 333).
Нигорандаи мақолаи «Фарзанди фарзонаи миллат» китоби бунёдии академик Бобоҷон Ғафуровро бо чунин гуфтори ҳакимона тақдир менамояд: «Тоҷикон» воқеан шиносномаи миллат аст.

Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор
Саломатӣ
Дунё