Аз саргаҳ, аз пиряхи Масчо, то ба даштҳойи Саразм, оби рӯди Зарафшон ба киштукор қариб ки истифода намешуд, – хонаи об паст ва замини кишт баланд буд.
Фойдае, ки мардуми ин обрав аз оби фаровони Зарафшон медиданд, ҳар баҳору тобистон, ҳангоми обхез, роҳҳойи гузарашонро мекофту вайрон мекард ва пулҳоро шуста мебурд, ва шумори ҷару селкандаро зиёд мекард…
Баъди дашти Саразм, то шаҳр ва музофоти Бухоро, оби Зарафшон, як қатра намонда, ба кишту боғу обчакорӣ сарф мешуд, ки қисми зиёдаш ба Самарқанд рост меомад; ва аз рӯзе, ки Самарқанд ба дасти русҳо гузашт, сармоядорон ба дунболи зиёд кардани пахта афтоданд, ва ҳар сол замини киштро васеъ мекарданд, ва замини бекорро ба кор медароварданд, ва об бештар аз пештар лозим мешуд, ва ҷӯйҳойи мавҷуда аз об таъмин карда наметавонист, ва каналҳойи нав меканданд; ва то Бухоро об камтар мерафту камтар мерасид, ва аз киштзорҳойи гӯшаву канор зоғу гунҷишк фирор кард, ва дар боғҳо шохи хушки дарахтҳо зиёд шуд, ва заминҳойи обӣ ба лалмӣ табдил ёфт, ва реги равон таноб-таноб замини корамро фурӯ бурд; ва як ойла малах, тирамоҳи соли гузашта, аз куҷое омад, зимистон ба хомаҳойи рег даромад, ва дар ҳамон ҷо тухм монд, – ҳар як малах ҳазору ҳафтсад – ду ҳазор тухм зери рег хобонд! – Ва баҳор ҳамаи он тухмҳо ҷон даровард, пар баровард, ва айни авҷи майсаву гул аз таги рег баромад, ва аз замин ба ҳаво хест, ва абри сиёҳ барин ба водии Сурхондарё расид, ва нишаст ба замин. Ва анбӯҳи малах дар ҳар ҷо нишинад, сабза, майса, барги бутта ва барги дарахтро пок-покиза мелесид, ва замини набототу зироату боғ ранги дашти сӯхтаро мегирифт, ва чанги хок ба ҳаво мехест.
Дар тамоми масҷид, мадраса ва мазорҳойи водӣ, азони бевақт гуфтанд, – бовар ин хел буд, ки агар балову офате ба сари халқ ояд, сари манорҳо бароянду азони бевақт бигӯянд, он бало дафъ ва он офат рафъ мешавад; ва ҳарчанд азон гуфтанд, ба гӯши малах надаромад – малах ҳар чизе, ки сабз аст, ва ҳар чизе, ки об дорад, аз як тараф мелесид, ва фарбеҳ мешуд, ва бо кадом як восита, ба хайлҳойи боқимонда хабар медод, ки «ҷойи кайфу сафо ин ҷо будааст», ва ҳар рӯз, аз регзор ба сабзазор, хайлҳойи нав ба нави малах меомад.