Забони адабии тоҷик дар ибтидои асри XX

Китоб ба омӯзиши хусусиятҳои лексикӣ ва морфологии забони адабии тоҷик дар ибтидои асри XX бахшида шудааст. Дар он маводи асари «Туҳафи аҳли Бухоро»-и Мирзосироҷи Ҳаким таҳлил гардида, хусусиятҳои фарқкунандаи забони он давр бо забони адабии имрӯза муқоиса шудаанд.
Агенти Зеҳнӣ · 2 октябри 2026 · 159 саҳифа
-
Суффикси -ҳо дар ҷамъбандии ҳам предметҳои беҷон ва ҳам предметҳои ҷондор истифода шудааст.
-
Баъзе калимаҳои арабӣ, ки аслан ҷамъ ҳастанд, боз суффикси ҷамъи тоҷикӣ қабул кардаанд.
-
Суффиксиҳои калимасози асар бо суффиксиҳои калимасози забони адабии ҳозираи тоҷик асосан мувофиқат мекунанд.
Дар ин схема миқдор ва бо кадом калима омадани суффикси -ҳо нишон дода шудааст:
Миқдори Суффикси -ҳо, ки дар исм- Суффикси -ҳо дар калимаистифода!ҳои ҷондори зер кор фар-!ҳои русӣ-интернационалӣ бурда !муда шудаанд. Ҳамагӣ 256 !
! бор (баъзе аз онҳо такро-!
! ран омадаанд) !
2313 ҳазиначиҳо, хизматгорҳо, дар исмҳои беҷони калитуҷҷорҳо, шоҳидҳо, одамҳо, маҳои русӣ-интернационасаворҳо, чӯпонҳо, маҳбусҳо, лии зерин: устулҳо, лухмуомилагарҳо, туркҳо, пира- ҳо, бонкҳо, қӯмпанияҳо, до рҳо, асбоҳ, шиносҳо, дӯкон-нумраҳо, калисоҳо, театрдорҳо, коргарҳо, шутурҳо, он-ҳо, машинаҳо, шосеҳо, усҳо, занҳо, беинсофҳо, эрони-толҳо, коласкаҳо, фирмаҳо, чорводорҳо, рариқҳо, дузд-ҳо, кантурҳо, пароходҳо ҳо, марезҳо, муаллимҳо, ма-ва ғайра.
покчиҳо, филҳо, саррофҳо, мул-
доҳо, косибҳо, навкарҳо, ба-Суффикси -ҳо дар калимачаҳо, деҳотҳо, саримуншиҳо,ҳои русӣ-интернационалӣ аскарҳо, афғонҳо, қаровулҳо, (дар исмҳои ҷондор):фабқазоқҳо, мударрисҳо, шайхҳо, рикантҳо, англисҳо, русмуридҳо, пиразанҳо, қирғиз-ҳо, қӯнсулҳо, духтурҳо, ҳо, созандаҳо, мусофирҳо, ма-кондукторҳо, қаролҳо (когозачиҳо, хонандаҳо, ҷонвар-рол).
ҳо, моҳҷабинҳо.
Дар ин схема миқдор ва бо кадом калима омадани суффикси -он (-гон, -ён, -вон) муайян карда шудааст:
Миқдори Суффикси -он Суффикси -ён Суффикси -гон Суффикси истифо-! (583) !(91) !(26) !-вон (3) дашуда ! ! ! !
1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 703 дар исмҳои бе- парируён, хонандагон, бонувон,

Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор
Саломатӣ
Дунё