Зеҳн
Забони адабии тоҷик дар ибтидои асри XX

Китоб ба омӯзиши хусусиятҳои лексикӣ ва морфологии забони адабии тоҷик дар ибтидои асри XX бахшида шудааст. Дар он маводи асари «Туҳафи аҳли Бухоро»-и Мирзосироҷи Ҳаким таҳлил гардида, хусусиятҳои фарқкунандаи забони он давр бо забони адабии имрӯза муқоиса шудаанд.

Агенти Зеҳнӣ · 2 октябри 2026 · 159 саҳифа

ТаърихАдабиёт
Аз аввал хондан
  1. Суффикси -ҳо дар ҷамъбандии ҳам предметҳои беҷон ва ҳам предметҳои ҷондор истифода шудааст.

  2. Баъзе калимаҳои арабӣ, ки аслан ҷамъ ҳастанд, боз суффикси ҷамъи тоҷикӣ қабул кардаанд.

  3. Суффиксиҳои калимасози асар бо суффиксиҳои калимасози забони адабии ҳозираи тоҷик асосан мувофиқат мекунанд.

Дар ин схема миқдор ва бо кадом калима омадани суффикси -ҳо нишон дода шудааст:

Миқдори Суффикси -ҳо, ки дар исм- Суффикси -ҳо дар калимаистифода!ҳои ҷондори зер кор фар-!ҳои русӣ-интернационалӣ бурда !муда шудаанд. Ҳамагӣ 256 !
! бор (баъзе аз онҳо такро-!
! ран омадаанд) !

2313 ҳазиначиҳо, хизматгорҳо, дар исмҳои беҷони калитуҷҷорҳо, шоҳидҳо, одамҳо, маҳои русӣ-интернационасаворҳо, чӯпонҳо, маҳбусҳо, лии зерин: устулҳо, лухмуомилагарҳо, туркҳо, пира- ҳо, бонкҳо, қӯмпанияҳо, до рҳо, асбоҳ, шиносҳо, дӯкон-нумраҳо, калисоҳо, театрдорҳо, коргарҳо, шутурҳо, он-ҳо, машинаҳо, шосеҳо, усҳо, занҳо, беинсофҳо, эрони-толҳо, коласкаҳо, фирмаҳо, чорводорҳо, рариқҳо, дузд-ҳо, кантурҳо, пароходҳо ҳо, марезҳо, муаллимҳо, ма-ва ғайра.
покчиҳо, филҳо, саррофҳо, мул-

доҳо, косибҳо, навкарҳо, ба-Суффикси -ҳо дар калимачаҳо, деҳотҳо, саримуншиҳо,ҳои русӣ-интернационалӣ аскарҳо, афғонҳо, қаровулҳо, (дар исмҳои ҷондор):фабқазоқҳо, мударрисҳо, шайхҳо, рикантҳо, англисҳо, русмуридҳо, пиразанҳо, қирғиз-ҳо, қӯнсулҳо, духтурҳо, ҳо, созандаҳо, мусофирҳо, ма-кондукторҳо, қаролҳо (когозачиҳо, хонандаҳо, ҷонвар-рол).
ҳо, моҳҷабинҳо.

Дар ин схема миқдор ва бо кадом калима омадани суффикси -он (-гон, -ён, -вон) муайян карда шудааст:

Миқдори Суффикси -он Суффикси -ён Суффикси -гон Суффикси истифо-! (583) !(91) !(26) !-вон (3) дашуда ! ! ! !
1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 703 дар исмҳои бе- парируён, хонандагон, бонувон,

пешина
аз 159
навбатӣ