ки ҳузур дар маҳзари рӯҳпарвар ва хираднавози ин арбоби маърифат ҳаргиз сероб нахоҳад шуд. Зеро дар гулшани хотироти хонанда гулбутаҳои калонтарини рӯйида, суханони оташноки Ғаззолӣ дар ҷони оташноки ӯ таъсири амиқ мегузоранд. Агар хонанда дар қисмате аз «Эҳёу улуми-д-дин» як рӯз аз дасти муҳтавои он қуввати ахлоқ гирад, рӯзи дигар ҳатман аз чашмаи ӯ шароби ишроқ менӯшад.

Бидуни шак, по ба султонсарои «Эҳёу улуми-д-дин» гузоштан барои хонанда кавсари гувороеро, ки аз кӯҳсори вуҷуди ин марди ҷасуру ҷонфидо меҷӯшад, дар назари ӯ ҷилвагар месозад ва гузори инсонро ба дорус-саодати «Эҳёу улуми-д-дин» мусоидат менамояд, зеро «Эҳёу улуми-д-дин» ба мисли насими саҳар латиф аст. Болотар аз ин, дар «Эҳёу улуми-д-дин» хонанда рӯҳи бузурги маҷрӯҳеро эҳсос мекунад, ки аз шиддати хавфи Офаридагор, аз шарм сӯи вай ба андозае худро захм задааст, ки дар ҳама дунёи фарохи ӯ, нимлабханде ҳам намегунҷад. Захмҳои рӯҳи Ғаззолӣ ба ивази ӯ механданд. Мазҳари ин рӯҳи маҷрӯҳ ва ин орифи бузург «Эҳёу улуми-д-дин» ва соир осори ӯ мебошанд, ки ба ташналабони имон, соликони тариқати охират ва аҷдодони ҷаҳони илму маърифат дурахшу таҷаллии дониш ато мебахшад. Вале сарфи назар аз бузургиҳои ин родмарди ҷаҳони хирад қадри ӯро дар Мовароуннаҳру Хуросон надонистанд ва арҷгузорӣ накарданд, ки ин ҷои таассуф ва шармсорӣ ҳаст. Бо ҳиҷолат бояд зикр сохт, ки бо ин бузургиаш ворисони осору андешааш барои ӯ дар ҳеҷ куҷое мақбарае ва ё лавҳаи ёдгорие нагузоштаанд. Ҳатто дар зодгоҳи вай Тобарони Тӯс гӯраш ба фаромӯшӣ гузошта шуда, селборон онро аз тамоми гӯшаҳояш ба мисли рӯҳи захмдидааш суроҳу маҷрӯҳ кардааст ва ҳеҷ ватандоре дар фикри ободии он нест. Ҳангоми