Парипайкар бутони парниюпӯш,
Бути сангиндили симинбаноғӯш,
Нигори хиргаҳӣ, бутрӯйи чинӣ,
Саҳисарви чаман, бонуи чинӣ,
Таваллои шаҳон, хотуни даврон,
Дилороми ҷаҳон, ошӯби Тӯрон...

(Низомии).

Аз «Хитоб ба офтоб» (дар вақти ба бурҷи Ҳамал даромадан):

Эй доирагарди нуктапарвар,
Эй бутаву эй шарораи зар!
Эй шоҳиди ғамзазан ҷаҳонро,
Султони якаспа осмонро!...

(«Зеби сухан»).

МОДДАИ ТАЪРИХ

Баъзан шоирон дар аснои шарҳи воқеаву ҳодисаҳои муҳим ва ҷолиби диққат, ҳамчун таваллуду вафоти одамони бузург, ҷулуси подшоҳон ба тахт, бинои иморатҳои бошукӯҳ (масҷиду мадраса, корвонсарой ва биноҳои хайри умумӣ), таълифи китобу тадвини девонҳо ва хоказо соли онро низ зикр мекунанд.
Шеъре, ки дар он соле зикр шудааст, моддаи таърих ном дорад.
Чунончи, Қисоӣ дар матлаи қасидаи ҳасбиҳолии худ таърихи таваллуди худро ба ин тавр баён менамояд:

Ба сесаду навадуяк расид навбати сол,
Чаҳоршанбеаш се рӯз боқӣ аз шаввол.

Соли сесаду навадуяк ба соли 1001-и мелодӣ баробар аст.
Аз ин байт маълум мешавад, ки моддаи таърих дар давраҳои аввал хеле содда ва табиӣ ифода меёфтааст.
Қитъаи зерини Ибни Ямин (шоири асри XIV) низ бо ифодаи равшан нишон ёфтааст:

Вафоти соҳиби аъзам Ваҷеҳиддини Зангӣ,
Ки чархи пир набинад чун ӯ ҷавони дигар;
Ба соли ҳафтаеду нуздаҳ зи соли ҳиҷрат буд,
Шаби душанбаю бистусевум зи моҳи сафар.

Моддаи таърихи вафоти Ваҷеҳиддини Зангӣ ба таври соддаи солшуморӣ ҳафт саду нуздаҳ будааст, ки ба ҳисоби имрӯза ба соли 1319—1320 баробар меояд.
Вале ин гуна сароҳат ва соддагӣ бо мурури замон ба завқи шоирони хаёлбоф созгор наяфтод ва рафта-рафта моддаи таърих ба ҳисоби абҷад (ҷумал) гузашт, ки инро моддаи таърихи лафзӣ менозид.
Дар ҳисоби абҷад ҳар ҳарф рақамеро ифода мекунад.