мешавад, ки инверсия ном дорад. Инверсия хусусан дар гуфтугӯ бештар вомехӯрад. Дар назм инверсия бо тақозои вазну қофия ва барои қувват додани ҷиҳати ҳиссаи нутқ хизмат менамояд:

Шукр гӯям ҳар дарахтеро, ки бошад дубора,
Шукр гӯям ҳар ниҳолеро, ки навгонӣ диҳад.

(Лоиқ)

Дар насри бадеӣ ҳам барои таъкиди матлаб, риояи оҳанги гуфтор ва ҷалб намудани диққати хонанда аз ҳодисаи инверсия истифода мешавад. Ин ҳолат ҳангоми ба ҷои аввал, пеш аз мубтадо омадани хабар барҷастатар зоҳир мешавад. Дар чунин усули тасвир рема ба ҷои аввал меояд: Солҳои вазнин буданд он солҳо (С. Турсун, Аз субҳ то шом). Заб феҳли ҷаринае дорад Исфандиёр (Кӯҳзод, Қини Ҳумор).

Маълум аст, ки дар забони тоҷикӣ муайянкунандаи сифатӣ пас аз муайяншаванда меояд ва ба он бо бандаки изофӣ алоқаманд мегардад. Аммо ҳодисаи пас аз хабар омадани муайянкунандае, ки тобеи ҳиссаи номии хабар мебошад, дида мешавад. Чунин муайянкунандаҳо маркази коммуникативии гуфтор — рема ба шумор мераванд: Ӯ духтаре буд сарвқаду офтобталъат (Ҷ. Икромӣ, Духтари оташ).

Интонация. Интонация, оҳанги гуфтор аз унсурҳои зарурии ташкили ҷумла ба шумор меравад. Интонацияи ҷумлаи хабарии муқаррарӣ бо оҳанги паст оғоз ёфта, тадриҷан баланд мешавад ва дар ҳиссаи дуюми ҷумла зина ба зина паст шуда меравад. Интонацияи хотимавӣ аз анҷоми ҷумла дарак медиҳад. Дар ҷумлаҳои хабарии мӯътадил интонацияи хотимавӣ аз маркази ахбор (рема) будани хабар башорат медиҳад. Дар ҳангоми инверсия аъзои ҷумла бо оҳанги баланд ва шиддатнок талаффуз мешавад, ки задаи мантиқӣ гирифтааст: Дар ин вақт ба куҷо рафтан мумкин аст. Наход Ҳотам ба ӯ монеъ шуда бошад! («Садои Шарқ»).

Аъзоҳои чида, ҷумлаҳои пайрави чида ва ҷумлаҳои соддаи таркиби ҷумлаҳои мураккаби бепайвандак ба воситаи интонация ва тартиби ҷойгир шудани калимаю ҷумлаҳои содда ба ҳам алоқаманд мешаванд. Албатта, дар ин гуна мавридҳо, алалхусус дар алоқамандии ҷумлаҳо, воситаҳои лексикӣ, аъзоҳои умумии ҷумлаҳои содда низ ёрӣ мерасонанд:

Мӯйсафед аз ҷояш нахест, чизе нагуфт, хомӯш нишаст («Садои Шарқ»). Мардум ҷамъ шуданд, лектор ба минбар баромада («Тоҷикистони советӣ»). Бригадир фармуд, тракторчиён ба замини боло рафтанд, мактаббачагон ба тозакунии ҷӯйбор даромаданд («Комсомоли Тоҷикистон»).

Дар ҷумлаҳое, ки ҳиссаҳои онҳо муносибати якхелан шумур доранд, интонация низ як хел давом мекунад: Дар боғи