3. Суффиксҳо, ки исми макон месозанд

Дар забони адабии тоҷик як гурӯҳ суффиксҳо ҳастанд, ки барои сохтани исмҳои макон хизмат мекунанд.

Суффикси -гоҳ

Суффикси -гоҳ аслан калимаи мустақилмаъно буда, дар протсесси инкишофи таърихии забон ба гурӯҳи морфемаҳо дохил шудааст ва ҳоло ҳамчун ифодакунандаи макон танҳо дар таркиби калима меояд. Вай ҳам мисли калимаи ҷой (ҷо) маконро ба таври умумӣ нишон дода, ба суффиксшавии он имконият додааст. Ҳоло дар бисёр мавридҳо дар таркиби калимаҳо -гоҳ ва ҷо ба таври мувозӣ истеъмол меёбанд: идгоҳ — идҷо, подагоҳ — подаҷо, хобгоҳ — хобҷой, бозоргоҳ — бозорҷой ва ғайра.

Суффикси -гоҳ дар исмсозӣ яке аз суффиксҳои сермаҳсул ба шумор меравад. Вай аз ҳиссаҳои гуногуни нутқ исми макон месозад.

1. Аз исм.

а) аз исмҳои конкрет. Ба воситаи суффикси -гоҳ на аз ҳамаи исмҳои конкрет, балки танҳо аз онҳое исми макон сохта мешавад, ки семантикаашон мувофиқ аст. Чунончи, бозоргоҳ, бандаргоҳ, гулӯгоҳ, хобгоҳ, камаргоҳ, киштгоҳ, камингоҳ, лангаргоҳ, лашкаргоҳ, нахчиргоҳ, нишонгоҳ, пойгоҳ, сайдгоҳ, урдугоҳ ва ғайра.

Азбаски суффикси -гоҳ исми макон месозад, одатан бо исми макон намеояд. Аммо бо калимаи «манзил» ва «бозор», ки маконро мефаҳмонанд, омадани -гоҳ мушоҳида мешавад:

Он ҷо манзилгоҳи як чӯпон будааст (С. Улуғзода, Субҳи ҷавонии мо). Мо ба бозоргоҳ рафтем (С. Улуғзода, Субҳи ҷавонии мо).

Бо ин калимаҳо омадани суффикси -гоҳ дар адабиёти классикӣ низ мушоҳида мешавад.

б) аз исми абстракт.

Азбаски исмҳои абстракт амалу ҳолатҳои гуногунро ифода менамоянд, суффикси -гоҳ бо онҳо омада исме месозад, ки макону амали ҳолат ва машғулиятро мефаҳмонад: ҷилвагоҳ, ҷанггоҳ, ҷавлонгоҳ, қатлгоҳ:

Мошинро ба канори роҳ монда, ба идгоҳ даромадем (Ф. Муҳаммадиев, Дар сӯҳбати Толис). Мазорро чанд бурси ҳамешасабзи бузург, ки навоғоҳи паррандаҳои атроф мебошанд, иҳота кардаанд («Садои Шарқ»).

Дар забони адабии ҳозираи тоҷик бо ёрии суффиксҳои калимасоз аз феъл исми амал сохтан басо характернок аст. Исмҳои амале, ки суффикси -гоҳ қабул намуда, ба исми макон мегузаранд, асосан аз асоси замони ҳозираи феъл бо суффикси