Мирак дар умраш аз касе шатта нахӯрда буд (Ҷ. Икромӣ, Дувоздаҳ дарвозаи Бухоро).

б) Дар ин хона меҳмонҳо ҳастанд, кайҳо омада буданд.— Перорсол аз ҳар гектар 35-центнерӣ пахтаи мисрӣ дода будам (Ҳ. Карим, Оқшуда). Қариб се моҳ аз рӯи тахта ҳарфхонӣ карда будам, лекин баъд ба мактаб нарафта будам (Р. Ҷалил, Шӯроб). Саид Амон ҳунарнамозии мутрибони мумтозро борҳо дида ва шунида буд (Ф. Муҳаммадиев, Сози Мунаввар).

2. Шакли гузаштаи дур амалеро мефаҳмонад, ки пеш аз амали дигар воқеъ шуда анҷом ёфтааст. Амали дуюм дар ҷумлаҳои мураккаби пайваст ва тобеъ бештар ба шаклҳои замони гузашта (гузаштаи наздик, гузаштаи дур, гузаштаи ҳикоятӣ) ва гоҳо ба шаклҳои замони ҳозираю оянда оварда мешавад. Феъли гузаштаи дур ҳам пеш аз амали дуюм ва ҳам пас аз он омада метавонад. Мавқеи он вобаста ба сохти ҷумла мебошад. Дар баъзе мавридҳо гӯё амали якум ва дуюм ҳамчун феъли гуногуншакли ҳамзамон содир мешавад. Мисолҳо:

а) Гулнор, ки аз нармгуфториҳои аввалии ясавул ба халосии маҳбубаш умедвор шуда буд, бо суханҳои охиринаш якбора ба навмедӣ афтод (С. Айнӣ, Дохунда). Тугмачагуле, ки хола бо дастони ларзонаш лаби чӯи ҳавлиашро канда корида буд, аз гармии ҳаво пажмурда шуда буд (Ҳ. Карим, Оқшуда). Поезд ба Каттақӯрғон расида буд, ки фуромадам (Ҷ. Икромӣ, Дувоздаҳ дарвозаи Бухоро). Кабинет ба андозаи дим шуда буд, ки нафасгириро душвор мекард. — Ба бозор рафта буданд, ҳозир меоянд, амак, ба хона дароед (Р. Ҷалил, Шӯроб).

б) Фирӯза баргашта ба рӯи Карим нигоҳ кард, аммо Карим малӯлона сарашро ҳам карда буд.— Дар ин ҷо сӯҳбати онҳо ба охир расид, зеро ки ба дами дарвозаи ҳавлиашон расида буданд (Ҷ. Икромӣ, Дувоздаҳ дарвозаи Бухоро). Биё, меҳмон,— гуфт соҳиби хона..., ки тӯппии мудаввари зардӯзиашро то ба сари абрувонаш фароварда пӯшида буд (Ф. Муҳаммадиев, Сози Мунаввар).

в) Вақте ки маҷлис сар шуд, офтоб рост ба болои сар омада буд (Ҳ. Карим, Оқшуда). Дар берун рӯз ба охир мерасид, якто-дуто дӯконҳои кушода ҳам баста шуда буданд ва дар кӯчаҳо равандагон кам монда буданд (Ҷ. Икромӣ, Дувоздаҳ дарвозаи Бухоро).

3. Шакли гузаштаи дур дар мавридҳое кор фармуда мешавад, ки амали дигар пас аз он зикр намеёбад, вале ба ягон шаклу маъно воқеъ шуданаш тасаввур карда мешавад. Ин мавриди истеъмол асосан ба ҷумлаҳои содда дахл дорад. Чунончӣ:

Аммо набудани хӯрок барои йигитҳо, ему хошок барои аспҳо вайро аз ҳар чӣ ҳам зиёдтар ба танг оварда буд.—