Оташ дар хонаи қадим

Китоби мазкур асари бадеӣ буда, романи нависанда Мирзонасриддинро дар бар мегирад. Дар он рӯйдодҳои муҳими зиндагӣ ва таассуроти таърихӣ ба риштаи тасвир кашида шудаанд.
Агенти Зеҳнӣ · 12 октябри 2026 · 613 саҳифа
Роҳи домани ҷангалеро, ки аз ҷариҳои тез мегузарад, убур мекард, ки чӯпон хабар расонд: “Дар деҳаи Бочароги паси тепаҳо саллоти маҷрӯҳе ҳаст, шояд куҷо рафтани дастаро донад”.
Онҳо боз каме гапзанон карданд ва чӯпон асое дода афзуд:
– Бохабар бошед, ки дар роҳҳо гург ва галаи сагҳои дайду бисёранд. Дар торикӣ нагардед.
Мансур он рӯз ва рӯзи дигар аз байни ду деҳаи барфпӯш гузашта, ҳангоми аср ба деҳаи Бочарог расид. Деҳа дар домани кӯҳи начандон баландест. Аз поёни деҳа рӯди тезоб ҷорист. Бому дари деҳа барфпӯш аст. Ҳатто дар шохи дарахтон барф хоб аст. Мансур дар канори деҳа истода, мушоҳида кард, ки бошандагон камтар ба назар мерасанд. Аз мӯриҳои башӯмор дуд мебарояд. Ба оби чашмае, ки ҷониби деҳа меравад, таҳорат карда, намози асрро хонд. Оби чашма гарм аст. Аммо поёнтар, ки об нишеб шуда меравад, ду ҷониб ях дорад. Маълум, ки ҳавои ин ҷо аз шаҳр хеле хунук аст. Оҳиста қадам зада, ба хонаи поёни деҳа, ки наздиктар буд, рафт. Тӯдаи сагҳо тарафаш ҳамла карданд. Саги бузурги алое ду-се қадам пеш-пеш меояд. Ашкҳои даҳонаш чун зоғнул намоён. Ҳама шавкун бардошта метозанд. “Лабу лахт мекунанд-чӣ!” гузашт аз дили Мансур.
Саги сарҳайлро сахт бо ассо зад, саг як гел зада хеста гурехт. Ҳамроҳонаш низ гурехтанд. Мансурро ханда гирифт. Фикр кард, ки одамон ҳам ҳамин феълро доранд. Сардорашона ки задӣ, нафаси дигарҳо мегирад.
Дар поёни деҳа марди танадори ланге Мансурро дида, ба пешвозаш омад ва бо оҳанги маломат гуфт:
– Шумо аскари сурхед? Чаро дер кардед? Пойи он бечора куппӣ барф варам кардааст.
– Ман аз онҳо нестам, – гуфт Мансур ва матлабашро баён кард.
– Рафтем хона, – мард пеш даромада ва афзуд: – Ин саллот немураду дар са лояш мемонам.
Онҳо даҳлезро гузашта ба хонае, ки сандалӣ дошт, даромаданд. Аз хона бӯйи алови арча меояд. Дар оташдон гулхан гирон аст. Зани гандумгуни ситорагарме даромада, салом кард ва лахча оварда ба сандалӣ рехт, пас байни хона шол кашид ва худаш ва кӯдаконаш назди оташдон монданд.
– Дар замистон меҳмон биёд, мо хонаро ба ин тарз ду тақсим мекунем, – гуфт мард ва ба пушти меҳмон болишт монда ба нақл пардохт:
– Бисту як рӯз пеш панҷ нафар шапкапӯш омада, мо барои аскари сурх озуқа мегирем, гуфта рӯғану орду гӯсфанд ҷамъ карда рафтанд. Пас овоза шуд, ки дар деҳаи Махтобрӯ ду нафар аскар ба зане дасти зӯрӣ кардаанд. Ин овоза, рост буд ё дурӯғ, мардумро тарсонд. Занҳои бечора аз тарс хоб надоштанд. Ҳафтаи гузашта яке сарои “урус омад! урус омад!” шуд ва ҳама парто-парто худро ҷониби кӯҳ гирифтанд. Дар поёни деҳа рӯде ҳаст, ки сангҳои хурду калон ва лагжо дорад ва зимистон ки об кам шуд аз он гузаштан мешавӣ. Дар болояш пули ларзонаке ҳаст. Ҳангоме ки аз ақиб русҳо зер карда омаданд, болои пул таҷо шуд. Ҳарчанд соҳил кардаю об сард буд, як қисм зану мард бо фарӯду фиғон сангҳои ях кардаро дошта аз об гузаштанд. Аз қазо ҳамин саллот аз ақиби духтари ҳабдахсола, духтари муллои деҳаамон, ки кории Қуръон аст, асп мемонад.

Барномасозӣ
Ахбор
Олами Афсонаҳо