— Қӯшуни амирам дирӯз баъди намози ҷумъа қабри аскари болшевика қандан рафт.

— Каси номнавис мекардагӣ ҳаст? — пурсид Мансур ва илова кард: — Боз кӣ меравад, ки мо ҳамроҳ шавем?

— Ҳой марди сода! Ин ҷо ҳар лаҳза фавҷ-фавҷ мардум омада худро тасаддуқи сари Ҷаноби Олӣ мекунанд, мо вақти ҳамаи онҳоро номнавис кардан надорем: То пагоҳ интизор шавед, ба дастаҳои дигар ҳамроҳ шуда ба Бойсун меравед.

— Камон медиҳед? — пурсид ҳамроҳи Мансур. — Бештари камонҳои гурӯҳи мо чақмоқӣ.

— Ин ҷо зовуди камонсозӣ нест. Ҳар кас бо тиру туфангаш бояд ояд, — гуфт одами амир, ӯ омадаҳоро сар то по аз назар гузаронда, бо оҳанги нармтар афзуд: — Лекин ба оҳангарҳои гирди атроф фармон шудааст, ки шабу рӯз шамшер созанд, то ки ягон нафар бе шамшер ба роҳ набарояд.

Аз пас яке аз ҳамроҳон ба ситез “ин шикамба чӣ кора аст?” — гуфт.

Шикамба ба тавраш Мансурро, ки дар пеш меистод, дилбардорӣ кард:

— Дар Бухоро кӯрхона буду ба дасти урус афтид. Худатон медонед.

— Ин ҷо ҷойи хоб ҳаст? — пурсид Мансур. — Либосҳоямон тар шудаанд...

— Ҷойи хобро аз ман мепурсед? — шикамба таҳдид кард. — Равед, ба деҳаҳои атроф, он ҷо ҷойи хоб кобед. Равед! Аз барои шумо шуда аз намоз дер кардам! — гуфта дарвозаро ба шаст пӯшид.

Ҷавоне, ки “шикамба” гуфта буд, дарро бо пояш заду ҳама ҳайрону дилозурда пас гаштанд.

Он замон Душанбе як деҳи хурде буд ва дар домани теппаҳои начандон баланде қарор дошт. Бештари хонаҳо гилину бомҳояшон бо қамиш пӯшонда шуда буданд. Баъзеҳо ба ҷойи дар шолча овехтаанд. Хонаҳо ба ҷойи мурӣ дудбаро доранд.

Байни асру шом аст. Роҳҳо барфу ях. Аз ҷониби дараи Варзоб шамоли хунук мевазад. Аз хаймаҳо дусад қадам он тараф бозорҷо аст, ки атрофаш бо шоҳу бутта иҳота карда шудааст. Ҳар рӯзи душанбе аз деҳаҳои атроф молҳояшонро ин ҷо ба бозор меовардаанд. Он тарафи бозор Варзобрӯд ҷорист. Соҳилҳояш ях кардаанд. Варзоб рӯди калоне будааст. То баландтари Қалъа, то ҷойи тангии дара, об ҷамъ меояду поёнтар ки фуромад пас паҳн шуда меравад. Аз дур он мисли баҳр менамояд. Аз деҳаи Қарамшикор ин тараф ҳама ҷангал. Дар болои дарё ягон пул нест. Дар ҷое, ки деҳа намудор аст, одамон тавассути гупсар равуо мекунанд.

Дар ду тарафи рӯд ҳар ҷо деҳаҳо ба чашм мехӯранд. Ҳамсафарон барои шабгузаронӣ ба деҳаҳои он сӯйи рӯд гузаштанд. Мансур хост назди гурӯҳи одамоне, ки дар ҷои шамолпанаҳи бозор оташ гирондаю суҳбат доранд, равад. Вале хунукии шабро фикр карда, аз роҳаш гашт. Аспи хастаро ба пайраҳои ҷониби теппа гардонда, ба деҳа, ки Ҳазора мегуфтанд, даромада, дари чанд хонаро кӯфт; ҳама “ҷой нест ё одам дорем!” мегуфтанд. Ба яке пӯписа кард: “Ҷой надорам мегӯй, пас дар куҷо хоб мекунӣ!? Ман дар ин бевақтии шаб куҷо равам!?”

Мард занашро куҷо фиристод, ҳарду шабро дар хонаи ӯ гузаронданд. Нав хоб рафта буданд, ки гусораи навзод хум-хум кардаю калавида байни хона