нестанд. Шумо бояд рафта аз байни заминҳои шоликорию пахтакорӣ деҳқони камбағалро ёфта меовардед. Чунки ба ободию пешравии ин ҳукумат камбағал дилсӯз аст, на буржӯй, на бой!

Дар масъалаи замин пешниҳоди пешинаи Файзуллоҳ Хоҷаро қабул карданд.
Яъне барои заминҳои вақф кумитаи алоҳида таъсис доданд, (чунки баъзе аз заминҳои вақфро ба дигар заминҳо якҷо карданд, мардум “ин кофирҳукумат — ҳалолу ҳаромаш як будааст”, - гуфта, на ба кори замин рағбат карданд, на ба маҳсулоте, ки ҳукумат медод).

Ҳангоме ки Файзуллоҳ Хоҷа ба сухан хест, Чернов бо кунҷковӣ интизор шуд, ки чӣ мегуфта бошад? Ӯ фикр кард, ки дар толор намояндаҳои ҷабҳаи Туркистон ва аксари аъзоёни ҳукумат медонистанд, ки байни роҳбарони Туркфрон ва ҳукумати навтаъсиси Бухоро рақобати пинҳонӣ меравад. Ин рақобат аз рӯзи ба Бухоро даромадани аскари сурх шурӯъ шудаю то рафт вусъат гирифт.
Ҷангҳои нӯҳмоҳа бо босмачиҳо, иқлими гарми нофорам, душманӣ бо аҳолӣ (ба истиснои камбағалҳо) дивизияи 1-уми савораи ҷабҳаи Туркистонро ба марҳилаи фаношавӣ расонда буд.

Рӯзи 12 августи 1921 дар деҳаи Калтачинори ноҳияи Балҷувон байни намояндаи ҳукумати Бухоро — Ато Хоҷаев (писарамаки Файзуллоҳ Хоҷаев) ва намояндаи муҷоҳидин — Давлатмандбий шартномаи сулҳ баста шуд. Мувофиқи шартнома муҷоҳидин бояд ба итоати ҳукумати Бухоро даромадаю милтиқу силоҳ намегирифтанд. Тарафи ҳукумат бояд амвоеро, ки аз дороён гирифта буд, бармегардонд. Аскари болшевикро аз Бухорои шарқӣ мебаровард. Минбаъд ба корҳои давлати Бухоро набояд даҳолат мекард.

Ҳукумати Бухоро шартномаро қабул накард. Норозӣ шуданд, ки чӣ тавр Давлатманду Эшони Султону дигар қурбошиҳо, ки тарафдорони амир буданд, акнун бо онҳо сулҳ ва ҳамкорӣ мекарданд (Мувофиқи шартнома яке бошад дар Балҷувону дигаре дар Дарвоз раиси ревком мешуд).

Миёнаҳои сентябр Туркфрон фармон дод, ки дивизияи 1-уми савора аз Бухорои шарқӣ бароварда шавад. Баъди чунин зиддият ва бесарусомониҳо, бисёр тараф, мардум, ба хусус онҳое, ки ба аскари сурх, сохти нав ҳаводор буданд, дар азоби алим монданд. Овоза омад, ки муҷоҳидин майдонро холӣ дида, тору тору қасосотиниро ба сари аҳолӣ садчандон карданд...

Файзуллоҳ Хоҷа, чунон ки одаташ буд, оромона ба сухан шурӯъ кард:
– Дар масъалаи обрӯи давлати Бухоро ҳаминро хотиррасон мекунам, ки чун соли гузашта дар як қисми Бухорои шарқӣ, ки ҷангҳо байни дивизияи 8-уми армияи сурх ва босмачиҳо шаш моҳ давом кард, мо барои ризоияти ду тараф ва сардастаҳои мухолиф шартномаи сулҳ бастем. Ин сулҳ ба як қисми рафиқонамон маъқул нашуду гуфтанд, ки баъзе нуқтаҳоро дигар мекунанд (Номи Кӯйбишевро нагирифт). Бо фармони ҷабҳа дивизияро бароварданд. Босмачиҳо фаҳмиданд, ки шартномаро қабул накарданд, майдонро холӣ дида, дар пайи қасос шуданд.
Тамом тарафдорони моро дор кашиданд, сангсор карданд, занҳошонро таҷовуз карданд. Дар масъалаи ба ин ҷо омадани Анварпошо ва ин моҷароҳо ба фикри эзоҳи ман шарт набудагист...