Оташ дар хонаи қадим

Китоби мазкур асари бадеӣ буда, романи нависанда Мирзонасриддинро дар бар мегирад. Дар он рӯйдодҳои муҳими зиндагӣ ва таассуроти таърихӣ ба риштаи тасвир кашида шудаанд.
Агенти Зеҳнӣ · 12 октябри 2026 · 613 саҳифа
ширинҳаракате ба номи Бибигул Мансурро пешвоз мегирифту мисли кӯдак хурсандӣ карда, аз номи бачаҳо мегуфт: «Додои мо омаданд!» Дар ин суханҳо чӣ қадар пазмонию дӯсторию дилҷӯӣ ва боз чизе ниҳон буд, ки фақат дилат онҳоро ҳис мекунад. Танҳо аз шунидани овозаш мондагиат мерехт. Мисле, ки барфи дар дарахт нишаста аз гармии офтоб мерезад. Ҳоло он зан на ин ки пешвозаш намегирад, балки дар ин олам нест. Он хандаю он овозашро дигар ҳеҷ гоҳ нахоҳад шунид. Ва ин ҳаёти бе вай ба як мусавварае нимрангу нотамому ноодилона монанд аст...
Аз он сабаб ин деҳаро Ҳисорӣ мегӯянд, ки аввал ҳисориҳо омада манзил сохтаанд. Чор сол пеш, ҳангоме ки Низом-махдум бо аҳли оила дарёро гузашта, ба ин роҳ меравад (нияти Мазори Шариф рафтан доштааст), дар домани теппа, дар даруни сой, ҳаждаҳ оила зиндагӣ мекардаанд. Се нафар сари роҳаш мефуроянду мебинанд, ки марди чобук ва зебо, ду писари таҳамтан дорад, пешниҳод мекунанд, ки ҳамроҳашон монад. Мегӯянд, «ки аз Ғиждувони Бухоро ҳам ду нафар ҳаст. Ҳама одамони хубанд. Ҷоямон хуб. Чашма ҳам наздику ҷангал ҳам. Ҳашар карда хонаатон мепӯшем. Як сол меистем, оқибати кори болшевикро дида, боз ба ватан бармегардем. Хоҳ-нохоҳ ватани бегона ба мо ватан намешавад.» Мард бо чунон оҳанге сухан мекунад, ки Низом-махдум ба истодан розӣ мешавад. Рӯзи дигар ҳашар карда, аз ҷангал арча буридаю фароварда, дар як ҳафта ду кулбаю як оғил мепӯшанд. Як сол гуфта буданд, лек ҳоло панҷум сол аст, ки ба гуфти зани Низом-махдум янгаи Ҳабиба, муқими ин чағораанд.
Як соли аввал падару писарҳо аз кӯҳ ҳезум кардаю бо хар ба бозори Қундуз бурда фурӯхта, касби маош мекарданд. Пас писари калонӣ Шарифчон ба кадом дастае ҳамроҳ шуда, ду маротиба дарёро гузашта, молу галаи мардуми Шӯравиро зада меоранд. Ҳарду дафъа ҳам Низом-махдум гӯсфандҳои овардаи Шарифро ба хона роҳ намедиҳад. «Ҳамин мусофиратию беватанам бас нест, ки бар болояш боз гӯсфанди дуздии туро хӯрам», - гуфтааст. Баъди ин Шариф ба хона кам меояд. Писари хурдӣ Камолҷон ҳам ҳезумфурӯширо бас кардаю ҳоло дар тарафҳои Самангон мардикорӣ мекардааст. Рафта-рафта оилаҳои деҳа ба чилу панҷоҳ расиданд. Ҳоло касе хона карданӣ шавад, дар ҳамгашти наздикии ҷангал ҷой ҳамвор мекунад.
Соли аввал мардуми деҳа Низом-махдумро илтимос карданд, ки фарзандонашонро дарс диҳад. Низом-махдум розӣ шуд. Вале ду сол бачаҳоро дарс доду бас кард. «Ин кори ман не», гуфт. «Дилам танг мешавад». Мансур ҳар вақте, ки кори корхонаашро буд кунад (ба касе хона пӯшад), омада Низом-махдумро хабар мегирад. Даромади хуб, ки дорад, ба рафиқаш ёрӣ медиҳад. Низом-махдум розӣ намешавад. Мансур мегӯяд: «Ин пули арасотро ман чӣ кор мекунам? Ҳаққи Ҷовидро барзиёд роҳӣ мекунам. Дигар пайванде набошад,...» Махдум суст мешавад.
Тобистони гузашта Мансур барои раиси танзими Қундуз Мирбозхон хона пӯшид. Ӯ ваъда кард, ки ҳар вақте биёд, барои ӯ замин ҷудо мекунад. Хубаш дер накарда заминро гирад: Низом-махдумро маҷбур карда аз ин «чағора»

Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор