Имрӯз ҳар як тоҷики Тоҷикистон ба худ суол медиҳад, ки чаро таблиғкунандагони макотиби усули ҷадид дар Самарқанду Бухоро дар нимаи дуввуми садаи нуздаҳум ғолибан тоторҳои Қрим будаанд? Чаро аксар сарварони наҳзатҳои зиддиинқилобӣ ва ба истилоҳ босмачигарӣ ғайритоҷик буданду аз хориҷи мамлакат кумак мегирифтанд? Чаро дар тақсимоти милливу марзии соли 1924 онҳое, ки ҳастии тоҷикро мункир шуда, онро чун миллати воҳид қабул надоштанд, чандеашон худ тоҷик буданд, нахостанд Тоҷикистон Ҷумҳурии мустақил шавад? Чаро аксар сенариянависони гирдиҳамоиҳои солҳои 90-уми садаи гузашта тоҷик набуданд? Чаро шиорҳои Анҷумани Ҳизби наҳзати исломӣ дар соли 1992 ғайри тоҷикӣ буд?
Шояд онҳо барои интишори ин ақидаи бардурӯғ аз қудратҳои ҷаҳонӣ дастур гирифта буданд?
Омилҳои дар инҳисор қарор доштани тоҷикон инҳоянд:

• рондани онҳо сӯи кӯҳистон тибқи тақсимоти марзии аз мафҳуми миллӣ фарсахҳо дур дар соли таърихии 1924 солшумории масеҳӣ;
• маҳрум сохтани эшон аз марказҳои тамаддуне чун Самарқанд, Бухоро, Чоч, Балх, ки аҷдоди онҳо офаридаанд;