Диаграммаи омилҳо

Омилҳои масъалаи андешаталаби шумо

Агар аз шумо хоҳиш кунанд, ки торти шоколадӣ пазед, вале надонед барои ин дастури мушаххас кадом мавод лозим аст, чӣ гуна торт мепазед? Эҳтимол он чандон хуб намешавад.

Ҳамин тавр, агар хоҳед мушкилеро ҳал кунед, вале тағйирёбандаҳои ба он таъсиррасон бароятон равшан набошанд, ба фикратон чӣ қадар роҳҳалли хуб таҳия карда метавонед?

Диаграммаи омилҳо воситаест, ки барои гузаштан аз марҳилаи равшанӣ ба хулосабарорӣ кумак мекунад.

Дар ин нуқта шумо ҳанӯз масъаларо равшан карда истодаед. Аммо ҳамзамон андешаҳои аввалин пайдо мешаванд, ки роҳҳалҳоро аз куҷо ҷустуҷӯ кардан мумкин аст.

Диаграммаи омилҳо ба шумо кумак мекунад, ки тағйирёбандаҳои муайянкунандаи масъаларо фаҳмед. Роҳҳалли шумо ҳамаи ин тағйирёбандаҳо ё бисёре аз онҳоро ба назар мегирад.

Як мисоли бисёр сода: зарфи сӯзишвории мошинатон пур аст. Шумо сафари тӯлониеро ба нақша гирифтаед, ки дар давоми он барои сӯзишворӣ гирифтан таваққуф кардан лозим мешавад.

Омилҳои зиёде таъсир мерасонанд, ки бо зарфи пур чӣ қадар роҳ тай карда метавонед. Ба харита нигоҳ карда, аз худ мепурсед:

«Дар кадом нуқтаи масир бояд таваққуф кунам?»

Яке аз омилҳои асосии ин масъала нишондиҳандаи масофаи тайкардаи мошин бо ҳар галлон сӯзишворӣ — MPG — мебошад. Бе муайян кардани ин омил роҳҳалли шумо асоси чандоне нахоҳад дошт.

Омили дигар суръат аст. Суръати ҳаракат ба он таъсир мерасонад, ки мошинатон чанд вақт пас ба сӯзишворӣ ниёз пайдо мекунад.

Омилҳои дигар метавонанд инҳо бошанд:

• шиддати ҳаракат дар роҳ;
• шумораи мусофирон;
• кашондан ё накашондани ядак;
• фишори ҳавои шинаҳо.

Ҳамчунин, ҳарчанд таъсири камтар дошта бошанд ҳам, суръати шамол ва мувофиқ ё муқобили самти шамол ҳаракат карданро ба назар гирифтан мумкин аст.

Агар ҳамаи ин омилҳоро медонистед, метавонистед хеле дақиқ ҳисоб кунед, ки кай барои гирифтани сӯзишворӣ таваққуф кардан лозим аст.

Омилҳои масъала ҳамон тағйирёбандаҳое мебошанд, ки онро муайян мекунанд.

Аксар вақт кашидани диаграммаи устухони моҳӣ муфид аст. Онро чунин меноманд, зеро шохаҳои ба паҳлу густаришёфтаи он каме ба устухонбандии моҳӣ монанданд.

Барои масъалаи боло — масофае, ки то зарурати гирифтани сӯзишворӣ тай карда метавонед — диаграмма метавонад ба расми 11.1 монанд бошад.

Масофаи тайшаванда аз чунин омилҳои асосӣ вобаста аст:

• нишондиҳандаи MPG-и мошин;
• вазни бори мошин;
• суръати ҳаракат.

Агар шохаҳои ҳар кадомро пайгирӣ кунед, омилҳои таркибии онҳоро мебинед.

Аз MPG оғоз мекунем. Ғайр аз нишондиҳандае, ки истеҳсолкунандаи мошин муайян кардааст, MPG-и воқеии мошини шумо аз шиддати ҳаракат дар роҳ ва ҳолати техникии мошин низ вобаста аст: оё он дуруст танзим шудааст ё ба хизматрасонии техникӣ ниёз дорад?

Акнун дар диаграмма ба омилҳои шиддати ҳаракат назар кунед. Онҳо метавонанд рӯзи ҳафта ва вақти рӯзро дар бар гиранд.

Ба ҳамин тартиб, шохаҳои вазн ва суръатро низ пур мекунед.

Расми 11.1. Масофа то гирифтани сӯзишворӣ — диаграммаи омилҳо.

Дар бораи диаграммаи омилҳо чанд нукта бояд гуфт.

Аввалан, он метавонад чандин саҳифаро фаро гирад. Мисоли боло бисёр сода буд. Аммо агар масъалаи шумо беҳтар кардани маҳсулнокӣ бошад ва барои он диаграммаи омилҳо созед, он метавонад сатҳҳои зиёд ва саҳифаҳои сершумор дошта бошад.

Шохаро вақте анҷомёфта мешуморед, ки:

• истилоҳҳои он такрор мешаванд ё дар шохаи дигар истифода шудаанд;
• дигар омили иловагие барои нишон додан дар он шоха намондааст.

Масалан, дар шохаи вазн, вақте ба нишондиҳандаи рақамии вазни миёна мерасед, дигар омиле барои ҷудо кардан боқӣ намемонад.

Роҳҳалли масъалаи «кай барои сӯзишворӣ таваққуф кардан лозим аст?» омилҳои расми 11.1-ро дар бар мегирад.

Агар танҳо ягон ҷавоб хоҳед, метавонед аз MPG-и эълонкардаи истеҳсолкунанда истифода баред — ва ҷавоб тайёр аст.

Агар ҷавоби беҳтар хоҳед, таҳлилро идома медиҳед. Ҳар қадар омилҳои бештари диаграммаро ба назар гиред, роҳҳалатон ҳамон қадар дақиқтар мешавад.

Худатон санҷед. Масъала чунин аст:

«Чӣ гуна фарзандамро водор кунам, ки ҳуҷраашро ба тартиб дарорад?»

Ин ба гурӯҳи васеътари масъалаҳо дохил мешавад: чӣ гуна касеро ба иҷрои коре водор кардан мумкин аст? Дар ин ҷо калимаи калидӣ «водор кардан» мебошад.

Аз худ бипурсед:

«Кадом омилҳо ба иҷрои коре аз ҷониби шахс таъсир мерасонанд?»

Агар хоҳед фарзандатон ҳуҷраашро тоза кунад, шояд ангезае пешниҳод кардан лозим шавад — омили 1. Ин метавонад пул ё имтиёзе, масалан иҷозаи берун рафта бозӣ кардан бошад.

Шояд лозим шавад бигӯед:

«Агар ҳуҷраатро ба тартиб наорӣ, телевизор тамошо карда наметавонӣ».

Ин паёмади иҷро накардани кор аст — омили 2.

Шояд бояд сабабашро фаҳмонед — омили 3: масалан, хешовандон ба меҳмонӣ меоянд.

Акнун барои «водор кардан» диаграммаи омилҳо кашед. Дар ниҳоят, шояд барои гирифтани натиҷаи дилхоҳ ҳамаи омилҳоро истифода бурдан лозим шавад.

Акнун масъалаи мураккабтареро мегирем: беҳтар кардани маҳсулнокии шумо. Биёед диаграммаи омилҳои маҳсулнокиро оғоз кунем — расми 11.2.

Омилҳои маҳсулнокӣ одатан инҳоро дар бар мегиранд:

• ҳаҷми кори шумо;
• вақти зарурӣ барои иҷрои он;
• сифати натиҷаи кор.

Дар шохаи вақт яке аз омилҳо роҳбари шумост. Ӯ метавонад вазифаҳои дигар диҳад, ки диққататонро парешон мекунанд, баъзе вазифаҳоро аз уҳдаатон гирад ё афзалиятҳоро тағйир диҳад. Метавонед ба диаграмма ҷузъиёти мушаххастар илова кунед.

Вақти сарфшаванда аз воситаҳои истифодашаванда низ вобаста аст.

Суст ё тез будани компютер, доштани барномаҳои мувофиқ ва донистани тарзи истифодаи онҳо — ҳамаи ин ба вақти иҷрои кор таъсир мерасонад.

Дар сатҳҳои минбаъдаи диаграмма, зери шохаи «барномаҳо», омӯзиш ҷой мегирад, зеро истифодаи барномаҳоро бояд омӯхт.

Ҳамчунин дастгирӣ ҷой мегирад, зеро ба саволҳоятон бояд зуд ҷавоб гиред.

Тамаркузи шумо низ яке аз омилҳои вақт аст. Вақте бе халал ва дар муҳити камсадо кор мекунед, корҳои хеле бештареро анҷом медиҳед.

Ҳамчун машқ, пур кардани диаграммаи омилҳои маҳсулнокиро идома диҳед.

Расми 11.2. Диаграммаи омилҳои маҳсулнокӣ.

Албатта, агар хоҳед маҳсулнокии худро беҳтар кунед, гирифтани компютери тезтар метавонад то андозае кумак кунад.

Аммо роҳҳалли ҳамаҷонибатар ҳамаи тағйирёбандаҳо ё ҳадди ақал бисёре аз онҳоеро дар бар мегирад, ки аз аввал маҳсулнокиро муайян мекунанд.

Қадами навбатӣ дар диаграмма ба ҳар омил вазн, яъне дараҷаи аҳаммият додан аст.

Дар мисоли сӯзишворӣ, MPG-и мошин аз самти шамол ё шумораи мусофирон хеле муҳимтар мебошад.

Муайян кардани вазни омилҳо имкон медиҳад, ки ҳангоми таҳияи роҳҳалҳо бидонед ба чӣ бештар вақт ҷудо кардан лозим аст.

Боварӣ ҳосил кунед, ки роҳҳалҳоятон омилҳои дорои вазни зиёдро дар бар мегиранд.

Дар мисоли маҳсулнокӣ, бояд ба барномаҳои истифодашаванда нисбат ба гирифтани компютери каме тезтар аҳаммияти бештар диҳед.

Омилҳои дорои вазни бештар ба роҳҳалҳо таъсири бештар мерасонанд.

Оғози истифодаи диаграммаи омилҳо

Дар зер чанд мавриди истифодаи он оварда шудааст.

Вақте намедонед аз куҷо оғоз кунед

Агар фикр кунед, ки вазъият бароятон равшан аст, вале намедонед баррасии онро аз куҷо оғоз намоед, аввал диаграммаи омилҳо созед.

Он тағйирёбандаҳои масъаларо муайян мекунад ва нуқтаи оғоз равшантар мешавад.

Ҳангоми тавлиди андешаҳо ва кори гурӯҳӣ

Диаграммаи омилҳо барои пайдо кардани таърифҳо ва тафсирҳои нав ҳангоми равшан кардани масъала дар гурӯҳ бисёр муфид аст.

Масалан, барои ҷумлаи «Мо бояд маҳсулнокиамонро беҳтар кунем» метавонед ду диаграмма дошта бошед:

• яке барои «маҳсулнокӣ»;
• дигаре барои «беҳтар кардан».

Баъд саволҳои мушаххас медиҳед:

«Аз “беҳтар кардан” чӣ маъно дорем?»

«Тағйирёбандаҳои он кадоманд: ҳадафҳо, нишондиҳандаҳои ченкунӣ, назорат, чораҳои ислоҳӣ ва ғайра?»

Ҳангоми муайян кардани он ки киро ҷалб кардан лозим аст

Барои равшан кардан ва баъдан ҳал кардани масъала ҷалби одамони мувофиқ зарур аст.

Шояд яке аз омилҳои беҳтар кардани маҳсулнокӣ ҳавасмандгардонӣ бошад.

Яке аз омилҳои ҳавасмандгардонӣ метавонад мукофот бошад. Шуъбаи захираҳои инсонӣ низ метавонад ба он вобаста бошад, зеро тасдиқи мукофотҳо ба зиммаи ин шуъба меафтад.

Пас, таҳияи диаграммаи омилҳои маҳсулнокӣ нишон медиҳад, ки шуъбаи захираҳои инсониро ҳам бояд ҷалб кунед.

Аз аввал гирифтани дастгирии ин шуъба барои муайян кардани роҳҳалҳои имконпазир аз он хеле беҳтар аст, ки баъди ҳама кор онро дар бораи чизе огоҳ кунед, ки тасдиқ карда наметавонад.

Диаграммаи омилҳо метавонад зарурати барвақттар ҷалб кардани одамон ё гурӯҳҳои гуногун — ҳамкорон, таъминкунандагон ё ҳатто муштариёнро — ошкор кунад.

Ҳангоми муайян кардани самти сарфи неру

Ҳангоми пур кардани диаграмма ба омилҳо вазн медиҳед.

Омили якум метавонад барои масъалаи шумо бисёр муҳим бошад, вале омили дуюм аҳаммияти камтар дошта бошад.

Ин кумак мекунад, ки ҳангоми ҷустуҷӯи роҳҳалҳо диққат ва неруятонро ба самти дуруст равона кунед.

Нуктаи асосӣ

Роҳҳалли масъалаи андешаталаб тағйирёбандаҳоеро ба назар мегирад, ки он масъаларо муайян мекунанд.

Аз диаграммаи омилҳо истифода баред, то ин тағйирёбандаҳоро ошкор намоед.

Машқҳо барои диаграммаи омилҳо

1. Барои омӯхтани велосипедронӣ диаграммаи омилҳо созед. Дар ин раванд кадом омилҳо иштирок мекунанд?
   Ишора: велосипед, чархҳои ёрирасон, падар ё модар, машқ, дастгирӣ ва часпакҳои захмбандӣ.

2. Машқи душвортар: барои «муошират» диаграмма созед. Мавзуъ чунин аст: чӣ гуна бо ҳамкорони шуъбаи дигар беҳтар муошират кардан мумкин аст?
   Ишора: чиро мехоҳед расонед? Роҳҳои муошират кадоманд — почтаи электронӣ, телефон? Муошират яктарафа аст ё дутарафа, яъне гӯш карданро ҳам дар бар мегирад? Муносибатҳои байни одамон ба он чӣ рабт доранд?

3. Машқи гурӯҳӣ: ҳамроҳи чанд ҳамкор барои саволи «Барои хӯроки нисфирӯзӣ чӣ кор кунем?» диаграммаи омилҳо созед.
   Ишора: нарх, шумораи одамон, вақт, масофа, иштиҳо ва навъи таом.

4. Барои «автоматикунонӣ» диаграмма созед. Баррасӣ кунед, ки кадом корҳоеро дар фаъолияти худ, ки ҳоло дастӣ иҷро мекунед, метавон автоматӣ кард.